Năm mới "đốt bò" mừng thọ của người M'Nông

Tiếng cồng chiêng không thể thiếu trong lễ mừng thọ
Tiếng cồng chiêng không thể thiếu trong lễ mừng thọ
0:00 / 0:00
0:00
(PLVN) -  Đất trời Tây Nguyên giao hòa, đồng bào M'Nông khắp Tây Nguyên đang lục tục dọn dẹp nhà cửa đón chào năm mới. Trong không khí năm hết Tết về, các thành viên trong gia đình cộng đồng M'Nông sẽ sắm sửa đồ đạc, chuẩn bị tổ chức lễ mừng thọ cho người già, đặc biệt là người mẹ - người phụ nữ quyền lực nhất trong nhà.

Cầu cho ông bà sống lâu

Buôn Jiê Yuk (xã Đắk Phơi, huyện Lắk, tỉnh Đắk Lắk) chủ yếu là người M’Nông Gar sinh sống. Nơi đây còn lưu giữ nhiều phong tục tập quán truyền thống tốt đẹp của người M’Nông như lễ cúng lúa mới, lễ mở mắt cho con, lễ cúng nhà mới… Trong đó, lễ mừng thọ cho cha mẹ vẫn được người dân nơi đầy tổ chức thường xuyên mỗi dịp đầu Xuân và giữ nguyên phong tục truyền thống của người M'Nông Gar bản địa.

Người M'Nông theo chế độ mẫu hệ, con cái mang họ mẹ, trong gia đình người vợ giữ vị trí chính, quyền lực nhất trong nhà, nhưng người chồng không bị phân biệt đối xử, họ luôn sống tôn trọng lẫn nhau. Khi cha mẹ về già thường sống với gia đình con gái út. Cũng vì theo chế độ "nữ nhi thượng quyền" mà người M'Nông thích nhiều con, nhất là con gái.

Cứ độ Xuân về, khi đã kết thúc mùa nương rẫy, gia đình nào có bố hoặc mẹ đã trên tuổi 60 thì con cái sẽ tổ chức lễ mừng thọ cho đấng sinh thành. Trước kia lễ mừng thọ thường được người con gái cả tổ chức nhưng ngày nay tất cả các thành viên trong gia đình đều được tổ chức lễ mừng thọ cho cha mẹ mình. Nếu kinh tế khả giả thì thịt bò (đốt bò), trâu, ít điều kiện hơn thì làm heo, gà để khao thọ.

Năm mới "đốt bò" mừng thọ của người M'Nông  ảnh 1Lễ vật trong lễ mừng thọ của người M'Nông Gar

Trong lễ cúng mừng thọ các lễ vật không thể thiếu là 3 ché rượu cần, 1 con bò hoặc heo, 3 chén đựng cơm, 3 ống lồ ô, 1 hồ lô đựng đầy nước. Mọi thành viên trong gia đình đều có mặt, họ tất bật mỗi người một công việc ngay từ sáng sớm. Bà con trong bon, buôn làng cũng đến chung vui với gia chủ. Khi tất cả các lễ vật được bày lên cũng là lúc nghi lễ cúng mừng thọ bắt đầu.

Thầy cúng làm lễ gọi Yàng gồm thần núi, thần rừng, thần nước để xin phép được tổ chức lễ mừng thọ. Cầu khấn thần linh phù hộ cho người được mừng thọ có sức khỏe, sống lâu cùng con cháu. Tiếp đó, thầy cúng mời nhân vật chính cầm rượu cần uống và tiếp tục cầu khấn, rồi trao chiếc còng - tín vật của thần linh thể hiện sự gắn kết giữa con người với thần linh, mong thần linh luôn ở bên cạnh che chở, phù hộ gia chủ khỏe mạnh, bình an và may mắn.

Hết phần lễ, cơm được dọn sẵn trong nhà dài, xung quanh mô cơm là những bát thịt trâu, bò. Ngoài ra còn có cơm nhão và cháo gan để mời người được mừng thọ. Cả gia tộc trẻ già, lớn bé ngồi xung quanh mô cơm, ăn chung bữa cơm đoàn tụ đông vui. Ăn cơm xong, con cháu ngồi thành một vòng quanh ông bà, ché rượu đầy ắp để chính giữa. Một người con hoặc cháu đại diện tặng quà chúc mừng ông bà. Quà thường là chăn đắp và áo khố mới dệt. Lời chúc là những câu nói chân tình, kể lại công lao của ông bà đã săn sóc, nuôi dạy con cháu trưởng thành, nên người, cuối cùng là cầu mong ông bà sống lâu để con cháu có nhiều cơ hội báo đáp công ơn.

Trong dịp này, người được mừng thọ sẽ kể chuyện đời cho con cháu trong nhà nghe. Đặc biệt, dặn dò cháu con sống thuận hòa, đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau. Nếu ông bà không may qua đời, con cháu cũng đừng quá đau buồn, đừng khóc nhiều, đừng đập phá chiêng ché, của cải tài sản, bởi các thế hệ sau này sẽ nghèo khổ. Gia sản của ông bà để lại là của chung, không được tranh chấp nhau. Bữa tiệc chung vui họ cùng nhau uống rượu suốt đêm.

