Chuyện bây giờ mới kể về những trận không chiến của Không quân Việt Nam

Bảo tàng Chiến thắng B52 - nơi lưu giữ những ký ức hào hùng của không quân Việt Nam. (Nguồn VGP).
Bảo tàng Chiến thắng B52 - nơi lưu giữ những ký ức hào hùng của không quân Việt Nam. (Nguồn VGP).
(PLVN) - Bắt đầu từ những chiếc MIG-17 đầu tiên, Không quân Việt Nam bắn hạ máy bay F-105 ném bom Không quân Mỹ, cho đến trận “Điện Biên Phủ trên không” năm 1972, khi ta tiêu diệt hàng chục máy bay B52, được coi là “pháo đài bay bất khả xâm phạm”, Không quân Mỹ đã thực sự chấp nhận thất bại.

Lấy ít đánh nhiều và "tâm lý chiến" trên không

Theo các cựu chiến binh, trong các cuộc không chiến, máy bay Mỹ luôn vượt trội về số lượng, gấp nhiều lần máy bay ta. Chỉ cần tưởng tượng trong đầu, cũng đủ hiểu khi phải đối diện với cả “một rừng” máy bay địch, sẽ có cảm giác sợ hãi thế nào. Tuy nhiên, với lòng dũng cảm vô song, phi công Việt Nam lại coi việc “lấy ít đánh nhiều” là lợi thế. Họ lao thẳng máy bay vào đội hình địch, điều khiển cơ động, luồn dưới, lao lên trên, lách trái, tạt phải. Trong quá trình di chuyển linh hoạt ấy, chính cả đống máy bay Mỹ lại trở thành miếng mồi ngon, hầu như nhả đạn là trúng mục tiêu.

Theo thống kê từ chính giới chức quân sự Mỹ sau này, đây là lý do chính khiến cho Việt Nam có đến 16 phi công đạt hạng “Ace”. Đây là danh hiệu Mỹ dùng để phong cho các phi công xuất sắc, từng bắn hạ từ 5 máy bay đối phương trở lên. Cụ thể, phi công Nguyễn Văn Cốc: hạ 9 chiếc. Phạm Thanh Ngân, Nguyễn Hồng Nhị và Mai Văn Cường: 8 chiếc. Đặng Ngọc Ngự và Nguyễn Văn Bảy: 7 chiếc. Lê Hải, Lê Thanh Đạo, Lưu Huy Chao, Nguyễn Đăng Kỉnh, Nguyễn Đức Soát, Nguyễn Ngọc Độ, Nguyễn Nhật Chiêu, Nguyễn Tiến Sâm, Vũ Ngọc Đỉnh: 6 chiếc. Nguyễn Văn Nghĩa: 5 chiếc. Trong khi đó, Mỹ thừa nhận họ chỉ có 2 phi công đạt hạng “Ace”.

Không chỉ có chiến thuật không chiến hợp lý, ta còn sử dụng nhuần nhuyễn cả “tâm lý chiến” trên không. Vào những ngày mưa gió, máy bay Mỹ vẫn hay vào đánh phá miền Bắc (tuy cường độ có giảm so với những khi đẹp trời). Phi công ta không quen bay trong thời tiết xấu nên ít khi xuất kích vào những ngày mưa to, gió lớn. Biết điều đó, Mỹ lại một lần nữa tiết kiệm, cho máy bay cường kích đi ném bom mà không có tiêm kích đi theo bảo vệ. Ta bèn dùng “tâm lý chiến”. Trên sóng điện đột ngột phát ra các lệnh như: “Bỏ thùng dầu phụ, chiếm lĩnh độ cao, chuẩn bị công kích!”, “Biên đội 1 vòng trái, hướng..., độ cao...”.

