Thành phố Đồng Nai: Mốc son mới, hành trình mới - Bài 4: Phường Long Thành hướng tới đô thị sân bay kiểu mẫu của Việt Nam

Cơ hội từ cửa ngõ hàng không quốc tế

Ngày 19/12/2025, sân bay Long Thành chính thức đón chuyến bay khai trương đầu tiên. Sự kiện này không chỉ đánh dấu một cột mốc sau nhiều năm xây dựng, mà còn mở ra kỳ vọng mới cho vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Dự kiến trong năm 2026, sân bay Long Thành sẽ từng bước đưa vào khai thác thương mại, trở thành cửa ngõ hàng không quốc tế quan trọng của Việt Nam. Trong thời khắc bản lề ấy, Long Thành địa phương nơi đặt sân bay đứng trước vận hội lớn để định hình lại không gian phát triển.

Đặc biết, từ ngày 1/7/2025, xã Long Thành được thành lập trên cơ sở sáp nhập các xã Bình Sơn, Lộc An, Long An và thị trấn Long Thành cũ, với diện tích hơn 130 km², dân số hơn 93.000 người. Và đến ngày 30/4/2026, khi Đồng Nai chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, xã Long Thành trở thành phường Long Thành, thành phố Đồng Nai. Sự thay đổi về đơn vị hành chính không chỉ mang ý nghĩa tên gọi. Từ một địa bàn cửa ngõ, Long Thành bước vào vị thế của một phường trung tâm trong cấu trúc đô thị sân bay của thành phố Đồng Nai. Đây sẽ là nơi các dòng chảy hàng hóa, hành khách, dịch vụ, lao động và đầu tư hội tụ ngày càng mạnh mẽ khi sân bay đi vào vận hành.

Không chỉ vậy, với vị trí nằm trên trục TP HCM – Đồng Nai – Bà Rịa - Vũng Tàu cũ giúp Long Thành tham gia sâu vào mạng lưới đô thị, công nghiệp, cảng biển và logistics sôi động nhất cả nước. Trên nền tảng sân bay Long Thành, địa phương hướng tới mô hình đô thị sân bay gắn với logistics, dịch vụ, công nghệ cao và phát triển xanh. Đây là bước chuyển từ tư duy phát triển theo địa giới hành chính sang tư duy phát triển theo không gian kinh tế mở.

Từ lợi thế chiến lược đến ba trụ cột đột phá

Trong tham luận tại Đại hội Đảng bộ tỉnh Đồng Nai lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, ông Dương Minh Dũng, khi đó là Bí thư xã Long Thành, nay là Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Đồng Nai, nhấn mạnh Long Thành sở hữu vị trí đặc biệt. Địa phương cách trung tâm TP HCM khoảng 40km, kề cận các cực công nghiệp Nhơn Trạch và hành lang cảng biển Bà Rịa - Vũng Tàu cũ. Vị trí này đưa Long Thành vào “chuỗi đô thị Đông Nam” với lợi thế kết nối cả đường bộ, đường không lẫn đường thủy.

Khi các tuyến cao tốc, đường vành đai, trục kết nối sân bay, cảng biển và khu công nghiệp được đồng bộ, lợi thế của Long Thành sẽ được nhân lên. Địa phương không chỉ là điểm đến cuối cùng của dòng hành khách và hàng hóa, mà có thể trở thành cửa ngõ giao thương, trung chuyển và phân phối của cả vùng. Đây là lợi thế hiếm có mà không nhiều địa phương cùng lúc hội tụ.

Giai đoạn 2020 - 2025, dù đối mặt nhiều thách thức, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Long Thành đã đạt nhiều kết quả tích cực. Thu ngân sách hằng năm đều vượt chỉ tiêu từ 10 - 25%, tăng trưởng kinh tế bình quân 10 - 15%/năm. Cơ cấu công nghiệp - thương mại - dịch vụ chuyển dịch mạnh, các tiêu chí nông thôn mới nâng cao được duy trì, thu nhập bình quân đầu người đạt 93,5 triệu đồng/người/năm.

Từ nền tảng đó, Long Thành xác định tầm nhìn không phải là một đô thị thông thường, mà là đô thị sân bay hoạt động năng động, hiện đại và có khả năng kết nối quốc tế. Hạt nhân là sân bay Long Thành, gắn với các tuyến vành đai, cao tốc, đường sắt, hành lang logistics biển - không. Mô hình này cho phép hình thành các khu đô thị, thương mại, dịch vụ, logistics và công nghiệp công nghệ cao “bám sân bay”, qua đó gia tăng giá trị chuỗi.

Trụ cột đầu tiên là hình thành xương sống logistics trên trục kết nối sân bay - cảng biển. Sự liên kết giữa sân bay Long Thành với cụm cảng Phước An - Cái Mép có thể tạo hành lang vận tải đa phương thức biển - không cự ly ngắn, tốc độ cao. Khi đó, Long Thành có cơ hội trở thành trung tâm trung chuyển, tái xuất, kho vận và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trụ cột thứ hai là phát triển hệ sinh thái kinh tế hiện đại, trong đó có định hướng nghiên cứu Khu thương mại tự do quanh sân bay. Không gian này có thể tích hợp logistics, công nghiệp phụ trợ, thương mại - dịch vụ, hội chợ triển lãm, khách sạn, giải trí, công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, y tế, giáo dục và lưu trú cho chuyên gia. Nếu có cơ chế phù hợp, đây sẽ là “phòng thí nghiệm” thể chế để Long Thành bứt phá thành cực tăng trưởng mới.

