Nâng tĩnh không cầu Đồng Nai 1: Khơi thông động mạch logistics phía Nam

Không chỉ là nâng thêm 1,5m tĩnh không

Cầu Đồng Nai 1 nằm trên QL1, là công trình giao thông quan trọng trên trục huyết mạch kết nối TP Đồng Nai với TP HCM và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Được xây dựng từ năm 1964, sau hơn 60 năm khai thác, cây cầu không chỉ mang ý nghĩa kết nối đường bộ mà còn gắn với bài toán phát triển không gian giao thông thủy trên sông Đồng Nai. Hiện nay nhu cầu vận chuyển hàng hóa ngày càng lớn, những giới hạn về tĩnh không của cầu đang trở thành vấn đề cần được xem xét một cách căn cơ.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Sở Xây dựng Đồng Nai, cầu Đồng Nai hiện có chiều cao tĩnh không khoảng 5,5m, chưa phù hợp với tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy hoạch được duyệt. Tĩnh không này làm hạn chế năng lực lưu thông của phương tiện vận tải thủy có trọng tải lớn, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông đường thủy. Vì vậy, việc nghiên cứu đầu tư nâng cao tĩnh không cầu hiện hữu được đặt ra trong bối cảnh Đồng Nai đang đẩy mạnh phát triển hạ tầng giao thông, logistics và vận tải đa phương thức.

Con số nâng từ 5,5m lên 7m nghe qua chỉ là 1,5m, nhưng với vận tải thủy, đó có thể là ranh giới giữa một tuyến sông bị giới hạn và một trục lưu thông hàng hóa được khai mở. Khi phương tiện thủy trọng tải lớn khó lưu thông, hàng hóa buộc phải dồn thêm lên đường bộ, làm gia tăng áp lực cho các tuyến cửa ngõ vốn đã đông đúc. Vì vậy, nâng tĩnh không cầu không chỉ là xử lý một bất cập kỹ thuật, mà còn là giải pháp giảm sức ép cho cả hệ thống giao thông khu vực.

Theo UBND TP Đồng Nai, thời gian qua TP đang tập trung triển khai các giải pháp tăng cường kết nối hạ tầng giao thông nhằm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, phát triển hệ thống giao thông đường thủy nội địa kết nối khu vực phía Bắc của TP với sông Đồng Nai và các cảng biển được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Mục tiêu là nâng cao năng lực khai thác vận tải thủy, giảm chi phí logistics và phát huy hiệu quả hệ thống giao thông vận tải đa phương thức.

Từ góc nhìn này, chủ trương nâng tĩnh không cầu Đồng Nai 1 cần được nhìn rộng hơn một dự án cải tạo công trình giao thông đơn lẻ. Đây là bước điều chỉnh hạ tầng để phù hợp với yêu cầu phát triển mới của TP Đồng Nai, khi không gian đô thị, công nghiệp, cảng, logistics và sân bay ngày càng mở rộng. Một địa phương có nhiều khu công nghiệp, cảng sông, tuyến cao tốc và sân bay quốc tế không thể chỉ dựa vào vận tải đường bộ.

Mở thêm không gian vận tải cho vùng kinh tế trọng điểm

Sông Đồng Nai lâu nay không chỉ là dòng sông cảnh quan của đô thị, mà còn là trục vận tải tự nhiên có giá trị lớn đối với vùng Đông Nam Bộ. Tuyến vận tải thủy từ TP HCM qua sông Đồng Nai, kết nối các cảng, khu công nghiệp và vùng sản xuất, có vai trò quan trọng trong luân chuyển hàng hóa. Nếu điểm nghẽn tĩnh không cầu Đồng Nai 1 được tháo gỡ, tuyến sông này sẽ có thêm dư địa để phát huy vai trò trong mạng lưới logistics vùng.

Theo UBND TP Đồng Nai, quy hoạch kết cấu hạ tầng đường thủy nội địa thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Trong đó, sông Đồng Nai, bao gồm các nhánh cù lao Ông Cồn, cù lao Rùa, cù lao Bạch Đằng, đoạn từ hạ lưu cầu Đồng Nai đến cảng Thạnh Phước, hiện trạng cấp kỹ thuật là cấp III và được quy hoạch đến năm 2030 đạt cấp II. Đây là cơ sở quan trọng để xem xét việc nâng chuẩn hạ tầng thông thuyền trên tuyến sông này.

UBND TP Đồng Nai cũng đã xác định chủ trương nghiên cứu tăng cường kết nối và khả năng vận chuyển của hệ thống đường thủy nội địa. Trong đó có việc nâng tĩnh không cầu, khai thông và kết nối tuyến đường thủy phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Vì vậy, chủ trương đầu tư nâng cao tĩnh không cầu Đồng Nai được đánh giá là phù hợp với quy hoạch kết cấu hạ tầng đường thủy nội địa đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, đồng thời phù hợp với định hướng phát triển hạ tầng giao thông của TP.