Tần số liên lạc trên máy bay ta thì các trạm ra - đa của Mỹ ngoài khơi vịnh Bắc Bộ biết rõ. Tưởng ta đang cho phi đội đánh chặn, Mỹ hoảng hốt ra lệnh cho các phi công ném bom: “Có MIG! Vứt bom, chạy!”. Vậy là máy bay Mỹ vội vã trút hết bom, “cong đuôi” bay ra biển. Cuộc oanh tạc không đến được mục tiêu. Sau vài lần như thế, theo dõi ra-đa chả thấy MIG đâu, Mỹ mới kết luận: “Bắc Việt chỉ đánh giặc mồm, phi công Bắc Việt không bay được trong thời tiết xấu”. Tiết kiệm cộng thêm chủ quan, vào những ngày mưa gió, Mỹ vẫn tiếp tục vào đánh phá như thường lệ. Chúng biết đâu ta đang “tương kế, tựu kế”. Nhiều phi công dày dặn kinh nghiệm đã gấp rút rèn luyện kỹ năng bay trong thời tiết xấu. Rồi trên bầu trời Thái Bình, Không quân Mỹ nhận một đòn trời giáng: bị bắn rơi 4 trong số 12 máy bay cường kích Skyrider.

Đòn “tâm lý chiến” của Không quân Việt Nam còn thể hiện ở vụ đưa phi công thượng thặng của Mỹ là Trung tá Phil Combis vào bẫy. Phi công này từng bắn rơi 3 MIG của ta, nên thái độ rất nghênh ngang. Mỗi lần lên máy bay, anh ta đều lượn vòng, vẽ thành đường kẻ trên bầu trời, tỏ vẻ thách thức. Lực lượng Phòng không - Không quân Việt Nam quyết định giăng bẫy tiêu diệt bằng được phi công này để làm nức lòng quân. Ngày 16/7/1967, Combis bay dẫn đầu tốp F-4, hộ tống đám F-105 đi đánh phá khu vực Hà Nội. Ta lập tức cho hai MIG-17 lên khiêu chiến. Nhìn hai “chú chim nhỏ” hiên ngang từ xa bay lại, Combis nóng mắt, ra lệnh cho tốp F-4 tiếp tục thực hiện nhiệm vụ, chỉ một mình xông ra nghênh chiến. Hai chiếc MIG-17 luôn bay đối diện nhau dồn Combis vào giữa, liên tục bắn những loạt đạn ngắn khiến Combis vất vả chống đỡ cả hai phía. Phóng tên lửa mấy lần đều trượt, Combis càng điên tiết. Anh ta đâu biết hai chiếc MIG chỉ làm nhiệm vụ dụ địch vào bẫy. Đang quần nhau, máy bay Việt Nam bỗng hạ độ cao, bỏ cuộc. Máu nóng nổi lên, Combis lập tức truy kích. Vầng mây vừa dạt ra nhường chỗ cho máy bay, Combis tá hỏa khi mình đã ở không phận của sân bay Đa Phúc. Lúc này, hàng trăm tia lửa phụt lên từ dưới mặt đất. Combis hiểu rằng không còn cơ hội nào trước một rừng súng cao xạ đang nhằm vào mình, bèn nhảy dù. Viên Trung tá phi công Mỹ thoát chết, bị bắt sống, còn máy bay của anh ta thì tan thành mảnh vụn.

B52 lần đầu tiên bị bắn hạ trên toàn thế giới

Một chiếc MIG huyền thoại được trưng bày trong bảo tàng. (Ảnh: Báo Quân đội nhân dân)

Một chiếc MIG huyền thoại được trưng bày trong bảo tàng. (Ảnh: Báo Quân đội nhân dân)

Các loại cường kích ném bom khác hầu như vô dụng, đây là lúc Không quân Mỹ tung vào chiến trường máy bay B52. Họ tự hào coi đó là “Pháo đài bay bất khả xâm phạm”. Để giải tỏa áp lực tiến công của Quân giải phóng trong Chiến dịch hè 1972, Mỹ quyết định mở Chiến dịch Linebacker, cho B52 ném bom miền Bắc Việt Nam, quyết biến Hà Nội về “thời kỳ đồ đá”.

