Ninh Bình từng bước hiện thực hóa khát vọng đô thị di sản

Trong dòng chảy phát triển ấy, văn hóa và con người được xác định không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là sức mạnh nội sinh, là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững. Không đơn thuần dừng ở việc bảo tồn các giá trị truyền thống, Ninh Bình đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa văn hóa trở thành nguồn lực phát triển, tạo sự kết nối hài hòa giữa di sản với hiện đại, giữa tăng trưởng kinh tế với nâng cao chất lượng đời sống nhân dân.

Ngày 15/4/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 120/KH-UBND triển khai thực hiện Nghị quyết số 30/NQ-CP của Chính phủ về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Kế hoạch đặt mục tiêu xây dựng và phát triển văn hóa, con người Ninh Bình toàn diện; đưa văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, sức mạnh nội sinh và động lực quan trọng thúc đẩy phát triển trong kỷ nguyên mới.

Đây được xem là định hướng mang tính chiến lược, thể hiện quyết tâm của địa phương trong việc phát huy tối đa giá trị lịch sử, văn hóa, thiên nhiên đặc sắc để phục vụ phát triển bền vững. Đồng thời, kế hoạch cũng cho thấy cách tiếp cận mới của tỉnh trong việc coi văn hóa không chỉ là lĩnh vực cần bảo tồn mà còn là nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội lâu dài.

Đánh thức “mỏ vàng” di sản trong không gian phát triển mới

Ninh Bình hiện sở hữu hệ thống di sản văn hóa và thiên nhiên phong phú với hơn 5.000 di tích đã được kiểm kê; trong đó có 10 di tích quốc gia đặc biệt, 269 di tích cấp quốc gia và 830 di tích cấp tỉnh. Toàn tỉnh có 22 Bảo vật quốc gia; 42 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cùng 1 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Kho tàng di sản ấy không chỉ phản ánh chiều sâu lịch sử, văn hóa của vùng đất Cố đô mà còn tạo nền tảng quan trọng để phát triển du lịch văn hóa, công nghiệp sáng tạo và các ngành dịch vụ chất lượng cao.

Nổi bật trong hệ thống di sản của tỉnh là Quần thể danh thắng Tràng An – Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á được UNESCO công nhận theo tiêu chí hỗn hợp. Không chỉ mang giá trị đặc biệt về cảnh quan, lịch sử và khảo cổ học, Tràng An còn được xem là “trái tim” trong chiến lược phát triển kinh tế di sản của địa phương.

Những năm qua, công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới Tràng An được tỉnh triển khai đồng bộ, bài bản, bảo đảm tuân thủ các quy định của Nhà nước cũng như khuyến nghị của UNESCO. Việc bảo tồn không chỉ hướng tới gìn giữ nguyên trạng các giá trị thiên nhiên, lịch sử mà còn gắn với phát triển du lịch bền vững, nâng cao sinh kế cho người dân địa phương.

Phát huy lợi thế về địa hình karst cùng hệ thống hang động, sông nước và cảnh quan thiên nhiên đặc sắc, Ninh Bình có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển mạnh các loại hình du lịch sinh thái, du lịch văn hóa và nghỉ dưỡng chất lượng cao. Đây cũng là cơ sở để tỉnh định hình mô hình đô thị di sản, đô thị sinh thái đặc sắc; bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn với phát triển, giữa tăng trưởng kinh tế với gìn giữ môi trường và bản sắc văn hóa truyền thống.

Không chỉ có lợi thế về di sản, Ninh Bình còn sở hữu vị trí địa chiến lược quan trọng khi nằm trên các hành lang kinh tế lớn như hành lang Bắc - Nam, hành lang ven biển Vịnh Bắc Bộ và hành lang kinh tế Đông - Tây. Điều này tạo điều kiện thuận lợi để địa phương kết nối giao thương, phát triển du lịch và thu hút đầu tư.

Nguồn lao động từ 15 tuổi trở lên hiện đạt hơn 2,3 triệu người, chiếm khoảng 53,8% dân số. Đây được xem là nguồn lực quan trọng phục vụ quá trình phát triển công nghiệp, dịch vụ, du lịch và chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong thời gian tới.

