Nghị trường gay gắt về mức xử lý hình sự tội phạm trẻ em

(PLO) -  Mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của người ở độ tuổi từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi là một vấn đề được tranh luận khá gay gắt trong phiên họp thảo luận về Dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật Hình sự tại kỳ họp thứ 3, Quốc hội (QH) khóa XIV. 
ĐB Nguyễn Thị Thủy (Bắc Kạn). ĐB Nguyễn Thị Thủy (Bắc Kạn).

Theo UBTPQH, tổng hợp ý kiến của các ĐBQH trong thời gian qua cho thấy, đa số ý kiến đề nghị không sửa khoản 2 Điều 12 của BLHS năm 2015, theo đó giữ nguyên quy định người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự trong trường hợp phạm tội thuộc loại tội ít nghiêm trọng hoặc tội nghiêm trọng về Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác, Tội hiếp dâm và Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản và cho rằng, tình trạng bạo lực học đường, hiếp dâm và bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản do người chưa thành niên thực hiện thời gian qua có chiều hướng gia tăng, cần phải xử lý nghiêm.

Một số ý kiến tán thành với quy định của dự thảo Luật do Chính phủ trình là không xử lý hình sự đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội thuộc loại tội ít nghiêm trọng, tội nghiêm trọng. 

UBTVQH nhận thấy, BLHS năm 2015 đã quy định người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi ngoài việc phải chịu trách nhiệm hình sự về một số loại tội rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng thì còn phải chịu trách nhiệm hình sự cả về loại tội ít nghiêm trọng và tội nghiêm trọng đối với 3 tội danh: Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác, Tội hiếp dâm và Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản để đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống các loại tội phạm này đang có xu hướng diễn biến phức tạp trong thời gian gần đây. Kết quả phiếu thăm dò ý kiến ĐBQH tại Kỳ họp thứ 2, có 266/397 ĐBQH tán thành quy định này của BLHS năm 2015. 

Tuy nhiên, dự thảo Luật do Chính phủ trình đề nghị sửa quy định này theo hướng: người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về 3 tội nêu trên nếu thuộc loại tội rất nghiêm trọng và tội đặc biệt nghiêm trọng. Kết quả tổng hợp ý kiến của 53 Đoàn ĐBQH về dự án Luật, có 41 Đoàn có ý kiến về vấn đề này, trong đó: 26/41 Đoàn tán thành với phương án sửa đổi do Chính phủ trình, 15/41 Đoàn ĐBQH đề nghị giữ như quy định của BLHS năm 2015. 

Trong quá trình chỉnh lý, UBTPQH, Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng của QH, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trung ương Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh và Trung ương Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam cũng cho rằng: phương án quy định theo Chính phủ trình là hợp lý, vừa bảo đảm nhất quán về chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội trong BLHS năm 2015 (thu hẹp phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi), vừa phù hợp nguyên tắc “những lợi ích tốt nhất của trẻ em phải là mối quan tâm hàng đầu” đã được ghi nhận trong Công ước quốc tế về quyền trẻ em mà Việt Nam là thành viên.

Ở lứa tuổi này, việc áp dụng các biện pháp khác như giáo dục tại xã, phường, thị trấn; hòa giải tại cộng đồng; khiển trách; xử lý hành chính là phù hợp. Nếu quy định xử lý hình sự quá rộng là sớm đưa các em vào vòng tố tụng và đây không phải là phương án tốt nhất để giáo dục các em trở thành người có ích cho xã hội. 

Tại cuộc thảo luận này, hai phương án đã được đưa ra để các ĐB lựa chọn.

Phương án 1: Giữ như quy định của BLHS năm 2015, theo đó đối với 03 tội: Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác (Điều 134), Tội hiếp dâm (Điều 141) và Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản (Điều 169) thì người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về cả tội ít nghiêm trọng, tội nghiêm trọng, tội rất nghiêm trọng và tội đặc biệt nghiêm trọng.  

Phương án 2: Giữ như dự thảo Luật do Chính phủ trình, theo đó người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về loại tội rất nghiêm trọng và tội đặc biệt nghiêm trọng mà không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội ít nghiêm trọng hoặc tội nghiêm trọng đối với 03 tội danh nêu trên.

Cần chia sẻ trách nhiệm với trẻ em phạm tội

Góp ý xây dựng điều luật này, ĐB QH Nguyễn Thị Thủy (Bắc Kạn) nói: Căn cứ mức độ nguy hiểm đối với xã hội, Luật hình sự chia 4 loại mức độ tội phạm. Theo lịch sử luật hình sự của chúng ta các em ở loại tuổi này chỉ bị xử lý ở hai mức cao nhất đó là nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng. Đến Bộ luật Hình sự 2015 thì lại mở rộng phạm vi phải chịu trách nhiệm của các em.

