Thành phố Đồng Nai: Mốc son mới, hành trình mới - Bài 2: Những công trình định hình diện mạo mới

Hạ tầng phát triển đa trung tâm

Đồng Nai bước vào vị thế mới khi chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Đây là dấu mốc chuyển đổi về quản trị và cũng là thời điểm địa phương phải tái tổ chức không gian phát triển, phân bổ lại nguồn lực, nâng cấp hạ tầng tương xứng vai trò cực tăng trưởng của vùng Đông Nam Bộ.

Khi được kết nối đồng bộ, sân bay, cao tốc, vành đai, cảng biển, đường sắt, metro, khu công nghiệp và đô thị dịch vụ sẽ hình thành bộ khung phát triển mới. Đây là nền tảng để Đồng Nai chuyển từ trung tâm công nghiệp sang đô thị kết nối đa phương thức, nâng cao năng lực cạnh tranh trong nước và khu vực.

Trong các động lực phát triển, Cảng hàng không quốc tế Long Thành giữ vai trò trung tâm, sân bay Long Thành mở ra mô hình đô thị sân bay, logistics hàng không, dịch vụ thương mại, công nghiệp công nghệ cao và chuỗi cung ứng quốc tế.

Đô thị Long Thành được định hướng gắn với sân bay, trở thành cửa ngõ giao lưu quốc tế, trung tâm logistics, kho vận và công nghiệp đa ngành. Khi đi vào khai thác, sân bay không chỉ tạo thêm đầu mối giao thông mà còn hình thành hệ sinh thái kinh tế mới gồm logistics, thương mại, tài chính, dịch vụ và đô thị thông minh. Đây là cơ sở để Đồng Nai chuyển dịch từ công nghiệp truyền thống sang kinh tế dịch vụ, logistics và công nghệ cao.

Song song đó, dự án kéo dài tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên về trung tâm hành chính Đồng Nai và sân bay Long Thành được xác định là trục kết nối quan trọng. Theo Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Út, với quy mô của sân bay Long Thành, việc kết nối không thể chỉ dựa vào đường bộ mà cần hệ thống vận tải công cộng khối lượng lớn.

Tuyến metro khi hoàn thành sẽ kết nối Thành phố Hồ Chí Minh - Đồng Nai - Long Thành, giảm áp lực giao thông, thúc đẩy phát triển đô thị theo mô hình giao thông công cộng. Đồng thời, đây là công cụ tái cấu trúc không gian đô thị, hình thành các trung tâm dịch vụ, thương mại, giáo dục và nhà ở dọc hành lang kết nối.

Bên cạnh sân bay và metro, hệ thống cao tốc, đường vành đai và các tuyến liên vùng đang tạo nền móng cho không gian phát triển đa trung tâm.

Các tuyến cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây, Biên Hòa - Vũng Tàu, Bến Lức - Long Thành, cùng Vành đai 3, Vành đai 4, quốc lộ và các trục kết nối vùng phía Bắc đang hình thành mạng lưới giao thông nhiều tầng. Đây là điều kiện để Đồng Nai kết nối Thành phố Hồ Chí Minh, Tây Ninh, Lâm Đồng, Tây Nguyên, các khu vực cảng biển và hành lang kinh tế quốc tế.

Hạ tầng giao thông không chỉ phục vụ đi lại mà là “mạch máu” của kinh tế đô thị. Khi các tuyến kết nối sân bay, cảng biển và khu công nghiệp hoàn thiện, Đồng Nai có thể tái phân bố không gian sản xuất, giảm tải đô thị lõi, hình thành các cực tăng trưởng tại Long Thành, Nhơn Trạch, Trảng Bom, Long Khánh và khu vực phía Bắc.