Ghi nhớ công ơn sinh thành

Với cộng đồng người M’Nông Gar nói riêng, đồng bào M'Nông nói chung, lễ mừng thọ có ý nghĩa rất to lớn và quan trọng. Lễ mừng thọ là dịp để con cháu và bà con trong buôn làng chúc phúc cho người lớn tuổi. Hơn nữa, đây còn là cơ hội để các thành viên trong gia đình quây quần, cùng nhau chia sẻ những khó khăn của cuộc sống, cùng nhau chăm sóc tốt hơn cho đấng sinh thành.

Năm mới "đốt bò" mừng thọ của người M'Nông  ảnh 2 Vợ chồng ông Y Tiêng Je cùng thầy cúng trong nghi lễ mừng thọ

Già làng Ma Thuyên, buôn Jiê Yuk (xã Đắk Phơi) cho biết: “Lễ mừng thọ như một hình thức nhắc nhở thế hệ trẻ khắc ghi công ơn sinh thành và nuôi nấng của thế hệ trước. Vì thế, cho dù cuộc sống có khó khăn đến đâu, con cháu cũng cố gắng chăm sóc cha mẹ, ông bà một cách đủ đầy và chu đáo".

Còn vợ ông Y Tiêng Je (ngụ buôn Jiê Yuk, xã Đắk Phơi) tâm sự: “Tôi năm nay đã hơn 70 tuổi, từ nhỏ tôi đã được tham dự nhiều buổi lễ mừng thọ được tổ chức ở trong dòng họ. Khi đã già tôi cũng may nắm được con cháu tổ chức lễ mừng thọ. Tôi cảm thấy rất xúc động vì được chứng kiến con cái mình trưởng thành, có hiếu với cha mẹ. Biết bảo ban nhau làm ăn, cùng nhau sống tốt đẹp”.

Hiện nay, nhiều gia đình không có đủ điều kiện để "đốt bò" mừng thọ, lễ vật chính chỉ có heo, gà và những ché rượu cần. Nhưng người được mừng thọ không quá coi trọng lễ vật, họ chỉ cần con cháu tụ họp vào dịp đầu Xuân để thể hiện tình yêu thương, kính trên nhường dưới, sống yêu thương nhau, cùng nhau đi qua bao mùa rẫy là vui.

Lễ mừng thọ của người M'Nông Gar tại huyện Lắk ra đời từ rất sớm, không ai biết nó có từ bao giờ, chỉ biết nó là phong tục được giữ gìn qua các thế hệ. Lễ mừng thọ được tổ chức đơn giản nhưng mang nhiều ý nghĩa nhân văn. Đây là dịp để con cháu thể hiện tấm lòng hiếu thảo đối với cha mẹ, ông bà.

Ngày 4/8/2022, Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thể thao và Du Lịch đã ban hành quyết định số 1841/QĐ-BVHTTDL công nhận Lễ mừng thọ của người M’Nông (huyện Lắk, tỉnh Đắk Lắk) là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Tin cùng chuyên mục

Cỗ xưa làng cổ Bát Tràng.

Hương vị Tết xưa từ mâm cỗ làng Bát Tràng

(PLVN) - “Ăn một lần, nhớ cả đời” hay “Ngon đứt lưỡi” là những câu nói được nhắc đến khi bàn về mâm cỗ làng Bát Tràng. Chỉ với một mâm cỗ truyền thống ấy thôi thế mà Bát Tràng nổi tiếng khắp Hà Thành với nét văn hoá ẩm thực truyền thống chả lẫn đi đâu được và sự sành ăn hiếm có của con người nơi đây.

Đọc thêm

Những phong tục của người quan họ Bắc Ninh không phải ai cũng biết

Ảnh minh họa từ internet.
(PLVN) - Bắc Ninh được coi là cái nôi văn hóa của một vùng đất có nền văn hiến lâu đời. Tại đây có nhiều dấu tích của một nền văn hóa tín ngưỡng, một nét văn hóa nghệ thuật và một cái hồn dân tộc thể hiện đậm đà bản sắc. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều phong tục lề lối của người quan họ mà không phải ai cũng biết.

Độc đáo Tết của người Dao đỏ Na Hang

Nghệ thuật trang trí trên trang phục truyền thống của dân tộc Dao đỏ Tuyên Quang được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
(PLVN) -  Không chỉ các phong tục như đám cưới, đám tang, Tết cổ truyền của người Dao đỏ ở huyện Na Hang (Tuyên Quang) cũng có những nét đặc trưng riêng biệt, độc đáo thể hiện đời sống văn hóa tinh thần phong phú không kém so với các dân tộc khác.

