R-12, loại tên lửa đạn đạo từng khiến nước Mỹ “thót tim”

(PLVN) - R-12, NATO gọi là SS-4 Sandal, là tên lửa đạn đạo do Liên Xô phát triển thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Với những đặc tính ưu việt, tên lửa này giúp Liên Xô có được năng lực tấn công các mục tiêu ở tầm trung bằng các đầu đạn hạt nhân lớp megaton. Việc triển khai R-12 ở Cuba cũng chính là nguyên nhân gây ra cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba năm 1962.
R-12, loại tên lửa đạn đạo từng khiến nước Mỹ “thót tim” Tên lửa R-12 của Liên Xô

Tính năng ưu việt

Tên lửa R-12 được sản xuất trên cơ sở tên lửa R-5M - tên lửa tầm trung đầu tiên được Liên Xô trang bị cho quân đội nước này vào năm 1955. Tuy nhiên, chỉ có 48 quả tên lửa R-5M được sản xuất vì đặc điểm kỹ thuật và chiến thuật của tên lửa rất khiêm tốn, trong khi quá trình chuẩn bị để phóng cũng khá dài vì tên lửa cần được tiếp nhiên liệu. 

Do đó, vào tháng 8/1955, Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô đã thông qua quyết định tạo ra một tên lửa tầm trung tiên tiến hơn, có khả năng thực hiện nhiệm vụ chiến đấu ở trạng thái mang đủ nhiên liệu và có hệ thống kiểm soát hoàn toàn độc lập. Nhiệm vụ này đã được giao cho Văn phòng thiết kế, đứng đầu là Viện sĩ Mikhail Yangel, thực hiện.

Kết quả thu được của nhóm thiết kế cuối cùng đã vượt cả chỉ tiêu đề ra. Tên lửa R-12 một tầng với phần đầu khối đơn còn có đặc tính độc đáo: các thùng nhiên liệu bên trong được đặt ở phía trước phần trọng tâm tên lửa. Thiết kế như vậy khiến trọng tâm tên lửa sẽ được chuyển về phía sau khi nhiên liệu tiêu hao, bảo đảm tên lửa sẽ bay ổn định trong suốt hành trình. 

Trái tim của R-12 là động cơ tên lửa bốn buồng với các cánh lái khí đốt dùng than chì được lắp trên vết cắt của buồng đốt. Khi ra mắt, tên lửa R-12 gây ấn tượng mạnh khi có độ chính xác khá cao, với độ lệch tối đa là 2,3km; có thể mang đầu đạn lên tới 2,3 megaton và có thể bắn trúng các mục tiêu nằm trong diện tích lên tới 100 km2.

Ngày 22/6/1957, Liên Xô tiến hành đợt phóng thử nghiệm đầu tiên đối với tên lửa R-12 tại bãi phóng thử ở Kapustin Yar. Một năm sau khi ra mắt thành công, tên lửa R-12 bắt đầu được sản xuất hàng loạt tại thành phố Dnepropetrovsk. Ban đầu, nó được thiết kế để phóng từ các bệ phóng trên mặt đất.

Về sau, các nhà thiết kế của Liên Xô đã phát triển để R-12 phù hợp với việc phóng từ hầm phóng. Mùa xuân năm 1960, năm trung đoàn đầu tiên của R-12 với bệ phóng trên mặt đất đã bắt đầu thực hiện nhiệm vụ trực chiến.

Ba năm sau đó, trung đoàn R-12 phóng từ giếng phóng dưới lòng đất cũng chính thức sẵn sàng triển khai. Ngày 4/3/1959, tên lửa R-12 được đưa vào kho chứa vũ khí của Nga và đến năm 1960 thì lần đầu ra mắt công chúng. 

“Thót tim” sợ đụng độ

Năm 1959, Cách mạng Cuba thắng lợi. Một năm sau đó, Chủ tịch Cuba Fidel Castro tuyên bố Cuba sẽ đi theo con đường chủ nghĩa xã hội. Ngay lập tức, Mỹ đã cắt đứt quan hệ ngoại giao với Cuba. 

Sau thất bại tại sự kiện Vịnh Con Lợn năm 1961, Tổng thống John F. Kennedy đã phê duyệt kế hoạch tiến hành chiến dịch phản gián Mongoose nhằm chống lại chính quyền của Chủ tịch Cuba Fidel Castro. Lãnh đạo Liên Xô lúc bấy giờ là ông Nikita Khrushchev cho rằng nếu Liên Xô không có bước đi quyết định bảo vệ Cuba thì rất có thể sẽ mất Cuba, kéo theo việc vị thế của Nga trên trường quốc tế bị sụt giảm nghiêm trọng. 

