Tăng cường hiệu quả, bảo đảm gắn kết chặt chẽ hơn giữa xây dựng với tổ chức thi hành pháp luật

Thực hiện tinh gọn hệ thống VBQPPL

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình dự án Luật tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự án Luật được xây dựng nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng, trọng tâm là Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, tiếp tục đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; xử lý những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn xây dựng, ban hành VBQPPL; tăng cường hiệu quả và bảo đảm gắn kết chặt chẽ hơn giữa công tác xây dựng với tổ chức thi hành pháp luật.

Dự án Luật được xây dựng trên cơ sở tiếp tục kế thừa quan điểm chỉ đạo xuyên suốt của Đảng về đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, những nội dung quy định hiện hành còn phù hợp, bảo đảm kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, lợi ích nhóm; lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, phát huy sự tham gia của chuyên gia và tăng cường ứng dụng công nghệ số.

Dự thảo Luật gồm 9 chương, 68 điều với một số nội dung chủ yếu. Một là, thực hiện tinh gọn hệ thống VBQPPL. Theo đó, mỗi chủ thể có thẩm quyền ban hành VBQPPL chỉ ban hành một loại văn bản; giảm từ 22 hình thức văn bản theo Luật Ban hành VBQPPL hiện hành xuống còn 17 hình thức văn bản; không tiếp tục xác định 5 hình thức văn bản là VBQPPL, gồm Nghị quyết của Quốc hội, Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH), Quyết định của Chủ tịch nước, các Nghị quyết liên tịch (giữa UBTVQH, Chính phủ với Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam) và Nghị quyết của Chính phủ; đồng thời, quy định hiệu lực của các văn bản hiện hành thuộc 5 hình thức trên để bảo đảm không tạo khoảng trống pháp luật.

Đổi mới quy trình xây dựng luật, pháp lệnh trên cơ sở tiếp tục phân định rõ quy trình xây dựng chính sách và quy trình soạn thảo, đồng thời bảo đảm tính liên thông, kế thừa kết quả giữa các giai đoạn.

Dự thảo Luật không quy định bước thẩm định trong quy trình xây dựng chính sách, mà kiểm soát chất lượng chính sách thông qua việc 8 cơ quan, gồm Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ, Bộ Khoa học và Công nghệ và Thanh tra Chính phủ bắt buộc có ý kiến bằng văn bản đối với hồ sơ chính sách tương tự như nội dung thẩm định. Đối với hồ sơ dự án luật, pháp lệnh, Bộ Tư pháp vẫn chủ trì phối hợp với các bộ, ngành thẩm định trước khi Chính phủ thông qua để trình Quốc hội, UBTVQH.

Thực hiện đơn giản hóa và liên thông hồ sơ trong suốt quy trình xây dựng chính sách và soạn thảo văn bản. Cụ thể, khoảng 30% thành phần hồ sơ được cắt giảm so với quy định của Luật hiện hành trong từng giai đoạn. Hồ sơ giữa các giai đoạn được kế thừa nội dung, trọng tâm là báo cáo đánh giá tác động được cập nhật khi chính sách thay đổi.

Hoàn thiện quy trình thẩm tra, xem xét, thông qua và công bố luật, pháp lệnh, trong đó quy định việc xem xét, thông qua dự thảo luật tại một hoặc nhiều kỳ họp; hoàn thiện quy trình xem xét, thông qua dự thảo pháp lệnh ngay tại phiên họp của UBTVQH khi dự thảo pháp lệnh đạt được sự đồng thuận, nhất trí cao và không còn ý kiến khác.

Hoàn thiện trình tự, thủ tục rút gọn và việc xây dựng, ban hành văn bản trong trường hợp đặc biệt và bổ sung cơ chế để UBTVQH, Chính phủ điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp; hoàn thiện quy định về ban hành VBQPPL thí điểm chính sách đối với các hình thức luật, nghị định và nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh.

Hoàn thiện quy định về văn bản quy định chi tiết, quy định nội dung khác được giao và thủ tục hành chính, thời điểm có hiệu lực của VBQPPL và bổ sung nguyên tắc áp dụng VBQPPL, nhất là lựa chọn văn bản để áp dụng khi cùng điều chỉnh một vấn đề trong mối quan hệ với cùng hoặc khác cơ quan ban hành hoặc cùng thứ bậc hiệu lực pháp lý.