Mùa xuân, gặp trùm hát Xoan đất Tổ

Bà trùm đào phường Xoan cổ, nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch và các nghệ nhân phường An Thái.
(PLVN) - Tôi gặp nghệ nhân hát Xoan Nguyễn Thị Lịch và phường hát An Thái trong Lễ rước cây nêu trên phố cổ Hà Nội. Bà bảo, hát Xoan với bà thấm đẫm từ ngày thơ bé. Mười ba tuổi, bà đã thuộc làu gần hết 14 làn điệu cổ và trở thành đào nương trẻ nhất vùng…

Đi chợ phiên vùng cao ngày Tết

l Trang phục các dân tộc được bày bán tại chợ phiên vùng cao.
(PLVN) -  Không chỉ mang đậm bản sắc các dân tộc thiểu số, chợ phiên có ý nghĩa quan trọng đối với những xã vùng cao, là nơi tiêu thụ hàng hóa; kích thích kinh tế phát triển theo hướng hàng hóa và giải quyết việc làm cho lực lượng lao động tại địa phương.

Về Bắc Ninh vùng quê của các lễ hội

Về Bắc Ninh vùng quê của các lễ hội
(PLVN) - Bắc Ninh là quê hương có nhiều lễ hội truyền thống, trong đó không ít lễ hội lớn có quy mô vùng miền và quốc gia. Lễ hội truyền thống Bắc Ninh là di sản quý và đặc sắc của nền văn hiến Kinh Bắc, không chỉ đậm đặc mà còn gìn giữ, chứa đựng nhiều nét đẹp truyền thống độc đáo.

Dưới mái nhà cổ

Ngôi nhà cổ Trăm cột ở Long An
(PLVN) - Trong hành trình tìm hiểu về giá trị ngàn xưa, một nhóm bạn trẻ đã cùng nhau lan tỏa những vẻ đẹp của di sản kiến trúc trước cơn lốc đô thị hóa. Bắt đầu từ tình yêu với di sản kiến trúc, từ mong muốn khám phá thành phố mình đang ở, họ hiểu được cái đẹp đã qua của di sản và làm nên dự án ý nghĩa với cộng đồng.

Độc đáo phiên chợ chỉ họp vào mùng một Tết

Vào mùng một Tết Nguyên đán, nhiều người dân ở Bình Định nô nức đi chợ Gò.
(PLVN) - Ở tỉnh Bình Định có một phiên chợ đặc biệt, bởi trong năm chỉ họp duy nhất vào mùng một Tết Nguyên đán. Phiên chợ này mang đậm nét văn hóa miền “đất võ trời văn”, có nguồn gốc từ thời anh em nhà Tây Sơn - đó là chợ Gò (ở khu phố Phong Thạnh, thị trấn Tuy Phước, huyện Tuy Phước).

Nghe chuyện Tết xưa của xứ Kinh Bắc

Ảnh minh họa từ internet.
(PLVN) - Tết đối với người Việt Nam, theo một tập tục lâu đời, không chỉ đơn giản là ngày kết thúc một năm cũ và mở đầu một năm mới âm lịch mà còn là dịp nghỉ ngơi, mừng những thành quả của cả một năm lao động vất vả. Bắc Ninh - Kinh Bắc là một trong những cái nôi của người Việt cổ, nơi đây luôn lắng đọng và tích lũy nhiều tầng văn hóa của nền văn minh nước Việt đặc biệt là vẫn duy trì tục lệ đón tết cổ truyền của dân tộc.

Về Tòng Sành (Lào Cai) xem Lễ cấp sắc của người Dao

Về Tòng Sành (Lào Cai) xem Lễ cấp sắc của người Dao
(PLVN) - Lễ cấp sắc là nghi lễ quan trọng bậc nhất mà bất cứ người đàn ông Dao nào cũng phải làm một lần trong đời để được công nhận đã trưởng thành . Đây là m ột trong những phong tục đ ộ c đáo và quan trọng bậc nhất trong văn hóa của dân tộc Dao .

Hoài niệm chợ Tết Thạch Bàn xưa

Ảnh minh họa.
(PLVN) -  Trong ký ức của mẹ tôi, đi chợ Tết không đơn thuần chỉ để mua sắm, mà còn là thú vui và một cách thưởng thức hương vị Tết, không khí Tết. Một số vùng quê tại Quảng Nam, Tết thường đến sớm, khoảng 20 tháng Chạp không khí Tết đã len lỏi vào mọi nhà. Đó cũng là thời điểm sắm sửa đi chợ để có một cái Tết cho ra… Tết.

Tết thời 4.0

Tết là di sản văn hóa luôn được người Việt trân trọng. (Ảnh minh họa)
(PLVN) - Khác với lo lắng của nhiều người về giới trẻ ngày nay đang thờ ơ với Tết, các nhà văn hóa cho rằng, người trẻ có cách hướng về Tết, về nguồn cội theo cách riêng của họ.

Tết về nhớ bánh kẹo phố Hàng Đường

Phố Hàng Đường. (Ảnh chụp năm 1930).
(PLVN) -  Người ở Hà Nội trước năm 1954 và sau đó một vài năm chắc chưa quên một số thương hiệu bánh mứt kẹo nổi tiếng đất Hà thành khi đó như Tùng Hiên, Ngọc Anh, Bích Lan…