Khi nhận thấy Mỹ ngày càng thể hiện âm mưu xâm lược Cuba để lật đổ chính quyền của Fidel Castro, lãnh đạo Liên Xô cho rằng việc tăng cường sức mạnh quân sự cho Cuba là “một mũi tên trúng hai đích”. Theo tính toán của ông Khrushchev, việc bố trí tên lửa hạt nhân ở Cuba không chỉ giúp ngăn chặn hành động quân sự của Mỹ nhằm vào Cuba mà còn giúp tạo thế cân bằng hạt nhân giữa Liên Xô và Mỹ.

Giữa năm 1962, ông Khrushchev phê duyệt bản kế hoạch Chiến dịch bí mật Anadyr, theo đó bí mật triển khai tên lửa đạn đạo tầm trung R-12 tới Cuba nhằm thiết lập một “chiếc ô hạt nhân” có thể giúp Cuba ngăn chặn bất kỳ cuộc tấn công nào của Mỹ. Mùa thu năm 1962, trong khuôn khổ chiến dịch Anadyr, một số đơn vị của quân đội Liên Xô được triển khai ở Cuba, trong đó có 24 bệ phóng và 36 quả tên lửa R-12.

Vào ngày 9/9/1962, sáu quả tên lửa R-12 đầu tiên đã đến cảng Casilda. Vào ngày 15/9 đã có thêm tám quả tên lửa nữa cập cảng. Tổng cộng, đến ngày 24/10, 36 quả tên lửa R-12 với đầu đạn hạt nhân đã được chuyển tới Cuba. Đến ngày 27/10/1962, R-12 đã sẵn sàng cho một cuộc tấn công hạt nhân nhằm vào Mỹ.

Liên Xô được cho là đã sản xuất 2.335 tên lửa R-12

Vào ngày 14/10 năm đó, máy bay do thám U-2 của Mỹ đã chụp được các vị trí của tên lửa Liên Xô tại Cuba. Phía Mỹ nhanh chóng xác định được loại tên lửa mà Liên Xô đang triển khai trực chiến tại Cuba vì từ một năm trước đó họ đã được kẻ phản bội Oleg Penkovsky chuyển giao cho những tài liệu bí mật, trong đó có hình ảnh của các loại tên lửa của Liên Xô.

Đến ngày 16/10/1962, Tổng thống Mỹ John F. Kennedy nhận được thông báo về sự hiện diện của các tên lửa R-12 tại Cuba. Việc tên lửa hạt nhân có mặt ở vị trí cách Mỹ chỉ khoảng 140km như vậy là điều không thể chấp nhận với Washington. Vì vậy, Tổng thống Mỹ Kennedy ngay lập tức triệu tập một nhóm các chuyên gia thuộc Ban điều hành để thảo luận và quyết định về các hành động đối phó của Mỹ với tình huống bất ngờ trên. 

Việc thảo luận kéo dài suốt một tuần, chia làm hai phe: phe diều hâu muốn  tiến hành một cuộc không kích và sau đó là một cuộc xâm lược tại Cuba; còn phe bồ câu chọn phương án phong tỏa và thương thuyết vì lo ngại nguy cơ bùng nổ một cuộc chiến tranh hạt nhân với hậu quả vô cùng thảm khốc.

Tổng thống Kennedy ban đầu ủng hộ ý kiến của phe diều hâu. Giữa lúc cuộc tranh cãi về phương án phản ứng của Mỹ vẫn đang diễn ra gay gắt, ngày 27/10/1962, một máy bay do thám U-2 của Mỹ đã bị bắn hạ trên bầu trời Cuba, đẩy căng thẳng trở nên cực kỳ nguy hiểm. 

Cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba đã bùng nổ. Quân đội Mỹ đã được lệnh tập kết tại Florida để sẵn sàng cho một cuộc tấn công Cuba. Tổng thống Mỹ thậm chí đã soạn sẵn một bài diễn văn mở đầu để thông báo việc ra lệnh cho các lực lượng vũ trang tấn công các lực lượng hạt nhân ở Cuba.

Về phía Liên Xô, nước này cũng đã nhắm vào những mục tiêu quan trọng của Mỹ. Cả thế giới đứng trước bờ vực bùng nổ Chiến tranh thế giới III với hậu quả nếu xảy ra sẽ thảm khốc hơn những cuộc chiến tranh trước đó nhiều lần vì các bên sử dụng vũ khí hạt nhân.

Tháo ngòi xung đột

May mắn cho cả thế giới là trong tình thế đó, Tổng thống Mỹ Kennedy đã có quyết định khôn ngoan để tránh cho nước Mỹ và Liên Xô sa lầy vào khủng hoảng. Ông Kennedy yêu cầu Liên Xô rút toàn bộ tên lửa và thiết bị quân sự khỏi Cuba. Đổi lại, Mỹ cam kết không xâm lược Cuba. 

