Dạy con trẻ từ lời ăn tiếng nói

Ảnh minh họa.
Ảnh minh họa.
(PLVN) - Ở những quốc gia như Pháp, Mỹ,..lời "xin lỗi", "cảm ơn" được cho là phép lịch sự cơ bản trong lối sống cũng như văn hóa giao tiếp, nhưng với người Việt, đôi khi câu nói đó lại mang hàm ý khách sáo. Dạy con trẻ thế nào để chúng biết sử dụng ngôn ngữ một cách khoa học, giữ được sự trong sáng của Tiếng Việt cũng như không buông lời nói tục, chửi thề trong bất kỳ hoàn cảnh nào.

Ý nghĩa lời chào

Người Việt có câu: "Lời chào cao hơn mâm cỗ", ý rằng thông qua cách chào hỏi có thể thể hiện được phong thái, nề nếp gia phong, cách giáo dục gia đình của một người. Chào hỏi là cách thể hiện tình cảm gần gũi, cởi mở, thông qua đó mọi người xích lại gần nhau, yêu thương và tôn trọng nhau hơn. Dạy trẻ biết cách chào hỏi mọi người là tiền đề cơ bản, giúp trẻ biết ứng xử đúng mực và lễ phép với mọi người xung quanh. 

Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều bố mẹ gặp cảnh con không chịu chào người lớn dù đã được nhắc nhở. Phản ứng của cha mẹ lúc đó thường là cảm thấy xấu hổ bởi "nói con không nghe", con không lễ phép. Nhiều người thấy mình dạy con chưa tốt và bắt đầu quay sang đổ lỗi cho đứa trẻ. Theo các chuyên gia tâm lý, một đứa trẻ chào hay không chào hỏi mọi người, đó là điều bình thường.

Các nhà tâm lý cho rằng những đứa trẻ biết chủ động nói lời chào hỏi sẽ dễ gây thiện cảm với mọi người hơn và sẽ dễ thích nghi với xã hội sớm hơn. Cũng nhờ thế, khả năng thành công sẽ đến sớm hơn với những trẻ em này. Vì vậy, cha mẹ nên giảng giải cho con từ từ về việc tại sao nên chào hỏi mọi người, nhất là người lớn tuổi khi gặp mặt, tại sao nên cởi mở và cách để tạo thiện cảm với người xung quanh ra sao…Hãy luôn nhớ rằng, dạy trẻ cách chào hỏi, tôn trọng là một việc cần xuất phát từ bên trong, trẻ hiểu và trẻ muốn làm điều đó, tôn trọng không còn ý nghĩa khi nó có sự ép buộc.

 

Cư xử lễ phép, lịch sự

Lời "cảm ơn" và "xin lỗi" là điều mà các gia đình cũng như trường học tại Pháp dạy trẻ như là điều cơ bản nhất. Một đứa trẻ có thể bày tỏ lời cảm ơn đối với người giúp đỡ và biết nói lời xin lỗi khi mắc phải sai lầm được xem là đứa trẻ ngoan và được nuôi dưỡng trong môi trường có giáo dục tốt. Đó là biểu hiện của sự lễ phép ở một đứa trẻ.

Pháp là quốc gia được đánh giá cao về cách cư xử lịch thiệp, nhã nhặn, ngay cả với những đứa trẻ cũng có thái độ giao tiếp rất lịch sự. Ngay từ khi tập nói, ngoài những từ đơn giản như papa (bố), mama (mẹ), doudou (gấu bông), lolo (sữa), bobo (đau), trẻ em Pháp được cha mẹ dạy nói "cảm ơn" và "xin lỗi". Bài học này được cô giáo dạy trẻ ngay từ buổi đầu học mẫu giáo, trẻ luôn miệng cảm ơn khi được người khác giúp đỡ, hoặc tặng quà (cho dù đó là người thân nhất như ông bà hay cha mẹ) và xin lỗi khi làm sai, hoặc đơn giản chỉ là lỡ quệt tay, dẫm chân vào người khác. Mỗi khi các cháu quên chưa kịp nói, bố mẹ hoặc người thân thường nhắc "con nên nói gì nhỉ?".

