Biến khu tập thể 50-60 tuổi thành di sản?

(PLO) - Không đập bỏ xây mới, đường phố mất đi sự đặc sắc, giữ nguyên trạng nhưng vẫn đảm bảo nhu cầu nhà ở của các cư dân gốc. Phần nội thất của tòa nhà sẽ được làm mới và trồng nhiều hoa ở ban công để biến khu vực này trở thành các vườn hoa - đó là ý tưởng cải tạo các khu tập thể cũ của thủ đô Hà Nội do Martin Rama - một chuyên gia kinh tế người Uruguay đề xuất.
Biến khu tập thể 50-60 tuổi thành di sản? Hình ảnh khu tập thể trong triển lãm Thay hình đổi mặt của 2 tác giả là nghệ sỹ Nguyễn Thế Sơn và Trần Hậu Yên Thế

Nâng tầng và trồng hoa ban công

Ý tưởng của Martin nâng cấp nhà tập thể, trước tiên sẽ làm vài thí nghiệm, bảo tồn các phong cách kiến trúc Liên Xô, Trung Quốc và lắp ghép của các khu tập thể Hà Nội bằng cách nhân đôi chúng lên. “Các tầng thêm vào phía trên có hình dáng giống với khu tập thể gốc đứng trên các cột trụ vững vàng chứ không phải đè lên cấu trúc cũ”, ông nói rõ. Giả sử khu tập thể có 5 tầng thì 5 tầng dựng lên bên trên sẽ có hình dáng giống 5 tầng dưới. Tất nhiên thang máy sẽ được lắp thêm. Cư dân của khu tập thể sẽ được chuyển lên sống trên 5 tầng mới xây, trong khi 5 tầng cũ được nâng cấp. Sau cải tạo có thể bán các căn hộ của 4 tầng và dành tầng 1 để làm hàng quán sẽ trở thành địa điểm kinh doanh, sinh lời.

Khu tập thể sẽ là một bảo tàng sống với những con người cũ và mới đan xen. Trước khi đưa ra đề xuất cải tạo khu tập thể, Martin Rama từng thử nghiệm cải tạo tòa biệt thự cũ của Pháp, nơi ông từng sống ở Hà Nội trong suốt 8 năm. Do vậy, ông đặt nhiều hy vọng về tính khả thi của dự án.

 Martin Rama nhận quyết định bổ nhiệm làm Giám đốc dự án tại Trung tâm Phát triển đô thị bền vững thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam. Ông là giám đốc danh dự, không nhận lương, thậm chí còn tự bỏ tiền túi của mình cho dự án. Lý do ông chọn các khu tập thể cũ làm đề tài cho dự án là bởi các công trình này có phong cách riêng của một thời kỳ lịch sử, gắn liền với tuổi thơ của nhiều thế hệ người Hà Nội. Những người từng sống tại nơi đây luôn nhớ về nơi mình đã gắn bó bằng nhiều tình cảm và ký ức.

Do vậy, Martin Rama coi những khu tập thể cũ là di sản cần được bảo tồn trong sự phát triển chung của thành phố. Trước mắt, Trung tâm của ông sẽ thúc đẩy hàng chục nghiên cứu về pháp lý, kỹ thuật, xã hội, thiết kế… nhằm đi đến mục tiêu cuối cùng là cải tạo lại những công trình kiến trúc của Hà Nội, bảo vệ và thúc đẩy chúng mang lại giá trị lớn hơn nhiều cho thành phố và người dân.

Ông đã nghiên cứu và đề xuất ý tưởng cho thành phố Hà Nội hoàn toàn tự nguyện với mong muốn đóng góp cho thành phố của một người yêu Hà Nội bằng cả tấm lòng. Ý tưởng của ông có thể được áp dụng hoặc không, nhưng Martin Rama vẫn mạnh dạn đề xuất. Bởi với ông, Hà Nội - một thành phố vô cùng quyến rũ và lạ lùng đã là quá đủ để biện minh cho những nỗ lực không mệt mỏi. Ông ấp ủ dự án nghiên cứu này với mục tiêu tìm ra những phương án tối ưu để điều hòa sự phát triển kinh tế nhanh chóng và việc bảo tồn giá trị kiến trúc đặc trưng Hà Nội. 