Tổng Bí thư Liên Xô Khrushchev không đồng ý và ra điều kiện ngược lại rằng Liên Xô sẽ rút tên lửa nếu Mỹ cũng rút tên lửa Jupiter khỏi Thổ Nhĩ Kỳ. Về mặt chính thức, Mỹ và Liên Xô đều tuyên bố không đồng ý với điều kiện của nhau nhưng hai bên đã mở các kênh ngoại giao bí mật để giải quyết khủng hoảng. 

Nhờ các quyết định tỉnh táo của lãnh đạo hai nước lúc bấy giờ mà cuộc khủng hoảng lớn nhất Chiến tranh Lạnh đã kết thúc sau 13 ngày “cân não”. Ngày 28/10/1962, lãnh đạo Liên Xô thông báo chấp nhận đề xuất của Mỹ và sẽ rút các tên lửa khỏi Cuba. Đến giữa tháng 11/1962, toàn bộ các tên lửa được rút khỏi Cuba và vào tháng 4/1963, toàn bộ các tên lửa Mỹ ở Thổ Nhĩ Kỳ cũng được dỡ bỏ theo thỏa thuận bí mật giữa hai bên.

Ngày 27/10/1962 sau này được đặt cho biệt danh “Ngày thứ Bảy đen tối”. Ngày này được các nhà sử học đánh giá là thời khắc nguy hiểm nhất trong cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba nói riêng và trong lịch sử loài người nói chung.

Kể từ năm 1976, tên lửa R-12 đã bắt đầu lỗi thời, được thay thế bằng các hệ thống di động tầm trung RSD-10 Pioneer với tên lửa đạn đạo. Tuy nhiên, tên lửa loại này vẫn đã trực chiến đến năm 1990.

Tính tổng cộng, Liên Xô được cho là đã sản xuất 2.335 tên lửa R-12. Toàn bộ các tên lửa này đã bị phá hủy vào năm 1993, theo Hiệp ước Lực lượng hạt nhân tầm trung (INF) mà Mỹ và Liên Xô ký năm 1987 và mới đây đã bị cả Mỹ và Nga đình chỉ thực thi nghĩa vụ vì cáo buộc đối tác vi phạm các điều khoản.

Hoàng Nam

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Bà Nà Hills “phục dụng” lại sắc màu rêu phong cho Cầu Vàng sau sự cố du khách vẽ bậy

Bà Nà Hills “phục dụng” lại sắc màu rêu phong cho Cầu Vàng sau sự cố du khách vẽ bậy
(PLVN) - Ngày 22/4, một fanpage cộng đồng nổi tiếng đã chia sẻ loạt hình ảnh một du khách trẻ dùng bút xoá viết lên bàn tay nâng đỡ cây Cầu Vàng tại khu du lịch Bà Nà Hills (Đà Nẵng). Sau sự việc tương tự tại Fansipan và nhiều nơi khác, đến lúc này, rất cần một giải pháp mạnh để ý thức của người đi du lịch được cải thiện.
Huế đẹp lung linh trong ánh sáng cầu Trường Tiền

Huế đẹp lung linh trong ánh sáng cầu Trường Tiền

(PLVN) - Thành phố Huế đã đầu tư hơn 10 tỷ đồng lắp đặt hệ thống 210 bộ đèn LED nhiều màu, được điều khiển lập trình trên máy tính, có khả năng tạo ra tất cả mọi hiệu ứng ánh sáng màu cho cây cầu lịch sử này.

Vẻ quyến rũ của 'Hoa hậu nghèo nhất trong các Hoa hậu'

Vẻ quyến rũ của 'Hoa hậu nghèo nhất trong các Hoa hậu'
Gia nhập mái nhà VTV24, Hoa hậu Đỗ Mỹ Linh dần bị cuốn hút bởi "mối duyên" với truyền hình đầy thú vị nhưng cũng không ít áp lực. Người đẹp được ví là “Hoa hậu nghèo nhất trong các Hoa hậu” có sự tiến bộ từng ngày về phong cách sau khi trở thành MC, BTV nhà đài.

Huawei chọn “đứng sau” những chiếc xe hơi số

Huawei chọn “đứng sau” những chiếc xe hơi số
(PLVN) - Huawei khẳng định, người khổng lồ công nghệ này sẽ không sản xuất ô tô mà tập trung vào công nghệ thông tin – viễn thông (ICT) để hỗ trợ các nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM) xe hơi chế tạo những chiếc xe tốt hơn.

