Đột phá thể chế để Hà Nội hiện thực hóa các mục tiêu phát triển

Đồng bộ thể chế và quy hoạch

Sau quá trình chuẩn bị tích cực và chu đáo, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đã được HĐND TP Hà Nội thông qua và sẽ được UBND TP phê duyệt trong thời gian tới. Giới thiệu về bản Quy hoạch, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh cho biết, Quy hoạch được xây dựng trên triết lý “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”. Khác với các bản quy hoạch trước đây, quy hoạch lần này xác lập một tầm nhìn xuyên suốt một thế kỷ, đặt Hà Nội trong vị thế là cực tăng trưởng chủ đạo của vùng Đồng bằng sông Hồng và là TP kết nối toàn cầu. Mục tiêu cốt lõi là giải quyết triệt để các vấn đề nội tại như quá tải hạ tầng, ô nhiễm môi trường, đồng thời mở ra không gian phát triển mới dựa trên nền tảng kinh tế số và kinh tế xanh.

TP Hà Nội khẳng định, Quy hoạch không chỉ là những con số về xây dựng mà là cam kết về chất lượng sống. Tầm nhìn 100 năm hướng tới một Hà Nội “Xanh - Thông minh”, nơi các giá trị di sản ngàn năm được bảo tồn song hành cùng các trung tâm tài chính, khu công nghiệp công nghệ cao. Quy mô dân số được dự báo đạt mức 17 - 19 triệu người vào năm 2065, bảo đảm sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và an sinh xã hội.

Theo lãnh đạo Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội, để hiện thực hóa tầm nhìn nêu trên, TP Hà Nội dự kiến huy động nguồn lực lên tới 11 triệu tỷ đồng cho giai đoạn đến năm 2045, ưu tiên hoàn thiện khung hạ tầng giao thông chiến lược gồm các đường vành đai và hệ thống đường sắt đô thị (Metro) xuyên tâm.

Trong bối cảnh đó, Luật Thủ đô (sửa đổi) chính là đòn bẩy pháp lý quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu đề ra. Luật Thủ đô (sửa đổi) nêu rõ, trên địa bàn TP Hà Nội chỉ lập một Quy hoạch tổng thể Thủ đô trên cơ sở cụ thể hóa các nội dung quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng, tích hợp, lồng ghép và thay thế Quy hoạch Thủ đô, Quy hoạch chung Thủ đô. Quy hoạch tổng thể Thủ đô có giá trị pháp lý như quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung TP theo quy định của pháp luật. Đồng thời, Luật cũng trao quyền cho TP được phê duyệt, điều chỉnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô và quy định chặt chẽ trong việc điều chỉnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô.

Theo Đại biểu Trần Việt Anh (Đoàn TP Hà Nội) việc phân quyền như vậy là điểm mới mang tính đột phá. “Việc giao trực tiếp thẩm quyền này cho người đứng đầu UBND TP trong Luật Thủ đô sẽ rút ngắn đáng kể thủ tục hành chính, tăng tính chủ động, linh hoạt và gắn trách nhiệm trực tiếp cho chính quyền địa phương”, Đại biểu chỉ ra.

Cùng với đó, TP được trao quyền chủ động quyết định danh mục, lộ trình di dời các cơ sở sản xuất, trụ sở làm việc không phù hợp quy hoạch (trừ trụ sở các cơ quan Trung ương). Luật cũng đưa ra chính sách quản lý, khai thác không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao để phục vụ phát triển kinh tế, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây sẽ là cơ sở pháp lý để TP Hà Nội triển khai nhiều nội dung quan trọng của Quy hoạch.

Công cụ giải quyết những “nút thắt” về phát triển đô thị

Theo ý kiến các chuyên gia, Luật Thủ đô (sửa đổi) là một bước tiến mang tính lịch sử nhằm thiết lập mô hình thể chế phát triển mới cho Thủ đô Hà Nội. Điểm cốt lõi của Luật nằm ở việc thiết kế lại mối quan hệ giữa Trung ương và chính quyền Thủ đô theo hướng rõ ràng, thực chất hơn. Được xây dựng trên quan điểm xuyên suốt là trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền triệt để, toàn diện hơn cho Hà Nội, từ việc chủ động ban hành một số cơ chế, chính sách phù hợp với đặc thù, đến việc linh hoạt hơn trong tổ chức thực hiện, nhất là ở những lĩnh vực như tổ chức bộ máy, quy hoạch, đầu tư, quản lý đô thị. Trên tinh thần đó, Luật phân cấp hơn 190 thẩm quyền cho TP Hà Nội, tạo cơ chế đột phá, đặc thù để Thủ đô phát triển.

Trong đó, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu chỉ ra, một trong những công cụ quan trọng để ban hành chính sách giải quyết các vấn đề “điểm nghẽn” của Thủ đô là tăng quyền chủ động cho TP trong quy hoạch, quản lý đất đai, đầu tư hạ tầng và huy động nguồn lực cho các dự án phát triển đô thị. “Khi được trao thẩm quyền, Hà Nội có thể rút ngắn quy trình phê duyệt, chủ động hơn trong triển khai các dự án giao thông, xử lý môi trường và phát triển hạ tầng kỹ thuật... Nhờ các công cụ pháp lý mới này, Hà Nội có thêm điều kiện để xử lý hiệu quả các thách thức đô thị, hướng tới xây dựng một đô thị hiện đại, xanh và phát triển nhanh, bền vững”, ông Nguyễn Xuân Lưu nói.