Cùng với đó, công tác giáo dục nghề nghiệp tiếp tục được mở rộng và đa dạng hóa ngành nghề đào tạo; cơ sở vật chất, trang thiết bị từng bước được nâng cấp, đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Hội tụ các yếu tố “thiên thời, địa lợi, nhân hòa”, vùng đất Cố đô Hoa Lư đang đứng trước cơ hội lớn để tạo bước phát triển mới, đưa văn hóa trở thành nền tảng cho phát triển bền vững và xây dựng thương hiệu riêng cho địa phương.

Khi du lịch và công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng

Những năm gần đây, thương hiệu du lịch Ninh Bình liên tục được nhắc tên trên bản đồ du lịch trong nước và quốc tế với nhiều giải thưởng, danh hiệu uy tín.

Chùa Bái Đính được bình chọn là “Điểm đến nổi bật năm 2025”; Quần thể danh thắng Tràng An nằm trong nhóm 1% điểm đến được yêu thích nhất thế giới và được đề cử “Điểm đến tạo ảnh hưởng” tại giải thưởng Kotler Awards.

Trong khi đó, Khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long trở thành khu bảo tồn thiên nhiên đầu tiên của Việt Nam đạt chứng chỉ Green List và được công nhận là khu Ramsar thứ 9 của Việt Nam. Vườn quốc gia Cúc Phương liên tiếp 6 năm được vinh danh là vườn quốc gia hàng đầu châu Á, góp phần nâng cao vị thế du lịch sinh thái của địa phương trên trường quốc tế.

Những danh hiệu này không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh địa phương mà còn cho thấy sức hút ngày càng lớn của du lịch Ninh Bình đối với du khách trong và ngoài nước. Việc xây dựng thương hiệu điểm đến dựa trên giá trị di sản, thiên nhiên và văn hóa bản địa đang giúp Ninh Bình tạo ra lợi thế cạnh tranh riêng trên bản đồ du lịch toàn cầu.

Du lịch hiện từng bước trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh với sức lan tỏa mạnh mẽ tới nhiều lĩnh vực như thương mại, dịch vụ, vận tải, lưu trú, ẩm thực, làng nghề và công nghiệp văn hóa.

Bình quân giai đoạn 2020-2025, lượng khách du lịch đến Ninh Bình tăng khoảng 25,4%/năm; tổng thu du lịch tăng khoảng 43%/năm. Những con số này cho thấy tốc độ tăng trưởng ấn tượng của ngành du lịch địa phương trong bối cảnh nhiều địa phương vẫn đang gặp khó khăn sau giai đoạn phục hồi kinh tế.

Đặc biệt, trong dịp nghỉ lễ Giỗ Tổ Hùng Vương, 30/4 và 1/5/2026, toàn tỉnh ước đón hơn 2,77 triệu lượt khách; trong đó khách quốc tế đạt hơn 274 nghìn lượt, tăng 123,9% so với cùng kỳ năm trước. Tổng doanh thu du lịch ước đạt hơn 4.216 tỷ đồng, tăng 205,1%.

Theo đánh giá của ngành chức năng, mức tăng trưởng ba con số phản ánh hiệu quả từ các giải pháp kích cầu, đổi mới sản phẩm du lịch và nâng cao chất lượng dịch vụ mà địa phương triển khai trong thời gian qua. Các hoạt động quảng bá, liên kết vùng, phát triển sản phẩm du lịch mới cũng đang từng bước góp phần nâng cao trải nghiệm cho du khách.

Không chỉ hướng tới tăng trưởng về lượng khách hay doanh thu, Ninh Bình đang tập trung phát triển du lịch theo hướng bền vững, thân thiện với môi trường, gắn với bảo tồn di sản và nâng cao chất lượng trải nghiệm. Đây cũng được xem là hướng đi phù hợp nhằm tạo sự khác biệt cho du lịch địa phương trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng lớn giữa các điểm đến.

Du lịch đồng thời được xác định là động lực quan trọng thúc đẩy công nghiệp văn hóa, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Nhiều làng nghề truyền thống, sản phẩm thủ công mỹ nghệ, hoạt động biểu diễn nghệ thuật dân gian và các giá trị văn hóa bản địa đang được khai thác gắn với phát triển du lịch, góp phần tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng dân cư.

