Hải Phòng chuẩn bị tổ chức lễ hội truyền thống chùa Giám

Đây cũng là hoạt động nhằm quảng bá các giá trị di sản văn hóa liên quan đến Thiền sư Tuệ Tĩnh trong quá trình làm hồ sơ đề nghị UNESCO vinh danh Thiền sư Tuệ Tĩnh là danh nhân văn hóa thế giới.

Chùa Giám có tên chữ là Nghiêm Quang Tự, hiện thuộc tại xã Cẩm Giang, TP. Hải Phòng. Chùa được khởi dựng vào cuối thế kỷ 17 thời Lý, toạ lạc trên một khoảng đất rộng 2ha, được xây dựng lại với quy mô kiến trúc to đẹp.

Ngôi chùa có kiến trúc kiểu “nội công ngoại quốc” với đầy đủ các công trình như: Tam quan, Tiền đường, Tam bảo, nhà Tổ, hành lang, nhà tháp Cửu phẩm, nhà khách, nhà Tăng, vườn cây, Pháp sư, nghè Giám… Các kiến trúc sư, các nghệ nhân đã tạo trên mặt bằng của chùa có sự liên hoàn của các hạng mục tôn lên vẻ tráng lệ cổ kính, ẩn chứa nhiều tầng trí tuệ văn hóa.

Công trình được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ VH,TT&DL) xếp hạng di tích Quốc gia năm 1974. Năm 2017, chùa Giám, đền Xưa và đền Bia được Thủ tướng ra quyết định xếp hạng là cụm di tích Quốc gia đặc biệt.

Điểm đặc sắc nhất của chùa Giám là tòa Cửu phẩm Liên hoa được đặt trong nhà Phẩm. Năm 2015, tòa Cửu phẩm Liên hoa của chùa được công nhận là Bảo vật quốc gia. Tòa Cửu phẩm Liên Hoa được thiết kế theo kiểu hình lục giác đều, gồm 9 tầng hoa sen với tổng cộng 145 tượng phật.

Để tạo dựng kiệt tác này, các nghệ nhân xưa đã đặt tâm của cây Cửu phẩm là cột trụ chất liệu gỗ lim lên trên cối quay, cối quay này có chất liệu kim loại có chiều cao khoảng 40cm. Phía dưới cùng của cối quay có lắp hệ thống vòng bi.

Theo quan niệm của Phật giáo, cứ quay một vòng tháp Cửu phẩm Liên hoa thì lời trì tụng sẽ được nhân lên thành hàng triệu lần, như vậy người niệm mau đạt tới chính quả. Đây cũng là 1 trong 3 ngôi chùa của miền Bắc còn giữ được dạng thiết kế này.

Bên cạnh đó, hiện chùa Giám còn giữ được nhiều cổ vật có giá trị, đó là hệ thống tượng la hán, tượng phật gồm 100 pho tượng cổ, 2 chuông đồng lớn, 15 bia đá có niên đại từ thế kỷ 17-19. Đặc biệt còn pho tượng Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh, đây là di vật của một thiền sư nổi tiếng, người có công đầu trong việc xây dựng chùa Giám và được tôn là “Thánh thuốc nam”.

Đại danh y Tuệ Tĩnh có tên thật là Nguyễn Bá Tĩnh, pháp hiệu là Tuệ Tĩnh, biệt hiệu là Hồng Nghĩa, quê ở làng Nghĩa Phú, tổng Văn Thai, nay là thôn Nghĩa Phú, xã Tuệ Tĩnh, TP. Hải Phòng. Ông sinh vào khoảng năm 1330, mồ côi cha mẹ từ khi 6 tuổi, ông được sư chùa Hải Triều (tức chùa Giám hiện nay) nuôi cho ăn học.

Vốn là người thông minh, hiếu học, năm 22 tuổi ông thi đỗ thái học sinh (Tiến sỹ) đó là vào thời Thiệu Phong (1341-1375). Nhưng ông không ra làm quan mà đi tu, tập trung thời gian và kiến thức vào sự nghiệp nghiên cứu y học. 

Khi tu tại chùa Giám (Nghiêm Quang) ông đã lấy vườn chùa làm cơ sở trồng cây thuốc; xây dựng nhiều chùa, biến các chùa này thành y xá chữa bệnh. Chùa Giám cũng được Thiền sư Tuệ Tĩnh hưng công, trùng tu, tôn tạo vào thế kỷ 14.

Tài năng và đức độ của ông nổi tiếng trong và ngoài nước, chính vì thế năm 55 tuổi, ông bị bắt đi cống nạp cho nhà Minh. Trong thời gian này ông đã chữa thành công nhiều căn bệnh hiểm nghèo cho vua quan nhà Minh; cảm phục một nhân cách lớn, một tài năng y học lỗi lạc, vua quan nhà Minh đã phong là “Đại y tôn thiền sư” và lưu ông ở Kim Lăng. Ở Trung Quốc một thời gian sau ông mất tại Giang Nam.

Đại danh y đã để lại những tác phẩm y dược lớn có giá trị như “Nam dược thần hiệu” và “Hồng nghĩa giác y thư”, ông tôn vinh “Thánh tổ thuốc nam”.

Theo kế hoạch, lễ hội truyền thống chùa Giám năm nay diễn ra từ ngày 31/3 - 3/4 (13 - 16/2 âm lịch) với các nghi lễ, nghi thức và phong phú các hoạt động như lễ cúng Phật, cúng Thánh xin phép mở hội; lễ rước nước; lễ mộc dục; lễ tế cáo yết; lễ hội hoa đăng; thi đấu giải bóng chuyền “Hội chùa Giám lần thứ I”; thi đấu cờ tướng; hát quan họ; các hoạt văn hoá, văn nghệ, thể thao;… Trong đó, lễ khai hội truyền thống chùa Giám, tưởng niệm 626 năm ngày mất của đại danh y, thiền sư Tuệ Tĩnh, được tổ chức vào ngày 1/4 (14/2 âm lịch).

Lễ hội do Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc phối hợp với UBND xã Cẩm Giang tổ chức, nhằm giới thiệu các giá trị lịch sử, văn hoá tiêu biểu của di tích quốc gia đặc biệt chùa Giám; duy trì và phục vụ nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân, du khách đối với các giá trị di sản văn hóa dân tộc; đồng thời, quảng bá các giá trị di sản văn hóa liên quan đến đại danh y, thiền sư Tuệ Tĩnh trong quá trình làm hồ sơ đề nghị UNESCO vinh danh.