Quy định các nội dung cơ bản về tổ chức thi hành pháp luật, bảo đảm gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng, ban hành với tổ chức thi hành VBQPPL. Theo đó, dự thảo Luật quy định rõ hơn nội dung, trách nhiệm của các cơ quan, người có thẩm quyền trong tổ chức thi hành pháp luật; hoàn thiện các quy định về giải thích, hướng dẫn áp dụng, kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa, hợp nhất VBQPPL, pháp điển hệ thống quy phạm pháp luật, góp phần bảo đảm pháp luật được thực hiện thống nhất, nghiêm minh, hiệu quả.

Đặc biệt, bổ sung đánh giá hiệu quả thi hành và phản ứng chính sách, tạo cơ sở để kịp thời nhận diện, xử lý những khó khăn, vướng mắc, bất cập phát sinh từ thực tiễn, đưa kết quả tổ chức thi hành pháp luật trở thành căn cứ quan trọng để tiếp tục hoàn thiện pháp luật. Qua đó, hình thành cơ chế phản hồi thường xuyên giữa xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, chuyển tư duy đánh giá hiệu quả pháp luật từ “tốt trong văn bản” sang “tốt trong cuộc sống”.

Nghiên cứu, có hướng xử lý vấn đề phát sinh khi lược bỏ một số hình thức VBQPPL

Trình bày báo cáo thẩm tra về dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật với phạm vi điều chỉnh được giữ nguyên và nhất trí với tên gọi “Luật VBQPPL” để bảo đảm ngắn gọn, khái quát.

Nội dung dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, bám sát tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW và Kết luận số 09-KL/TW của Bộ Chính trị; cơ bản bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật; bảo đảm tính tương thích với điều ước quốc tế có liên quan, yêu cầu về quốc phòng, an ninh.

Về một số nội dung của dự thảo Luật, về lược bỏ một số hình thức VBQPPL, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành việc lược bỏ một số hình thức VBQPPL nhằm đơn giản hóa hệ thống VBQPPL, kịp thời thể chế hóa chủ trương hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật tại Kết luận số 09-KL/TW; đề nghị nghiên cứu, có hướng xử lý một số vấn đề phát sinh khi lược bỏ một số hình thức VBQPPL.

Về quy định thứ bậc hiệu lực pháp lý của VBQPPL, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành việc bổ sung quy định về thứ bậc hiệu lực pháp lý của các VBQPPL trong hệ thống VBQPPL theo hướng liệt kê các VBQPPL theo thứ bậc “từ cao đến thấp” nhằm tạo thuận lợi trong việc áp dụng pháp luật.

Bên cạnh đó, đề nghị tiếp tục nghiên cứu bổ sung xác định rõ nguyên tắc áp dụng pháp luật trong trường hợp các VBQPPL cùng thứ bậc hiệu lực, khác chủ thể ban hành nhưng quy định khác nhau về cùng một vấn đề; trường hợp bổ sung quy định UBTVQH, Chính phủ ban hành VBQPPL để “điều chỉnh quy định của luật” thì đề nghị bổ sung làm rõ thứ bậc hiệu lực đối với các văn bản này.

Về nguyên tắc xây dựng, ban hành và thi hành VBQPPL, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhất trí bổ sung một số nguyên tắc để thể chế hóa Kết luận số 09-KL/TW.

Trong đó, Cơ quan thẩm tra nhất trí bổ sung nguyên tắc “chủ động nhận diện, phòng ngừa, kịp thời khắc phục sơ hở, bất cập trong quy định của pháp luật có thể bị lợi dụng để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực” nhưng đề nghị cân nhắc khi cụ thể hóa nguyên tắc này thành nội dung thẩm định, thẩm tra để bảo đảm tính khả thi của quy định.

Đồng thời, đề nghị tiếp tục rà soát quy định gọn hơn theo từng nhóm nguyên tắc, trong đó tập trung vào những nguyên tắc cơ bản, cốt lõi, quan trọng, xuyên suốt trong quá trình xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành VBQPPL.

Để bảo đảm cơ sở xem xét, bổ sung cơ chế đặc thù mới tại thời điểm này, đề nghị Chính phủ chỉ đạo làm rõ bối cảnh tình hình, yêu cầu tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, nhất là trong điều kiện các “điểm nghẽn” về thể chế hiện nay cơ bản đã được tháo gỡ; đánh giá kỹ lưỡng tác động của quy định.

Trường hợp thật sự cần thiết phải bổ sung cơ chế này thì đề nghị nghiên cứu phương án giao UBTVQH xem xét, quyết định điều chỉnh quy định của luật, vì UBTVQH là cơ quan thường trực của Quốc hội, giúp Quốc hội thực hiện một số nhiệm vụ trong thời gian Quốc hội không họp.