Mong có sức mạnh cộng đồng

Không chỉ Martin Rama, trước đó nhiều chuyên gia của Hội Quy hoạch và phát triển đô thị Hà Nội, Sở Quy hoạch - Kiến trúc đã đề xuất các khu tập thể cũ tại Hà Nội công nhận là những công trình kiến trúc di sản của giai đoạn 1954-1986. Họ mong muốn, một số công trình tiêu biểu sẽ được chọn, tu bổ và phục hồi để gìn giữ trước khi các khu tập thể cũ được phá đi xây dựng lại như Kim Liên, Nguyễn Công Trứ, Thọ Lão, Quỳnh Lôi, Văn Chương, Trương Định, Trung Tự, Giảng Võ…

Theo KTS Đào Ngọc Nghiêm, trước đây đã có nhiều nghiên cứu về kiến trúc truyền thống hay kiến trúc Pháp, kiến trúc hiện đại nhưng thiếu hẳn nghiên cứu về kiến trúc giai đoạn 1954 - 1986. Đây là giai đoạn phát triển từ đô thị tiêu dùng, đô thị thuộc địa sang đô thị XHCN; là thời kỳ Nhà nước bao cấp xây dựng và cũng là thời kỳ có nhiều công trình do các nước XHCN giúp đỡ thiết kế cùng với đội ngũ kiến trúc sư trong nước đã tạo được dấu ấn đặc thù cho nền kiến trúc Việt Nam. Thậm chí, nhiều công trình còn vượt khỏi giá trị về mặt vật chất, khẳng định giá trị tinh thần là ước mơ, là sự phấn đấu, là niềm kiêu hãnh của một thế hệ. 

Nhiều chuyên gia cho rằng, đối với các tập thể cũ, nếu không nhanh chóng có quy chế bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị di sản kiến trúc, chọn lựa những công trình tiêu biểu cho từng giai đoạn để bảo tồn thì có lẽ chẳng mấy chốc chúng sẽ bị phá đi, xây lại bằng những công trình hiện đại. 

Những mảng tường vàng hàng chục tuổi của khu tập thể Văn Chương đã xuất hiện trong bộ phim “Hà Nội của tôi”, của cựu đại sứ Pháp tại Việt Nam - ông Jean Noel khu Poirier, cùng hình ảnh của các khu tập thể khác ở Thủ đô. Nó vừa mang dấu ấn của các kiến trúc sư Xô Viết vừa mang dấu ấn lối sống của người Hà Nội. Giờ đây tầng 1 nhiều khu đã biến thành các quán ăn san sát. Các kiến trúc sư Xô Viết có quay lại cũng khó mà nhận ra tác phẩm của mình. Cựu đại sứ Pháp  Jean Noel từng mong muốn: “Nếu có thể nên giữ lại vài khu để làm bảo tàng thì hay quá”.

Kiến trúc sư Đoàn Kỳ Thanh, người chuyên cải tạo các khu nhà cũ để biến thành khu công nghiệp giải trí nói: “Các khu tập thể giờ đều hết niên hạn sử dụng, cộng với không có bảo trì thì cái cốt nhà đã xuống rồi, có nơi còn lún cả một tầng. Nói chung cải tạo rất cực và đa phần là không cải tạo được. Vì thế cần thay đổi thì vẫn phải thay đổi. Tuy nhiên, nếu có thể thì nên tái tạo lại trong bảo tàng hoặc giữ lại tòa nhà nào đó làm bảo tàng”.

Một số quy định luật pháp nói chung và cơ chế quản lý đất đai nói riêng hiện nay đang khiến việc bảo vệ di sản trở nên khó khăn hơn. Ví dụ, di sản là của ai, của chính quyền quản lý hay của nhà đầu tư, hay của cộng đồng dân cư? Về lý thuyết, cụm từ “sở hữu toàn dân” là một khái niệm rất mênh mông, trừu tượng và dễ bị lợi dụng. Theo các chuyên gia văn hóa và kiến trúc, việc cấp thiết hiện nay là phải giữ được các vùng “lõi” di sản đô thị Hà Nội, tránh tình trạng nhiều nhà đầu tư lớn “gửi chân” và dần dần “nuốt chửng” các di sản, mượn danh nghĩa tiếp tục gìn giữ di sản nhưng lại “âm thầm” xóa bỏ di sản. Để làm được điều đó, chỉ có thể kỳ vọng vào sức mạnh, sự lên tiếng của cộng đồng, một trong bốn tác nhân tác động lên di sản đô thị gồm cộng đồng, chuyên gia, nhà quản lý và nhà đầu tư.