Bảo Thắng (Lào Cai): Nghi vấn “dàn xếp” đấu thầu, gắn mác dự án để “ăn chia” ngân sách?

Bảo Thắng (Lào Cai): Nghi vấn “dàn xếp” đấu thầu, gắn mác dự án để “ăn chia” ngân sách?
(PLVN) - Hàng loạt dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước hàng chục tỷ đồng tại huyện Bảo Thắng (tỉnh Lào Cai) do Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng huyện Bảo Thắng làm chủ đầu tư bị nghi vấn đấu thầu bất minh nhằm “dàn xếp” cho một nhóm nhà thầu “sân sau” liên tiếp trúng thầu để “ăn chia”, rút ruột ngân sách?

Khánh thành Nhà máy nước sạch có công nghệ hiện đại và quy mô lớn nhất khu vực Đồng bằng sông Cửu Long

Khánh thành Nhà máy nước sạch có công nghệ hiện đại và quy mô lớn nhất khu vực Đồng bằng sông Cửu Long
(PLVN) - Sau 12 tháng thi công thần tốc, ngày 20/04/2019, Nhà máy nước sạch Nhị Thành (Long An) – một trong những dự án nhà máy xây mới có quy mô lớn nhất khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long, góp phần trực tiếp giải quyết vấn đề sử dụng nước ngầm, gây ra tình trạng sụt lún nghiêm trọng ở khu vực này đã chính thức khánh thành và đưa vào vận hành cấp phát nước. Đây là dự án nước sạch trọng điểm của tỉnh Long An với dự phòng cấp nước lên đến 80.000 m3/ngày đêm, có tổng số vốn đầu tư 653 tỉ đồng.
Ca sĩ Đan Trường “đốn tim” khán giả tại lễ mở bán TMS Hotel Quy Nhon Beach

Ca sĩ Đan Trường “đốn tim” khán giả tại lễ mở bán TMS Hotel Quy Nhon Beach

(PLVN) - Sự hiện diện của “anh Bo” Đan Trường tại lễ mở bán dự án TMS Hotel Quy Nhon Beach vừa diễn ra khiến hàng trăm khách mời tham dự chương trình dâng trào cảm xúc. Giọng ca vàng của làng giải trí Việt không chỉ đốn tim khán giả bởi những bản hit đình đám một thời mà còn lưu lại những khoảnh khắc đáng nhớ cùng các khán giả của chương trình.

“Tín dụng đen”, “xã hội đen” lộng hành ở Thái Bình: Xót xa những phận đời ngang trái

“Tín dụng đen”, “xã hội đen” lộng hành ở Thái Bình: Xót xa những phận đời ngang trái
(PLVN) - Chỉ vì trực tiếp hay gián tiếp trót vướng vào một ổ nhóm "tín dụng đen" số má, cuộc sống của nhiều gia đình tại tỉnh Thái Bình đã bị đảo lộn. Các nạn nhân đồng loạt thốt lên rằng: "Giá như ngay từ đầu các cơ quan chức năng làm hết trách nhiệm, hết mình bảo vệ, quan tâm và gần dân hơn, thì đâu nên nỗi".

Trung tướng Trần Đình Nhã: Tướng của VNA được điều sang nhưng Jetstar vẫn lỗ, cách dùng người của VNA có vấn đề?

Trung tướng Trần Đình Nhã: Tướng của VNA được điều sang nhưng Jetstar vẫn lỗ, cách dùng người của VNA có vấn đề?
(PLVN) - Tiếp tục câu chuyện lãnh đạo Vietnam Airline (VNA) được thăng chức cho dù trong thời gian lãnh đạo Hãng hàng không Jetstar Pacific (JPA) đã góp phần tạo nên khoản lỗ lũy kế hơn 4000 tỷ đồng, Báo Pháp luật Việt Nam đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Trung tướng Trần Đình Nhã, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng An ninh của Quốc hội về vấn đề này.
Thủ tướng sắp dự Diễn đàn 'Vành đai và Con đường' tại Trung Quốc

Thủ tướng sắp dự Diễn đàn 'Vành đai và Con đường' tại Trung Quốc

(PLVN) - Bộ Ngoại giao ngày 22/4 ra thông cáo cho biết, nhận lời mời của Tổng Bí thư , Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa Tập Cận Bình, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc sẽ dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự Diễn đàn cấp cao hợp tác “Vành đai và Con đường” lần thứ hai tại Bắc Kinh, Trung Quốc từ ngày 25 đến 27/4/2019.

31.1°C

Hà Nội

SJC Hà Nội

Mua vào 36.520

Bán ra 36.520

VNIndex

3.41 0.37%