Chiến dịch này của Mỹ mở màn ngày 16/4/1972, đánh phá Hà Nội hai ngày sau đó, ban đầu đã gây cho phía ta nhiều tổn thất. Cần biết rằng B52 là máy bay ném bom chiến lược của Không quân Mỹ, đã từng “tung hoành ngang dọc” ở một số chiến trường khác. B52 gồm một kíp bay 6 người, có thể mang được đến 30 tấn bom. Nguy hiểm hơn, máy bay này có tốc độ khá nhanh, lại có nhiều phương tiện để tự bảo vệ. Cụ thể, B52 mang theo 6 - 8 tên lửa “nhử mồi”, dùng chống lại tên lửa “đất đối không” và “không đối không” của ta. Khi phát hiện tên lửa ta rời bệ phóng, các tên lửa “nhử mồi” cũng được phóng ra để thu hút, đánh lạc hướng mục tiêu. Ngoài ra, B52 còn có hệ thống làm nhiễu hiện đại, khiến cho ra-đa rất khó phát hiện tọa độ của máy bay để phóng tên lửa trúng đích. Toàn chiến dịch, Mỹ sử dụng khoảng 200 máy bay B52 (một nửa số lượng của Không quân Mỹ lúc bấy giờ).

Đối đầu với “ác điểu” trên không này, ta đã có sự phối hợp chiến đấu tuyệt vời giữa hai lực lượng Phòng không và Không quân. Trên cơ sở tổng kết, thu thập kinh nghiệm đánh B52 của Trung đoàn 238 ở Vĩnh Linh (Quảng Bình) và những tài liệu về B52 của các đơn vị ra-đa, Quân chủng Phòng không - Không quân đã đúc kết thành cuốn “cẩm nang bìa đỏ” nổi tiếng: Cách đánh B52.

Cuốn “cẩm nang bìa đỏ” này chỉ rõ: Tuy không quân địch gây nhiễu dày đặc nhưng trong mớ hỗn loạn các loại tín hiệu nhiễu trên màn hiện sóng, B52 không phải là hoàn toàn vô hình. Có thể phát hiện qua các đám nhiễu tín hiệu mịn trôi dần theo tốc độ di chuyển của B52. Tuy các đám nhiễu này kích thước to không hiển thị rõ rệt để có thể xác định mục tiêu chính xác nhưng cẩm nang đã đề ra biện pháp bắn theo xác suất. Cụ thể, bắn một loạt các quả đạn tên lửa vào đám nhiễu theo cự ly giãn cách nhất định sẽ có xác suất tiêu diệt mục tiêu khá cao.

Đồng thời “cẩm nang” cũng chỉ ra khi B52 đi thẳng vào đài phát, cường độ nhiễu sẽ tăng lên, cùng với đó, tín hiệu mục tiêu cũng tăng mạnh hơn. Mục tiêu sẽ hiển thị khá rõ nét, đây là thời cơ có thể bắn tên lửa chính xác, chỉ cần 1 - 2 quả tên lửa, B52 sẽ phải rơi tại chỗ.

Ngay trong chiến dịch, lực lượng Phòng không - Không quân Việt Nam tiếp tục tổng kết, rút kinh nghiệm để đạt hiệu suất cao hơn. Máy bay Mỹ thường bay đêm, phải phát tín hiệu vô tuyến và bật đèn để làm tiêu giữ cự ly giãn cách. Ta khai thác triệt để điều này, các đơn vị ra-đa và tên lửa không phát sóng, chỉ mở máy thu định vị vẫn biết được tình hình di chuyển của các toán B52.

Tiếp đó, chiến thuật gây nhiễu của B52 cũng có thiếu sót và bị khai thác tối đa. Nguyên do, các máy gây nhiễu chỉ tập trung trấn áp tần số sóng của ra-đa tên lửa và không quân, không trấn áp các ra-đa điều khiển các cỡ pháo cao xạ phòng không khác. Lần nữa, họ chủ quan cho rằng các loại súng này không thể gây nguy hại cho B52. Tuy nhiên, thông qua các số liệu ra-đa quý giá đó, ta có thể cân nhắc để khẳng định mục tiêu B52. Đặc biệt, các loại ra-đa pháo cao xạ còn góp phần phát hiện thủ đoạn của Không quân Mỹ khi tạo tín hiệu B52 giả, nhằm tiêu hao đạn tên lửa của ta.