Minh Khang
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Tin giao thông đến sáng 6/5: Nữ tài xế đạp nhầm chân ga lao ô tô vào 2 xe máy; Ô tô biển xanh mất lái lật ngửa, 2 người bị thương

Tin giao thông đến sáng 6/5: Nữ tài xế đạp nhầm chân ga lao ô tô vào 2 xe máy; Ô tô biển xanh mất lái lật ngửa, 2 người bị thương
(PLVN) - Nữ tài xế ô tô đạp nhầm chân ga gây tai nạn liên hoàn khiến 1 người bị thương; người đàn ông đi xe máy tử vong sau va chạm với xe buýt; xe biển xanh mất lái lật ngửa khiến 2 người bị thương; điều tra vụ tai nạn giao thông khiến 1 cô gái thiệt mạng là những tin giao thông đáng chú ý ngày 5/5.

Trẻ nuôi con, già chăm cháu, niềm vui hay nỗi khổ của người già?

Trẻ nuôi con, già chăm cháu, niềm vui hay nỗi khổ của người già?
(PLVN) - Nhiều người nghỉ hưu xong ở nhà trông cháu, chăm sóc gia đình, họ còn không có thời gian để chăm sóc bản thân, khiến cho sức khỏe nhanh chóng đi xuống. Nhiều người nói rằng, tuổi già được quây quần bên con cháu là hạnh phúc, như vậy liệu có đúng?

Thạch Hãn – mồ hôi của đá

Thạch Hãn – mồ hôi của đá
(PLVN) - Thạch Hãn là tên dòng sông nổi tiếng của đất lửa Quảng Trị, dòng sông gắn với lịch sử bi tráng, hào hùng của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Theo chiết tự chữ Hán, Thạch là đá, Hãn là mồ hôi. Nhưng không chỉ là mồ hôi của đá, sông Thạch Hãn còn là tuổi thanh xuân, là xương máu và nước mắt của bao lớp cha anh ngã xuống vì độc lập tự do của dân tộc... 

Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc: Kỷ luật tài chính - việc không thể “lơi tay”

Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc: Kỷ luật tài chính - việc không thể “lơi tay”
(PLVN) - Cho rằng, Tài chính là một Bộ lớn, đa ngành, với nhiều lĩnh vực nhạy cảm liên quan trực tiếp tới người dân, doanh nghiệp, tân Bộ trưởng Tài chính Hồ Đức Phớc chia sẻ với PLVN những khâu đột phá, mong muốn tạo ra nét mới trên nền những nhiệm vụ không mới của một ngành vốn chủ việc “tay hòm chìa khóa” ngân khố quốc gia.

Thạch Thất, Hà Nội: Đang 'tố' sai phạm trong bán đấu giá, nhà đất bỗng bị 'san phẳng' trước mắt công an

Thạch Thất, Hà Nội: Đang 'tố' sai phạm trong bán đấu giá, nhà đất bỗng bị 'san phẳng' trước mắt công an
(PLVN) - Không đồng ý giao nhà đất vì đang khiếu nại việc ngân hàng bán đấu giá nhưng vợ chồng ông Bùi Văn Mận (thôn Mục Uyên II, xã Tân Xã, Thạch Thất, Hà Nội) vẫn bị hàng chục đối tượng kéo đến tuyên bố “đã có sổ đỏ”, rồi dùng máy xúc “san phẳng” nhà, hàng rào, cây cối…, dù lực lượng công an xã có mặt từ đầu.

Người dân Chiềng Sinh (Sơn La) mong mỏi có một ngôi chợ

Người dân Chiềng Sinh (Sơn La) mong mỏi có một ngôi chợ
(PLVN) - Đường dân sinh, vỉa hè dành cho người đi bộ biến thành điểm kinh doanh, buôn bán, họp chợ. Tình trạng này đã diễn ra nhiều năm qua tại phường Chiềng Sinh (TP Sơn La, tỉnh Sơn La) ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, an ninh trật tự.
Mỏ đá hết phép ở Thừa Thiên - Huế vẫn ngang nhiên khai thác

Mỏ đá hết phép ở Thừa Thiên - Huế vẫn ngang nhiên khai thác

(PLVN) - Cty CP Tập đoàn Trường Thịnh được UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế cấp phép khai thác mỏ đá Thượng Long (thôn 5, xã Thượng Long, huyện Nam Đông) trong thời hạn 5 năm nhằm cung ứng vật liệu xây dựng phục vụ cao tốc La Sơn - Túy Loan. Đến nay, dù đã hết hạn theo giấy phép được cấp, đơn vị này vẫn ngang nhiên hoạt động khai thác.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó Tổng biên tập: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0888 033 376