Từ góc độ doanh nghiệp, chi phí vận tải luôn là một trong những yếu tố tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của hàng hóa. Nếu hạ tầng đường thủy được nâng chuẩn, doanh nghiệp sẽ có thêm lựa chọn vận chuyển đối với hàng khối lượng lớn, hàng container hoặc hàng phục vụ sản xuất công nghiệp. Việc khai thác hiệu quả hơn tuyến sông Đồng Nai có thể giúp giảm phụ thuộc vào đường bộ, nhất là hiện nay QL1, cao tốc và các trục cửa ngõ thường xuyên chịu áp lực lưu thông lớn.

Đối với Đồng Nai, lợi ích của dự án không dừng ở câu chuyện tàu thuyền đi lại thuận lợi hơn. Khi vận tải thủy được khai thông, hàng hóa từ các khu công nghiệp, cảng sông và vùng sản xuất có thể có thêm lựa chọn vận chuyển với chi phí hợp lý hơn. Điều này đặc biệt quan trọng khi Đồng Nai đang hướng tới vai trò trung tâm công nghiệp, logistics và đô thị sân bay của vùng phía Nam.

Ông Phan Đình Cảnh, Chủ tịch Hiệp hội Logistics TP Đồng Nai, cho rằng việc nghiên cứu nâng tĩnh không cầu Đồng Nai là cần thiết trong giai đoạn TP đang phát triển mạnh hạ tầng logistics và vận tải đa phương thức gắn với sân bay Long Thành, hệ thống cảng, khu công nghiệp và trung tâm logistics. Theo ông Cảnh, từ góc độ ngành logistics, tĩnh không cầu liên quan trực tiếp đến năng lực lưu thông hàng hóa và chi phí vận chuyển của doanh nghiệp. Sông Đồng Nai giữ vai trò quan trọng trong kết nối cảng, ICD, khu công nghiệp và trung tâm logistics của vùng Đông Nam Bộ, nhưng tĩnh không hiện nay vẫn là điểm hạn chế đối với phương tiện thủy tải trọng lớn.“Nếu tĩnh không cầu được nâng từ 5,5m lên 7m theo định hướng quy hoạch luồng đường thủy nội địa cấp II, năng lực vận tải thủy sẽ được cải thiện. Sà lan, tàu hàng lớn có điều kiện lưu thông thuận lợi hơn, qua đó góp phần giảm áp lực cho đường bộ, nhất là QL1 và các tuyến cao tốc kết nối vùng”, ông Cảnh nhận định.

Cũng theo Chủ tịch Hiệp hội Logistics TP Đồng Nai, điều quan trọng là dự án cần được xem xét trong tổng thể quy hoạch logistics và giao thông vùng. Việc nâng tĩnh không cầu phải đồng bộ với luồng đường thủy, cảng, ICD, trung tâm logistics và hạ tầng giao thông đường bộ. Nếu chỉ nâng tĩnh không cầu mà thiếu kết nối đồng bộ, hiệu quả khai thác sẽ khó đạt như kỳ vọng.

Tuy nhiên, để chủ trương này phát huy hiệu quả, quá trình triển khai cần được tính toán kỹ về kỹ thuật, an toàn giao thông và phương án tổ chức thi công. Cầu Đồng Nai 1 là công trình nằm trên tuyến giao thông huyết mạch, nên mọi hoạt động cải tạo đều có thể tác động đến lưu thông đường bộ, đường thủy và đời sống người dân hai bên cầu. Vì vậy, cùng với việc lấy ý kiến địa phương, các cơ quan chức năng cần công khai thông tin cần thiết, đánh giá kỹ tác động và có phương án phân luồng phù hợp.

Ông Phan Đình Cảnh cũng lưu ý, phương án thi công cần bảo đảm an toàn kết cấu, duy trì lưu thông hàng hóa và hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp trong khu vực. Với một công trình nằm trên trục giao thông quan trọng, yêu cầu đặt ra không chỉ là nâng được tĩnh không, mà còn là bảo đảm quá trình thi công không tạo thêm điểm nghẽn mới. Đây là vấn đề cần được cân nhắc kỹ trong từng bước chuẩn bị đầu tư.

Nhìn rộng hơn, nâng tĩnh không cầu Đồng Nai 1 là một lát cắt cho thấy Đồng Nai đang bước vào giai đoạn phải tư duy lại về hạ tầng. Không thể phát triển một đô thị trung tâm vùng chỉ bằng những tuyến đường mở rộng trên mặt đất, trong khi sông nước, cảng, đường sắt và sân bay chưa được kết nối thành một chỉnh thể. Khi một cây cầu cũ được điều chỉnh để mở đường cho vận tải thủy, đó cũng là tín hiệu cho cách tiếp cận mới: phát triển hạ tầng phải đi trước, đồng bộ và phục vụ trực tiếp cho năng lực cạnh tranh của cả vùng. “Với định hướng đưa TP Đồng Nai trở thành trung tâm logistics của Đông Nam Bộ, các quyết sách đầu tư hạ tầng cần có tầm nhìn dài hạn, giải quyết điểm nghẽn thực chất và tạo dư địa phát triển cho vận tải đa phương thức trong nhiều năm tới”, ông Cảnh nhấn mạnh.