Đồng Nai trước thời cơ bứt tốc thành trung tâm logistics mới của vùng - Bài 3: Kỳ vọng của ngành logistics khi Đồng Nai lên thành phố trực thuộc Trung ương

Định vị đô thị logistics

Trước ngưỡng chuyển cấp hành chính, Đồng Nai đang bước vào giai đoạn tái định vị vai trò trong cấu trúc phát triển của vùng Đông Nam Bộ. Trong tiến trình đó, ngành logistics Đồng Nai từng bước khẳng định vị thế quan trọng trong lộ trình phát triển kinh tế của địa phương.

Mới đây, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thống nhất trình Quốc hội xem xét việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương, với thời điểm dự kiến các nghị quyết có hiệu lực từ ngày 30/4/2026. Theo đề xuất, sau khi sắp xếp, Đồng Nai sẽ có 95 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 33 phường và 62 xã, tỷ lệ đô thị hóa đạt hơn 54%.

Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai Nguyễn Văn Út cho biết, hiếm có địa phương nào cùng lúc hội tụ được các điều kiện thuận lợi như Đồng Nai hiện nay, khi sở hữu kết nối đường bộ, đường thủy, đường hàng không và cảng hàng hải. Theo ông, tỉnh đã chủ động chuẩn bị các phương án thu hút đầu tư hạ tầng, mời gọi doanh nghiệp và đào tạo nguồn nhân lực để đón đầu giai đoạn phát triển mới.

Đặc biệt, Đồng Nai không bước vào chặng đường này với tư thế bị động. Cùng với nền công nghiệp sẵn có, địa phương đang sở hữu hệ thống hạ tầng giao thông ngày càng hoàn chỉnh, gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy và đường hàng không. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành mạng lưới kết nối đa phương thức, tạo dư địa cho logistics phát triển theo chiều sâu thay vì chỉ dừng ở chức năng vận chuyển.

Để sớm định hình diện mạo đô thị trong giai đoạn mới, Đồng Nai xác định tiếp tục tập trung cho hạ tầng đồng bộ và các công trình trọng điểm. Trong đó, các tuyến cao tốc, vành đai, metro kết nối từ TP.HCM đến sân bay quốc tế Long Thành, cùng hệ thống logistics liên vùng, được xem là những cấu phần trọng điểm.

Theo Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai Nguyễn Văn Út, địa phương sẽ phối hợp chặt chẽ với TP.HCM để đẩy nhanh các công trình kết nối. Thời gian qua, Đồng Nai đã khởi công cầu Cát Lái, cầu Long Hưng (cầu Đồng Nai 2), chuẩn bị khởi công đường Hương lộ 2, thúc đẩy trục kết nối khu vực Bình Phước cũ về trung tâm Đồng Nai qua cầu Mã Đà và tập trung thực hiện dự án Vành đai 4.

Trong cấu trúc phát triển mới, sân bay Long Thành giữ vai trò trung tâm, đây sẽ là hạt nhân của hệ sinh thái logistics hàng không, dịch vụ và chuỗi cung ứng giá trị cao. Song song với đó, đề án Khu thương mại tự do Long Thành đang được thúc đẩy, mở ra không gian tích hợp giữa công nghiệp công nghệ cao, logistics, thương mại và đổi mới sáng tạo. Sự kết hợp này đang từng bước hình thành một cực tăng trưởng mới, có khả năng liên kết sâu với chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Theo định hướng phát triển của Đồng Nai đã cho thấy sự dịch chuyển rõ nét từ mở rộng sản xuất sang xây dựng một không gian kinh tế hiện đại, phát triển hạ tầng giao thông, logistics và công nghiệp công nghệ cao vận hành đồng bộ. Đó cũng là bước chuyển từ vai trò “công xưởng” sang vị thế “trung tâm điều phối”.

Theo PGS.TS Nguyễn Hoàng Phương, Phó Trưởng khoa Kinh tế - xã hội và môi trường, Học viện Chính trị khu vực II, Đồng Nai hiện đã hội tụ nhiều điều kiện quan trọng để trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, từ quy mô dân số, tiềm lực kinh tế đến hệ thống hạ tầng chiến lược đang được đầu tư đồng bộ.

Để phát triển tương xứng với vị thế mới, Đồng Nai cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang mô hình quản trị đô thị hiện đại, dựa trên dữ liệu, chính quyền số và cấu trúc phát triển đa trung tâm, đồng thời tái định vị nền kinh tế theo hướng công nghiệp công nghệ cao, logistics và đổi mới sáng tạo.