Đáng chú ý, theo quy định của Luật, TP Hà Nội sẽ phát triển đô thị theo mô hình đa trung tâm, đô thị xanh, thông minh, gắn với phát triển nhà ở xã hội, nhà ở tái định cư và phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Việc mô hình TOD sẽ được áp dụng mạnh mẽ tại các nhà ga Metro sẽ tạo ra các khu đô thị nén hiện đại, giúp giảm áp lực dân cư cho khu vực nội đô lịch sử.

Bên cạnh đó, Luật quy định, việc đầu tư xây dựng, cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị và phát triển nhà ở trên địa bàn TP phải bảo đảm các nguyên tắc xây dựng các khu đô thị, đô thị thông minh, đô thị đa chức năng, đa mục tiêu. Theo ông Luyện Văn Phương, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội, quy định như trên là nội dung đột phá, theo đó cho phép TP Hà Nội có thẩm quyền chuyển đổi linh hoạt giữa các loại hình nhà ở thương mại, nhà ở xã hội và nhà ở phục vụ tái định cư nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn và mục tiêu an sinh xã hội. Ông Luyện Văn Phương nhận định, nếu xây dựng được chính sách tốt để tháo gỡ những vướng mắc phát sinh, TP Hà Nội có thể hoàn thành mục tiêu xây dựng vượt mục tiêu 120.000 căn nhà ở xã hội trong giai đoạn 2026 - 2030.

Hay đối với nhà ở tái định cư, khi có chính sách được chuyển đổi, TP không cần đầu tư công mà có thể chuyển đổi mục đích sử dụng từ nhà ở xã hội sang nhà ở tái định cư, hoặc ngược lại là từ nhà ở tái định cư sang nhà ở xã hội hoặc nhà ở thương mại. Qua đó góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp cho người dân. “Khi được áp dụng cơ chế chuyển đổi mục đích sử dụng, TP sẽ có thể triển khai các khu vực đa mục tiêu, vừa đáp ứng yêu cầu thông minh, hiện đại của một khu đô thị nhưng đồng thời cũng đáp ứng được yêu cầu về nhà ở”, ông Luyện Văn Phương nhấn mạnh.

Đòn bẩy thể chế cho mô hình phát triển mới

Ông Lê Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội nhận định, Luật Thủ đô (sửa đổi) đã trao cho Hà Nội những “quyền năng” chưa từng có tiền lệ, tạo ra sự linh hoạt tối đa trong điều hành tài chính, ngân sách. Trong đó, điểm nhấn quan trọng nhất chính là việc thay đổi tư duy trong quản lý ngân sách. “Luật Thủ đô trao cho Hà Nội các quyền mới mà trước đây chưa được quy định, như việc có thể sử dụng tài sản công để góp vốn, để liên danh, liên kết hay là các cơ chế rất mới, linh hoạt thực hiện các dự án theo hình thức đối tác công - tư (PPP), cho phép Hà Nội ban hành các đơn giá định mức mới để theo kịp sự biến động của kinh tế, đặc biệt trong khu vực Thủ đô và các vùng lân cận”, ông Lê Trung Hiếu chỉ ra. Theo ông Lê Trung Hiếu, việc tự chủ về định mức chi phí và mô hình đầu tư chính là lời giải cho bài toán đô thị, hạ tầng giao thông, vốn đang chịu áp lực quá tải rất lớn.

Vẫn theo Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội, TP đang tiến hành cuộc dịch chuyển mang tính chiến lược. Thay vì tập trung vào sản xuất thuần túy, TP sẽ đẩy mạnh xúc tiến đầu tư nhằm thu hút các nhà đầu tư chiến lược trong các lĩnh vực công nghệ cao như công nghệ số, sản xuất chip, lưu trữ dữ liệu, đặc biệt ở Khu công nghệ cao Hòa Lạc. Việc thử nghiệm các cơ chế mới là điều tất yếu để tìm kiếm động lực tăng trưởng mới, giúp Hà Nội phát triển tương xứng với vị thế và tầm nhìn trở thành TP toàn cầu vào năm 2065.

Hệ thống công cụ tài chính mới cũng được thiết kế đồng bộ, tạo hành lang pháp lý cho các mô hình phát triển hiện đại. Các lĩnh vực như kinh tế tầm thấp, kinh tế số, kinh tế tóc bạc, kinh tế đêm... đã được định hình trong Luật, qua đó giúp Hà Nội có cơ sở pháp lý để cụ thể hóa và triển khai trong thực tiễn. Cùng với đó, Luật cũng mở đường cho việc khai thác hiệu quả quỹ đất hình thành từ đầu tư công, trao cho TP thêm nhiều công cụ tài chính mới như phát hành trái phiếu địa phương, trái phiếu công trình, tín chỉ xanh..., tham gia góp vốn cùng khu vực tư nhân thông qua các mô hình hợp tác công - tư. Nếu được triển khai hiệu quả, đây sẽ là những kênh huy động vốn quan trọng, tạo dư địa lớn cho đầu tư phát triển.

Như vậy, với việc xây dựng nền tảng thể chế đồng bộ với quy hoạch tạo nên kết hợp giữa quy hoạch chiến lược, cơ chế phân quyền hợp lý và các chỉ tiêu phát triển cụ thể, TP Hà Nội đang hội tụ đủ các điều kiện cần thiết để mở rộng không gian phát triển, khai thác hiệu quả các nguồn lực và nâng cao chất lượng đô thị, hiện thực hóa mục tiêu xây dựng và phát triển Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”; lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của phát triển mà Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác lập.