Kết quả của sự phối hợp nhuần nhuyễn, qua 12 ngày đêm chiến đấu, Quân đội nhân dân Việt Nam đã làm nên kỳ tích "Điện Biên Phủ trên không", giáng những đòn nặng nề vào tham vọng của Mỹ. Trong toàn chiến dịch, lực lượng Phòng không - Không quân bắn hạ tổng cộng 34 B52. Lần đầu tiên, “pháo đài bay bất khả xâm phạm” gục ngã chính là ở chiến trường này. Không quân Mỹ thua đau đến nỗi, một hãng tin nước ngoài sau khi thống kê số lượng B52, đã viết có phần hài hước: “Cứ theo tốc độ bị bắn rơi như thế này, chỉ sau 3 tháng nữa, B52 sẽ tuyệt chủng”.

Kể từ sau trận “Điện Biên Phủ trên không”, máy bay Mỹ không còn dám xâm phạm vào vùng trời Hà Nội và phụ cận. Chiến thắng oanh liệt này cũng thúc đẩy giới chức Mỹ phải sớm ngồi vào bàn đàm phán.

Tin cùng chuyên mục

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và Đoàn công tác thăm Đồn Biên phòng Hiền Kiệt ngày 2/9/2011. (Ảnh: Đồn Biên phòng Hiền Kiệt).

Những dấu ấn kỷ niệm của cán bộ, chiến sĩ toàn quân với Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

(PLVN) - Trên cương vị Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Quân ủy Trung ương, đồng chí Nguyễn Phú Trọng đã đến thăm, làm việc với nhiều đơn vị Quân đội và luôn có những chỉ đạo sâu sát, kịp thời tới cán bộ, chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Những lần gặp Tổng Bí thư đã trở thành dấu ấn kỷ niệm không bao giờ quên đối với cán bộ, chiến sĩ toàn quân.

Đọc thêm

Lữ đoàn 125 tri ân các anh hùng liệt sĩ, người có công với cách mạng

Thượng tá Hà Văn Hậu, Phó Chính ủy Lữ đoàn 125 và đại diện lãnh đạo địa phương thăm, tặng quà gia đình Anh hùng LLVTND Hồ Đức Thắng tại xã Hiệp Thạnh, thị xã Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh.
(PLVN) -  Nhân kỷ niệm 77 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, hướng đến kỷ niệm 60 năm Chiến thắng trận đầu của Hải quân nhân dân Việt Nam và quân dân miền Bắc (ngày 2 và 5/8/1964 - ngày 2 và 5/8/2024), Lữ đoàn 125, Vùng 2 Hải quân đã tổ chức nhiều hoạt động mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện sự tri ân của cán bộ, chiến sĩ đơn vị đối với các anh hùng liệt sĩ, gia đình chính sách, người có công với cách mạng trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Phát cờ Tổ quốc và băng tang cho người dân biên giới Quảng Nam

Phát cờ Tổ quốc và băng tang cho người dân biên giới Quảng Nam
(PLVN) - Các chiến sĩ bộ đội Biên phòng Quảng Nam đã đến tận bản làng vùng biên tuyên truyền những đóng góp to lớn của Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng, đồng thời trao tặng cờ Tổ quốc và băng tang, hướng dẫn người dân cử hành đúng các nghi thức Quốc tang.

Tặng Bằng khen cho cán bộ, chiến sĩ biên phòng có thành tích xuất sắc trong chống tội phạm

Tặng Bằng khen cho cán bộ, chiến sĩ biên phòng có thành tích xuất sắc trong chống tội phạm
(PLVN) - Ngày 23/7, tại Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh Cà Mau, ông Nguyễn Minh Luân - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau trao thưởng Bằng khen của Chủ tịch UBND tỉnh cho các cán bộ, chiến sĩ thuộc BĐBP Cà Mau có thành tích xuất sắc trong đấu tranh với đường dây tội phạm mua bán, tàng trữ trái phép chất ma túy (Chuyên án CM 524).

Tầm nhìn chiến lược quốc phòng của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng thăm hỏi cán bộ, chiến sĩ và lực lượng chức năng làm nhiệm vụ tại cửa khẩu Quốc tế Hữu Nghị (Lạng Sơn) trong chuyến công tác tại tỉnh Lạng Sơn vào tháng 8/2023. (Nguồn: QĐND)
(PLVN) - Phát biểu của Tổng Bí thư (TBT) Nguyễn Phú Trọng bao hàm ý tưởng vô cùng độc đáo, cũng là một giá trị phổ quát của thời đại. Đó là lấy bảo vệ môi trường hòa bình làm mục tiêu xuyên suốt trong xây dựng sức mạnh tổng hợp quốc phòng (QP), quân sự (QS) trong dài hạn.

