Doanh nghiệp, trí thức, thế hệ trẻ - ba trụ cột bứt phá công nghệ

Nghị quyết 57 mở lối bằng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, ngày 18/5 không chỉ là dịp tôn vinh đội ngũ trí thức, nhà khoa học, doanh nghiệp công nghệ và những người đang trực tiếp đóng góp cho sự phát triển của đất nước, mà còn là thời điểm để nhìn nhận sâu sắc hơn vai trò chiến lược của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong bối cảnh toàn cầu đang bước vào giai đoạn cạnh tranh công nghệ quyết liệt chưa từng có.

Thế giới hiện nay đang chứng kiến những chuyển động sâu rộng về trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, năng lượng mới, công nghệ lượng tử và sản xuất thông minh. Những lĩnh vực này đang tái cấu trúc nền kinh tế toàn cầu, định hình lại chuỗi cung ứng và thay đổi mô hình phát triển truyền thống.

Trong bối cảnh đó, Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định khoa học và công nghệ không còn là lĩnh vực hỗ trợ mà đã trở thành nền tảng của tăng trưởng nhanh, bền vững, là yếu tố quyết định năng suất lao động, sức cạnh tranh quốc gia, chất lượng cuộc sống và năng lực tự chủ của đất nước.

Từ tinh thần của Nghị quyết 57, Bộ trưởng nhấn mạnh rằng Việt Nam muốn vượt qua bẫy thu nhập trung bình, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và hội nhập sâu rộng thì không có con đường nào khác ngoài việc đột phá mạnh mẽ về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Muốn hiện thực hóa mục tiêu đó, điều quan trọng nhất hiện nay là phải khơi thông toàn diện các nguồn lực trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Theo Bộ trưởng, nguồn lực ấy không chỉ là thể chế, dữ liệu, hạ tầng hay hợp tác quốc tế do Nhà nước kiến tạo, mà còn bao gồm trí tuệ của đội ngũ nhà khoa học, năng lực đầu tư của doanh nghiệp, tiềm năng đào tạo và nghiên cứu của trường đại học, viện nghiên cứu, cũng như sức sáng tạo, tinh thần dấn thân của thế hệ trẻ Việt Nam.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, thực tiễn quốc tế đã chứng minh không có quốc gia đổi mới sáng tạo mạnh nào mà không xây dựng được hệ sinh thái cởi mở, thông thoáng và khuyến khích sáng tạo. Nếu nhà khoa học không được trao quyền, doanh nghiệp không đầu tư cho nghiên cứu phát triển, trường đại học không gắn với thực tiễn, nhà nước không tạo dựng cơ chế tài chính hiệu quả và xã hội không tôn trọng tri thức, thì quốc gia khó có thể hình thành sức mạnh đổi mới thực sự.

Chính vì vậy, Bộ Khoa học và Công nghệ đang tiếp tục hoàn thiện mạnh mẽ thể chế theo hướng hiện đại, minh bạch, chấp nhận rủi ro có kiểm soát để tạo không gian cho sáng tạo phát triển. Bộ trưởng nhấn mạnh, Nhà nước phải chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển; không chỉ kiểm soát mà còn phải mở đường cho đổi mới sáng tạo; không chỉ hỗ trợ nghiên cứu mà còn phải thúc đẩy hình thành thị trường công nghệ hoàn chỉnh.

Phát triển công nghệ chiến lược, nuôi dưỡng nhân tài trẻ cho tương lai quốc gia

Một trong những định hướng lớn hiện nay là tái cấu trúc 42 chương trình khoa học và công nghệ quốc gia thành 6 chương trình lớn, bao gồm nghiên cứu cơ bản, khoa học công nghệ quốc gia, công nghệ chiến lược quốc gia, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao tiềm lực quốc gia. Trong đó, công nghệ chiến lược quốc gia được xác định giữ vai trò đặc biệt quan trọng, tập trung nguồn lực cho các lĩnh vực then chốt như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, hạ tầng số, năng lượng mới và sản xuất thông minh.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân đặc biệt nhấn mạnh rằng doanh nghiệp phải thực sự trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Doanh nghiệp Việt Nam muốn phát triển bền vững thì không thể chỉ gia công hay phụ thuộc công nghệ bên ngoài mà phải đầu tư mạnh cho nghiên cứu, công nghệ và con người Việt Nam. Nhà nước sẽ tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược nhằm tạo nền tảng cạnh tranh dài hạn và bảo đảm an ninh phát triển quốc gia.

Song song với đó, các trường đại học, viện nghiên cứu và đội ngũ trí thức tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong phát triển tri thức và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Bộ trưởng cho rằng cần xây dựng môi trường học thuật trung thực, khai phóng, sáng tạo, hội nhập mạnh mẽ với quốc tế, đồng thời tăng cường gắn kết giữa nghiên cứu, đào tạo với nhu cầu phát triển thực tiễn của doanh nghiệp và quốc gia.

Đặc biệt, Bộ trưởng là lời kêu gọi khơi dậy mạnh mẽ sức sáng tạo và khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ Việt Nam. Theo ông, thế hệ trẻ chính là lực lượng quyết định vị thế công nghệ của đất nước trong tương lai. Việt Nam phải tạo ra môi trường để người trẻ thấy rằng theo đuổi khoa học là con đường có ý nghĩa, sáng tạo được tôn trọng và người làm khoa học có cơ hội phát triển, cống hiến và được ghi nhận xứng đáng.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định, lịch sử của các quốc gia thành công cho thấy không có quốc gia hùng cường nào mà không dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo mạnh mẽ. Việt Nam hiện đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá, nhưng để biến cơ hội thành hiện thực, cần giải phóng toàn diện trí tuệ Việt Nam, khơi thông mọi nguồn lực sáng tạo và chuyển hóa mạnh mẽ tri thức thành năng lực cạnh tranh quốc gia.

Nhân Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam, Bộ trưởng Vũ Hải Quân kêu gọi cộng đồng khoa học, doanh nghiệp, các trường đại học, viện nghiên cứu, các bộ ngành, địa phương và toàn xã hội cùng chung tay xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động, cởi mở và hiệu quả.

“Khơi dậy trí tuệ Việt Nam, giải phóng sức sáng tạo của con người Việt Nam và chuyển hóa tri thức thành động lực phát triển quốc gia”, đó chính là con đường để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành trụ cột chủ yếu đưa Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và vươn lên mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.