"Lứa tuổi 14 đến dưới 16 thực chất chỉ là học sinh đang học lớp 8, lớp 9. Những thay đổi trong luật 2015 là những thay đổi rất lớn. Tôi nghĩ chúng ta chỉ thay đổi nếu căn cứ xác đáng", bà Thủy nói.

Bà Thủy phân tích thêm, trong 3 năm 2014 – 2016, cả nước mới có 122 em ở độ tuổi này bị truy tố về hành vi cố ý gây thương tích, có 9 em bị truy tố về tội hiếp dâm… như vậy thực tiễn là ít. Nó không phải là vấn đề cần cảnh báo mà lại mở rộng, thì cần phải xem xét thêm.

ĐB Nguyễn Thị Thủy cho rằng, nguyên nhân dẫn đến việc các em phạm tội chủ yếu là do các em chưa tìm được chỗ dựa về mái ấm gia đình, 10% là trẻ mồ côi, 11% là bố mẹ ly hôn. Nhiều trẻ phạm tội có bố mẹ đang chịu án phạt hình sự. Bên cạnh đó, xã hội còn nhiều những mặt trái tác động vào đời sống, tâm lý khiến các em phạm tội.  

Do vậy, theo quan điểm của ĐB Thủy: Vấn đề không đơn giản là xem trách nhiệm của các em, mà là trách nhiệm của xã hội. Nếu xử lý như phương án 1, sẽ rất nặng cho các em. Đây là tuổi tò mò, hiếu động, với sự thiếu hiểu biết hạn chế hiểu biết pháp luật, dễ dẫn đến các em có hành vi lệch chuẩn Vì lẽ đó mà luật pháp đã không quy định như với người lớn. Quy định như phương án 1là không phân biệt giữa trẻ em và người lớn.”

“Không nên quá nóng. Khi xử lý, cần xem đến trách nhiệm của xã hội, xử lý như thế nào để các em còn làm lại cuộc đời. Cá nhân tôi, chỉ xử lý khi các cháu phạm tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng như truyền thống của chúng ta.“ – Đại biểu khẳng định lại quan điểm ủng hộ đề xuất của Chính phủ là chỉ xử lý hình sự khi các em có hành vi phạm tội ở các tội danh này trong mức nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng.

ĐB Nguyễn Thái Học (Phú Yên) cũng ủng bộ phương án của Chính phủ. Ông cho rằng, ĐB Nguyễn Thị Thủy đã phân tích rất sâu sắc. “Tôi thấy nó phù hợp thực trạng tội phạm. Những con số thống kê cho thấy tỷ lệ phạm tội ở lứa tuổi này không đáng kể. Không phức tạp và gia tăng như quan ngại.

Thứ 2 là nó phù hợp với điều kiện quản lý người chưa thành niên phạm tội. Ở các địa phương, không có chỗ giam riêng cho đối tượng này, hoặc có thì rất hạn chế, trong khi đó các cơ sở giáo dục bắt buộc lại còn trống”, ĐB Học đưa ra lý do để bảo vệ quan điểm của mình. 

ĐB Mai Thị Phương Hoa (Nam Định) cho biết bà vô cùng tâm huyết về vấn đề này. “Mỗi chúng ta khi nghe đến tội đặc biệt nghiêm trọng do tuổi này gây nên đều bức xúc. Nhưng nó không mang tính phổ biến. Không phổ biến thì không nên xây dựng làm nguyên tắc chung", bà phát biểu.

Bà Hoa cũng đã đưa ra những con số để chứng minh độ tuổi này không gây ra những tội phạm nguy hiểm. Đặc biệt, dẫn một số liệu thống kê, bà cho biết: Cứ 10 trẻ vào tù thì 5 em tái phạm. Bà lo sợ điều đó.

Dẫn phát biểu của một nhân vật ở nước ngoài, bà nói: “Nếu muốn các em trở thành người xấu thì cứ đưa em vào tù”.

Đưa thêm lý do bảo vệ cho phương án 2, bà phân tích: Phần lớn của các em ở lứa tuổi này là do lỗi của người lớn, gia đình, nhà trường, xã hội, chúng ta phải có trách nhiệm chia sẻ với các em. Hơn nữa việc giới hạn không phải là không xử lý, vẫn xử lý với hành vi nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng, đặc biệt là còn có nhiều biện pháp khác, ví như việc chuyển hướng trong hình sự.