Tuy nhiên, hạ tầng cần đi cùng quy hoạch. Nếu thiếu kiểm soát, phát triển dọc các tuyến giao thông có thể dẫn đến phân lô manh mún và áp lực môi trường. Ngược lại, quy hoạch bài bản sẽ biến mỗi tuyến đường thành hành lang phát triển gắn với đô thị, dịch vụ, công nghiệp và logistics.

Một lợi thế nổi bật của Đồng Nai là khả năng hội tụ nhiều phương thức giao thông. Theo định hướng, địa phương sẽ phát triển đồng bộ đường bộ, đường sắt, đường hàng không, đường thủy nội địa và đường biển. Đây là cơ sở để hình thành trung tâm trung chuyển hàng hóa, dịch vụ logistics và phân phối quốc tế.

Hệ thống cảng Phước An, các cảng trên sông Đồng Nai, kết nối với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải và các tuyến liên vùng sẽ giúp Đồng Nai không chỉ là nơi sản xuất mà còn là nơi tổ chức dòng chảy hàng hóa. Điều này tạo điều kiện để phát triển khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu thương mại tự do và đô thị sân bay theo chuỗi giá trị cao hơn.

Đô thị sân bay và hành lang phát triển

Trong cấu trúc phát triển mới, đô thị sân bay Long Thành và hành lang sông Đồng Nai là hai vùng động lực. Đô thị sân bay tập trung logistics, dịch vụ, công nghệ cao và đô thị thông minh; trong khi hành lang sông Đồng Nai phát triển đô thị sinh thái, dịch vụ, du lịch và không gian công cộng ven sông.

Hai trục phát triển này tạo nên cấu trúc cân bằng: một bên là động lực hội nhập quốc tế, một bên là không gian sống sinh thái và văn hóa. Đây là nền tảng để Đồng Nai phát triển nhanh, có bản sắc và nâng cao chất lượng sống.

Tại phiên thảo luận về việc thành lập thành phố, Bí thư Tỉnh ủy Vũ Hồng Văn nhấn mạnh, Đồng Nai có quy mô dân số lớn, nền kinh tế đứng trong nhóm đầu cả nước và đang đứng trước cơ hội chuyển đổi mô hình quản trị. Việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương phải gắn với nâng cao năng lực ngân sách, thu nhập và chất lượng sống của người dân.

Lãnh đạo tỉnh cũng khẳng định yêu cầu phát triển hạ tầng đồng bộ, liên thông và kết nối đa phương thức. Với Đồng Nai, không thể phát triển sân bay tách rời cao tốc, không thể phát triển cảng biển tách rời logistics, cũng không thể mở rộng đô thị nếu thiếu giao thông công cộng và hạ tầng xã hội. Những công trình trọng điểm không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt mà còn định hình mô hình phát triển dài hạn như đô thị sân bay, đô thị công nghiệp công nghệ cao, đô thị logistics và đô thị xanh.

Tuy nhiên, để các công trình phát huy hiệu quả, Đồng Nai cần nâng cao năng lực quản trị quy hoạch rõ ràng, giải phóng mặt bằng minh bạch, tái định cư hợp lý, kiểm soát phát triển đô thị và bảo vệ môi trường.

Cùng với đó là phát triển hạ tầng mềm gồm nguồn nhân lực chất lượng cao, chính quyền số, dữ liệu đô thị, dịch vụ công trực tuyến và cơ chế liên kết vùng.

Từ sân bay Long Thành đến metro kết nối Thành phố Hồ Chí Minh, từ cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu đến các tuyến vành đai và hệ thống cảng biển, Đồng Nai đang hội tụ các điều kiện để hình thành một đô thị hiện đại. Vấn đề còn lại là tổ chức, kết nối và vận hành các yếu tố này thành một chỉnh thể thống nhất.

Khi các công trình được triển khai đúng tiến độ, đồng bộ với quy hoạch, thành phố Đồng Nai sẽ có thêm nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng sống của người dân và từng bước trở thành cực tăng trưởng mới của vùng Đông Nam Bộ.