Lực lượng Công an Nhân dân: Khắc ghi lời căn dặn “Danh dự là điều thiêng liêng, cao quý nhất”

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và các đại biểu dự Hội nghị Công an toàn quốc, tháng 1/2018. (Ảnh: TTXVN)
(PLVN) - Lời căn dặn của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đối với lực lượng Công an nhân dân gửi gắm kỳ vọng to lớn, với mong muốn mỗi đảng viên, mỗi cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân phải tận tụy phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân; không ngừng nỗ lực phấn đấu, cống hiến, sao cho xứng đáng với danh dự, truyền thống vẻ vang của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam anh hùng.

Nhiều hoạt động ý nghĩa nhân Ngày Thương binh - Liệt sĩ

Tặng quà các thương binh, bệnh binh tại Hà Nam. (Ảnh trong bài: Minh Tú)
(PLVN) - Những năm qua, Đảng, Nhà nước luôn dành sự quan tâm, chăm lo đặc biệt với thương binh, gia đình liệt sĩ, người có công với cách mạng. Với trách nhiệm chính trị và tình cảm sâu sắc, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng (BQP) đã đề xuất với Đảng, Nhà nước ban hành, thực hiện nhiều chủ trương, chính sách lớn với quân đội và hậu phương quân đội; đẩy mạnh các hoạt động “đền ơn đáp nghĩa”.

BĐBP tỉnh Long An thi đua Quyết thắng phòng chống tội phạm, đối ngoại biên phòng

BĐBP tỉnh Long An thi đua Quyết thắng phòng chống tội phạm, đối ngoại biên phòng
(PLVN) - Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh Long An thực hiện tốt phong trào thi đua “BĐBP Long An chung sức xây dựng nông thôn mới” gắn với “cả nước chung tay vì người nghèo - không để ai bị bỏ lại phía sau” và triển khai nhiều chương trình, mô hình giúp người dân phát triển KT-XH, xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống theo hướng bền vững.

Hậu Giang: Phong trào thi đua Quyết thắng phải lan tỏa, phát triển sâu rộng trong các tổ chức quần chúng

Hậu Giang: Phong trào thi đua Quyết thắng phải lan tỏa, phát triển sâu rộng trong các tổ chức quần chúng
(PLVN) -  Thiếu tướng Quách Văn Nhỏ, Phó Tư lệnh Quân khu 9, nhắn gửi lực lượng vũ trang tỉnh Hậu Giang: “Tiếp tục đẩy mạnh nhân rộng điển hình tiên tiến, mô hình mới, cách làm sáng tạo đem lại hiệu quả thiết thực, tạo sức lan tỏa thúc đẩy phong trào thi đua của lực lượng vũ trang tỉnh phát triển toàn diện”.

Đại tướng Phan Văn Giang chúc mừng 50 năm Ngày truyền thống Kho K850

Đại tướng Phan Văn Giang, Bộ trưởng Quốc phòng. Ảnh: Dangcongsan.vn
(PLVN) - Nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày truyền thống Kho K850, Cục Quân khí, Tổng cục Kỹ thuật (20/7/1974 - 20/7/2024), Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư Quân ủy Trung ương, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã gửi thư chúc mừng tới các thế hệ cán bộ, nhân viên, chiến sĩ Kho K850.

Phát huy vai trò Tổ tàu thuyền an toàn trong bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới biển, đảo

Biên phòng và ngư dân ngày càng gắn kết thông qua đội tàu thuyền an toàn. Ảnh: Anh Như
(PLVN) - Giữa trùng khơi bao la, sự đoàn kết của những đội tàu thuyền chính là niềm tự hào, động lực để ngư dân giữ vững ngư trường, giương cao cờ Tổ quốc khẳng định chủ quyền. Trên những cánh sóng bạc đầu, thành viên của các Tổ tàu thuyền an toàn là những người tiên phong bám biển, gìn giữ biển trời quê hương.