Nhân đạo không thể cảm tính

Có quan điểm bảo vệ phương án 1, ĐB Lưu Bình Nhưỡng (Bến Tre) cho rằng: Cần dùng  hình sự để răn đe. Dùng hình sự để xử, nhưng chỉ áp dụng hình phạt nhẹ, thậm chí miễn áp dụng hình phạt. 

“Tôi thấy nhân đạo phải có đạo lý, không thể nhân đạo cảm tính. 30 năm chúng ta đã xử lý các hành vi phạm tội ở mức nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng. Nhưng thời đại đã thay đổi. 

Các số liệu không nói lên điều gì, không thể lấy số liệu để chứng minh cho hôm nay. Tôi là người rất cứng rắn, nhưng khi tôi xem một số clip bạo lực của các em, tôi  thấy sợ qúa, không thể xem được. Quan điểm của tôi là giáo dục bằng hình sự là tốt nhất. Chỉ giáo dục đơn thuần thì không đủ để răn đe. Không cần nói đến chuyện cơ sở vật chất nhà tù vội, vì việc xử lý hình sự và việc tuyên án phạt là khác nhau",  ĐB Lưu Bình Nhưỡng nói. 

Chính sách hình sự không chỉ nằm ở quy định về độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự

Tranh luận lại ý kiến của cả hai luồng quan điểm ông Nguyễn Hòa Bình – Chánh án TAND Tối cao - cho biết: "Các ý kiến của các phương án đều rất xác đáng, nhưng tôi muốn tiếp cận ở góc độ khác, không phải chỉ là hai phương án chúng ta đang lựa chọn. Chúng ta còn đang bàn quá nhiều về độ tuổi. Mà quên mất vấn đề cốt lõi là nguyên tắc xử lý." 

Theo ông, vấn đề xử lý tội phạm ở lứa tuổi này không chỉ nằm ở Điều 12. Mà chính sách là ở Điều 91. “Đây mới là điều chúng ta cần tập trung đầu tư hơn”, ông nói.

Trước rất nhiều quan điểm rất “hợp tình hợp lý” của cả hai luồng quan điểm bảo vệ cho hai phương án, Phó Chủ tịch QH Uông Chu Lưu – người chủ trì cuộc họp hôm nay – đã quyết định: “Đây là vấn đề rất lớn, rất quan trọng. Đại biểu tập trung bảo vệ hai phương án. ĐB nào cũng có lý lẽ thuyết phục, Chúng tôi sẽ gửi phiếu tới ĐBQH, phương án nào đa số ý kiến thì chúng ta sẽ quyết theo phương án đó. 
Nhật Thanh
Cùng chuyên mục
Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu theo hình thức trực tuyến tại buổi lễ. Ảnh: VGP

Việt Nam đóng góp trách nhiệm vào nỗ lực chung đẩy nhanh phục hồi kinh tế, phát triển bền vững

(PLVN) - Việt Nam sẽ cùng các nước ASEAN và các đối tác liên quan tiếp tục thảo luận, làm rõ hơn nội hàm của các trụ cột hợp tác, đem lại một chương trình nghị sự kinh tế tích cực, hiệu quả, khả thi cho khu vực và cho mỗi nước; vì hòa bình, ổn định, hợp tác, phát triển, và thịnh vượng trong khu vực và trên toàn thế giới.

Đọc thêm

Khai mạc trọng thể Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XV

Hình ảnh tại phiên khai mạc Kỳ họp.
(PLVN) - Đúng 9h hôm nay, 23/5, Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XV khai mạc trọng thể tại Hội trường Diên Hồng, Nhà Quốc hội, Thủ đô Hà Nội, với sự tham dự của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng; các lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước cùng gần 500 đại biểu đại diện cho ý chí, nguyện vọng của cử tri trong cả nước.

Khai mạc Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XV: Thảo luận dân chủ, bảo đảm chất lượng các quyết sách

Khai mạc Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XV: Thảo luận dân chủ, bảo đảm chất lượng các quyết sách
(PLVN) - Hôm nay (23/5), Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XV sẽ chính thức khai mạc tại Nhà Quốc hội, Thủ đô Hà Nội. Theo dự kiến chương trình, Quốc hội sẽ họp trong thời gian 19 ngày. Tại kỳ họp, Quốc hội sẽ tập trung vào công tác lập pháp, đồng thời xem xét, quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước và các nội dung quan trọng khác.