Với mức tăng GRDP quý I/2026 đạt 9,76%, Đồng Nai đang sở hữu quy mô sản xuất đủ lớn để hình thành dòng hàng hóa ổn định. Đây là tiền đề quan trọng để logistics phát triển bền vững và trở thành động lực tăng trưởng mới trong giai đoạn tiếp theo.

Hệ sinh thái và năng lực cạnh tranh

Trên bản đồ địa kinh tế, Đồng Nai nằm ở vị trí giao cắt giữa các trục phát triển lớn của Đông Nam Bộ và hành lang kết nối Tây Nguyên. Khi hệ thống cao tốc và mạng lưới giao thông liên vùng từng bước hoàn thiện, địa phương này sẽ giữ vai trò điểm trung chuyển hàng hóa quan trọng, kết nối nội vùng với các thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, hạ tầng quy mô lớn không đồng nghĩa với việc một trung tâm logistics hiện đại sẽ hình thành một cách tự nhiên. Điểm nghẽn chính vẫn nằm ở khả năng kết nối và vận hành giữa các mắt xích trong chuỗi. Nếu hạ tầng phát triển nhanh nhưng thiếu cơ chế phối hợp, thiếu dữ liệu dùng chung và thiếu chuẩn vận hành thống nhất, lợi thế hiện có sẽ khó chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh thực chất.

Chủ tịch Hiệp hội Logistics Đồng Nai Phan Đình Cảnh cho rằng, một sân bay quy mô lớn sẽ khó phát huy tối đa hiệu quả nếu các tuyến tiếp cận chưa đồng bộ. Tương tự, mạng lưới khu công nghiệp dày đặc cũng chưa đủ tạo lợi thế nếu chuỗi vận chuyển còn đứt đoạn. Việc nâng cấp các trục giao thông nội tỉnh là điều kiện quan trọng để khơi thông toàn bộ hệ sinh thái logistics, từ đó tạo nền tảng cho kết nối sâu hơn giữa sản xuất, lưu thông và xuất khẩu.

Lợi thế của Đồng Nai nằm ở sự hội tụ giữa sân bay quốc tế, cao tốc, cảng biển và hệ thống khu công nghiệp. Việc vận hành hạ tầng đồng bộ sẽ giúp rút ngắn thời gian lưu thông, giảm chi phí và nâng sức cạnh tranh. Quan trọng hơn, doanh nghiệp trong nước có cơ hội chuyển từ cung ứng dịch vụ riêng lẻ sang cung cấp giải pháp logistics tích hợp, từng bước nâng vị thế trong chuỗi giá trị.

Bà Nguyễn Thị Thúy Vân, đại diện Công ty Việt Nhật Tiến, cho rằng trong giai đoạn tới, cạnh tranh trong ngành logistics không còn chỉ nằm ở kho bãi hay vận tải, mà nằm ở năng lực tổ chức và điều phối dòng chảy hàng hóa, dịch vụ, dữ liệu theo thời gian thực. Muốn nâng vị thế trong chuỗi giá trị, một địa phương phải bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa sản xuất, vận tải, kho vận, cảng, hải quan và công nghệ. Xu hướng logistics 4.0 đang đặt ra yêu cầu ngày càng rõ hơn đối với năng lực vận hành. Ứng dụng công nghệ có thể giúp giảm đáng kể chi phí, nhưng đồng thời cũng tạo áp lực lớn về chất lượng nhân lực, hạ tầng dữ liệu và khung pháp lý.

Trong giai đoạn tới, thách thức cũng chính là dư địa phát triển của Đồng Nai. Khi hạ tầng tiếp tục được hoàn thiện, công nghệ được đẩy mạnh và cơ chế phối hợp ngày càng đồng bộ, logistics sẽ không chỉ dừng ở vai trò dịch vụ hỗ trợ mà có thể trở thành một trụ cột tăng trưởng mới của địa phương.

Với lợi thế hội tụ nhiều phương thức kết nối, nền công nghiệp sẵn có và không gian phát triển rộng mở, Đồng Nai có cơ sở để từng bước hình thành một đô thị logistics hiện đại, nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vai trò trung tâm trung chuyển, điều phối hàng hóa quan trọng của vùng phía Nam.