Theo Kế hoạch số 120/KH-UBND, đến năm 2030, tỉnh phấn đấu công nghiệp văn hóa và du lịch đóng góp khoảng 10% GRDP; trên 95% di tích quốc gia đặc biệt và 70% di tích quốc gia được tu bổ, tôn tạo; trên 70% di sản văn hóa phi vật thể quốc gia được xây dựng chương trình bảo vệ và phát huy giá trị.

Địa phương cũng tập trung phát triển thị trường văn hóa, các sản phẩm du lịch gắn với công nghiệp văn hóa; triển khai các đề án bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống tốt đẹp của con người và vùng đất Ninh Bình gắn với phát triển hạ tầng chiến lược phục vụ công nghiệp văn hóa.

Kế hoạch cũng nhấn mạnh việc xây dựng hệ sinh thái văn hóa sáng tạo, trong đó doanh nghiệp là động lực, người dân vừa là chủ thể vừa là trung tâm của quá trình phát triển; từng bước xây dựng mỗi phường trở thành một “đô thị sáng tạo”.

Xây dựng con người Ninh Bình cho kỷ nguyên phát triển mới

Cùng với bảo tồn di sản và phát triển du lịch, xây dựng con người Ninh Bình phát triển toàn diện được xem là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển lâu dài của địa phương.

Theo đó, phát triển văn hóa không chỉ dừng lại ở việc gìn giữ các giá trị truyền thống mà còn hướng tới xây dựng môi trường văn hóa nhân văn, lành mạnh, văn minh và hiện đại.

Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” tiếp tục được nâng cao chất lượng; các chương trình giáo dục đạo đức, lối sống gia đình Việt Nam được triển khai sâu rộng nhằm xây dựng nếp sống văn minh trong cộng đồng.

Đổi mới phương thức quản lý văn hóa theo hướng kiến tạo, phục vụ; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là giải pháp quan trọng nhằm tạo động lực bứt phá cho phát triển văn hóa.

Tỉnh cũng từng bước triển khai chuẩn hóa và số hóa các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể; các tác phẩm văn học nghệ thuật có giá trị nhằm bảo tồn lâu dài các giá trị truyền thống và đưa di sản đến gần hơn với công chúng trong thời đại số.

Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu 80% cơ sở giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên triển khai hoạt động quản lý, giảng dạy và học tập trên môi trường số; tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 82%, trong đó lao động có bằng cấp, chứng chỉ đạt 37,5%.

Bên cạnh đó, Ninh Bình tiếp tục chú trọng huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực văn hóa; chủ động hội nhập quốc tế, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại nhằm góp phần gia tăng sức mạnh mềm quốc gia.

Tầm nhìn đến năm 2045, Ninh Bình hướng tới trở thành thành phố du lịch - di sản thiên niên kỷ, sở hữu hệ sinh thái văn hóa, du lịch và sáng tạo hàng đầu quốc gia; từng bước trở thành đô thị sáng tạo toàn cầu được UNESCO công nhận.

Trong hành trình phát triển mới, Ninh Bình đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển hóa những giá trị lịch sử, văn hóa và thiên nhiên đặc sắc thành nguồn lực phát triển bền vững. Việc triển khai Kế hoạch số 120/KH-UBND không chỉ thể hiện quyết tâm đưa văn hóa trở thành nền tảng tinh thần của xã hội mà còn cho thấy định hướng xây dựng động lực tăng trưởng mới dựa trên sức mạnh con người, bản sắc và di sản.

Từ vùng đất Cố đô nghìn năm văn hiến, Ninh Bình hôm nay đang từng bước định hình diện mạo của một trung tâm du lịch - di sản mang tầm vóc quốc gia và quốc tế; nơi hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa truyền thống và hiện đại.

Với quyết tâm chính trị cao, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị cùng sự đồng thuận của người dân, mục tiêu xây dựng con người Ninh Bình phát triển toàn diện, xây dựng môi trường văn hóa nhân văn, hiện đại và sáng tạo đang từng bước được hiện thực hóa. Đây cũng sẽ là nền tảng quan trọng để địa phương khơi dậy sức mạnh nội sinh, tạo đà bứt phá trong kỷ nguyên phát triển mới.