Đề nghị quy định Lịch sử là môn học bắt buộc cấp trung học

Các thành viên Ủy ban biểu quyết thông qua các báo cáo tại Phiên họp.
(PLVN) - Ủy ban Văn hóa, Giáo dục thống nhất đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp thu ý kiến các tầng lớp Nhân dân, đội ngũ chuyên gia lịch sử, các đại biểu Quốc hội, quy định môn học Lịch sử cấp trung học phổ thông trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018 là môn học bắt buộc.

Thủ tướng Chính phủ dự lễ kỷ niệm 90 năm thành lập tỉnh Gia Lai

Thủ tướng Chính phủ dự lễ kỷ niệm 90 năm thành lập tỉnh Gia Lai
(PLVN) - Tối ngày 21/5, tại quảng trường Đại Đoàn Kết, thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai, Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ tỉnh tổ chức trọng thể Lễ kỷ niệm 90 năm thành lập tỉnh Gia Lai (24/5/2032- 24/5/2022), công bố di sản thiên nhiên thế giới, di tích lịch sử tiêu biểu của tỉnh.

Kỷ niệm 75 năm Ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh về ATK Định Hóa: Góp phần giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ

Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Đại tướng Võ Nguyên Giáp ở ATK Định Hóa, năm 1950. (Ảnh tư liệu).
(PLVN) - Chiều qua (20/5), tại Khu Di tích Quốc gia đặc biệt An toàn khu (ATK) Định Hóa, Tỉnh ủy Thái Nguyên phối hợp với Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo khoa học “Bác Hồ về An toàn khu Định Hóa, Thái Nguyên – Quyết định lịch sử mở ra thắng lợi vẻ vang của cuộc kháng chiến, kiến quốc”.

Hà Nội bố trí khoảng 23.524 tỷ đồng cho Dự án đường Vành đai 4

Các đại biểu tại Kỳ họp.
(PLVN) - Sáng nay, 20/5, tại Kỳ họp thứ 5 (kỳ họp chuyên đề), với 100% đại biểu có mặt tán thành, HĐND TP Hà Nội khóa XVI đã quyết nghị thống nhất chủ trương dự kiến nguồn vốn triển khai thực hiện Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 4 – Vùng Thủ đô được bố trí từ ngân sách TP là khoảng 23.524 tỷ đồng.

Hà Nội xem xét cân đối, bố trí nguồn vốn cho Dự án đường Vành đai 4

Chủ tịch HĐND TP Hà Nội Nguyễn Ngọc Tuấn phát biểu khai mạc kỳ họp.
(PLVN) - Thực hiện Luật Tổ chức chính quyền địa phương, chỉ đạo của Trung ương, Thành ủy Hà Nội và đề nghị của UBND TP, sáng nay, 20/5, HĐND TP Hà Nội khóa 16 tổ chức kỳ họp thứ 5 - kỳ họp chuyên đề để xem xét, quyết định chủ trương bố trí, cân đối vốn cho Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô (gọi tắt là Dự án đường Vành đai 4).

Học tập và làm theo gương Bác nghiêm túc, hiệu quả, thực chất

Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Nguyễn Trọng Nghĩa chủ trì Hội nghị.
(PLVN) - Yêu cầu trên được Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Nguyễn Trọng Nghĩa nhấn mạnh khi phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị giao ban toàn quốc đánh giá 1 năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 01/-KL/TW ngày 18/5/2021 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW “Về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”, do Ban Tuyên giáo Trung ương tổ chức chiều qua (19/5).

Ra mắt giao diện mới Trang thông tin điện tử Hồ Chí Minh

Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Nguyễn Trọng Nghĩa cùng các đại biểu bấm nút ra mắt giao diện mới Trang thông tin điện tử Hồ Chí Minh. Ảnh: VGP
(PLVN) - Nhân dịp kỷ niệm 111 năm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước (05/6/1911- 05/6/2022) và 132 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2022), ngày 19/5/2022, Báo Điện tử Đảng Cộng sản chính thức ra mắt giao diện mới Trang thông tin điện tử Hồ Chí Minh nhằm tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng nội dung, hình thức giao diện đáp ứng nhu cầu của độc giả trong nước và quốc tế.

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc: Khoa học công nghệ phải là nền tảng để xây dựng quân đội hiện đại

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc: Khoa học công nghệ phải là nền tảng để xây dựng quân đội hiện đại
(PLVN) - Sáng 19/5, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ Quốc Phòng tổ chức Lễ trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ đợt 6 cho hai công trình đặc biệt xuất sắc trong lĩnh vực quân sự, quốc phòng. Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc dự và trao giải. Lễ trao giải thưởng được tổ chức đúng dịp kỷ niệm 132 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh và Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam 18/5.