Trụ cột thứ ba là phát triển xanh, tuần hoàn và đô thị thông minh. Tốc độ công nghiệp hóa, đô thị hóa quanh sân bay đòi hỏi bảo vệ môi trường phải được xem là điều kiện tiên quyết, chứ không phải yêu cầu đi sau. Các khu công nghiệp sinh thái, vành đai cây xanh cách ly, kiểm soát tiếng ồn, khí thải, năng lượng tái tạo và xử lý chất thải thông minh sẽ quyết định chất lượng sống lâu dài của đô thị sân bay.

Chính sách đủ tầm cho giai đoạn bứt phá

Theo ông Dương Minh Dũng, Long Thành đặt mục tiêu hoàn thiện, cập nhật và đồng bộ quy hoạch đô thị với quy hoạch tỉnh, quy hoạch vùng và quy hoạch sân bay. Không gian sân bay phải “ăn khớp” với khu công nghiệp, logistics, dịch vụ - thương mại, khu dân cư và hành lang sinh thái. Nếu quy hoạch thiếu đồng bộ, lợi thế sân bay có thể bị phân tán, thậm chí tạo áp lực lên hạ tầng, đất đai và môi trường.

Trên phương diện quản trị, địa phương xác định cải cách hành chính, chính quyền số và dịch vụ công trực tuyến là nhiệm vụ trọng tâm. Việc tăng phân cấp, ủy quyền phải đi cùng cơ chế kiểm soát, minh bạch và kỷ cương thực thi. Đặc biệt, quản lý đất đai, trật tự xây dựng, quy hoạch và giải phóng mặt bằng cần được siết chặt để tạo niềm tin cho người dân, doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Để triển khai hạ tầng xương sống, Long Thành kiến nghị ưu tiên nguồn vốn trung ương, vốn ODA và khơi thông hình thức hợp tác công - tư cho các dự án giao thông kết nối, hạ tầng đô thị, hạ tầng xã hội. Cấp tỉnh cần tạo quỹ đất sạch, bố trí vốn đối ứng và hình thành cơ chế “một cửa” đối với các dự án trọng điểm. Công tác xúc tiến đầu tư cần nhắm đúng vào logistics, công nghệ cao, đô thị thông minh, dịch vụ quốc tế và các tập đoàn có năng lực dẫn dắt chuỗi giá trị.

Long Thành cũng xác định con người là hạt nhân của chiến lược phát triển. Địa phương cần ưu tiên đào tạo nhân lực logistics, hàng không, quản lý đô thị, dịch vụ chất lượng cao thông qua liên kết giữa trường học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và chính quyền. Các chương trình học bổng nghề, đào tạo lại lao động địa phương và phát triển nhà ở xã hội cho công nhân sẽ góp phần bảo đảm an sinh trong quá trình chuyển đổi.

Song song đó, các thiết chế y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao quy mô vùng cần được tính toán sớm. Một đô thị sân bay không chỉ cần đường lớn, kho hàng, nhà ga hay khu công nghiệp, mà còn cần môi trường sống văn minh để thu hút chuyên gia, kỹ sư, lao động chất lượng cao và cộng đồng doanh nghiệp quốc tế. Đây là điều kiện để Long Thành không chỉ là nơi làm việc, mà còn là nơi đáng sống.

Cực tăng trưởng mới của thành phố  Đồng Nai

Theo Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Đồng Nai Trương Thị Hương Bình, khi sân bay Long Thành chính thức đưa vào khai thác, công trình này sẽ tạo động lực hình thành chuỗi dịch vụ giá trị gia tăng bao quanh sân bay. Đó là logistics hàng không, trung tâm phân phối, thương mại tự do, dịch vụ tài chính, ngân hàng, khách sạn, hội nghị và đô thị thông minh. Từ đó, Đồng Nai sẽ có thêm những động lực phát triển kinh tế mới, tạo bước chuyển quan trọng cho tăng trưởng và hội nhập quốc tế.

Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai Nguyễn Văn Út cho biết, trong quy hoạch tỉnh, Đồng Nai xác định khu vực đô thị sân bay Long Thành và khu vực hành lang sông Đồng Nai là hai khu vực động lực phát triển mới. Với vị trí trung tâm của đô thị sân bay Long Thành, địa phương đứng trước cơ hội trở thành “cửa ngõ” kết nối Việt Nam với quốc tế. Đây cũng là tiền đề để hình thành các ngành kinh tế mũi nhọn mới, đóng góp vào tăng trưởng GRDP của tỉnh cũng như cả nước.

Lộ trình đến năm 2030 được Long Thành xác định là hình thành bộ khung đô thị sân bay, vận hành các trục logistics và các phân khu chức năng cốt lõi. Tầm nhìn đến năm 2050 là trở thành cửa ngõ quốc tế hiện đại của châu Á, nơi hội tụ hàng không, logistics, công nghiệp công nghệ cao, thương mại dịch vụ và đô thị xanh. Đó là mục tiêu lớn, đòi hỏi tư duy quản trị mới, nguồn lực đủ mạnh và sự đồng hành bền bỉ của người dân, doanh nghiệp.

Từ đại công trường sân bay, Long Thành đang bước vào giai đoạn kiến tạo một không gian phát triển hoàn toàn mới. Khi “động cơ” sân bay, logistics, khu thương mại tự do và phát triển xanh cùng được khởi động, địa phương có cơ hội bứt phá để trở thành cực tăng trưởng mới của thành phố Đồng Nai. Xa hơn, Long Thành có thể góp phần định hình chuẩn mực đô thị sân bay kiểu mẫu của Việt Nam trong giai đoạn hội nhập sâu rộng.

Còn tiếp...