Lời "cảm ơn", "xin lỗi" không phải là sự khoa trương hay khách sáo. Trên thực tế, có rất nhiều người rất ngại ngần nói ra lời "cảm ơn", thậm chí đối với đấng sinh thành của mình, hay khi mắc lỗi lầm có thể nhanh chóng bỏ qua mà không quan tâm đến lời "xin lỗi". Văn hóa "cảm ơn" hay "xin lỗi" cần được giáo dục cho trẻ ngay từ khi còn nhỏ, để trẻ hiểu được giá trị của lòng biết ơn, sự hối lỗi, để trẻ hiểu rằng không ai trên đời tồn tại mà không có sự giúp đỡ của người khác. Vì vậy, hãy dạy trẻ nói "cảm ơn" và "xin lỗi" như một thói quen, một nét văn hóa như cách chúng ta bắt tay nhau, mỉm cười với nhau trong giao tiếp.

Tiến sĩ ngôn ngữ Nguyên-Kan chia sẻ về cách người Pháp dạy trẻ phép lịch sự: "Tôi sống hơn 10 năm ở Pháp. Những tháng ngày học tập, trải nghiệm nuôi con ở nơi đây đã cho tôi nhiều quan sát, bài học quý giá. Một trong những điều đặc biệt mà tôi học được là người Pháp rất lịch thiệp, hòa nhã, không chỉ người lớn mà trẻ con cũng vậy. Nếu gặp những đứa bé như vậy ở Việt Nam, chúng ta thường nhận xét là trẻ ngoan ngoãn, nhưng tôi không thích dùng tính từ này. Với tôi, đó là những cô bé cậu bé lịch sự, sớm được dạy dỗ và thực hành lối sống lịch thiệp từ khi còn bé".

Để trẻ hiểu phép lịch sự, người lớn cũng nên dạy trẻ về sự nhường nhịn và tính kiên nhẫn. Ở lớp mẫu giáo, khi cùng thích chơi một món đồ, hai đứa trẻ sẽ thường tự thỏa thuận với nhau "bạn chơi xong đến lượt tớ nhé" thay vì "chiến đấu" để có món đồ mình thích. Trẻ em được bố mẹ dạy chờ đợi khi lên xuống xe buýt, khi ra vào thang máy, từ đó rèn luyện tính kiên nhẫn, không chen lấn, xô đẩy. Dạy trẻ phép lịch sự cũng là dạy trẻ cách tôn trọng mọi người, không nói tục, nói bậy, không có những lời nói ngỗ ngược khi ứng xử, giao tiếp với mọi người. 

 

Biết lắng nghe và thấu hiểu

Trẻ nhỏ vốn dĩ khá ồn ào, năng động và hoạt bát, chính vì vậy trẻ không mấy khi có đủ kiên nhẫn để lắng nghe người khác. Hãy giúp trẻ rèn luyện kĩ năng bằng chính sự lắng nghe, giao tiếp bằng mắt với con mỗi khi nói chuyện, để cho trẻ có thời gian để bày tỏ suy nghĩ của mình. Bố mẹ hãy nghe con nói, không nên ngắt lời con, bởi vốn từ của con còn hạn chế. Việc ngắt lời người khác cũng là bất lịch sự và không được ủng hộ.

Dạy cho trẻ thể hiện mình bằng cách lắng nghe cẩn thận và chú ý đến tất cả các cách thức trẻ đang gửi tin nhắn cho bạn. Hãy tắt truyền hình và yêu cầu trẻ nhìn vào bạn, hoặc cho trẻ ngồi cùng một phòng với bạn trong khi bạn nói chuyện với trẻ. Để thật sự hiểu trẻ lắng nghe được điều gì, hãy yêu cầu trẻ lặp lại những điều bạn đã nói theo cách riêng của trẻ, những gì trẻ nghe từ bạn. Nếu trẻ nhận sai thông tin, hãy thử một lần nữa. Nếu trẻ truyền đạt đúng, hãy khen ngợi trẻ vì điều này – “Con lắng nghe thật tốt!”

Lắng nghe không chỉ đơn giản là nghe người khác nói mà lắng nghe cũng là quá trình tương tác. Không những cần chăm chú lắng nghe người khác nói mà còn phải tích cực dùng ngôn ngữ hoặc động tác để người đối diện có được cảm giác được đáp lại. Cha mẹ có thể thông qua việc cùng con kể các câu chuyện để rèn luyện sự chú ý lắng nghe cho con. Hãy để con kể chuyện và cha mẹ tích cực lắng nghe. Trong quá trình lắng nghe, cha mẹ hãy dùng ngôn ngữ dẫn dắt và đáp lại lời kể của con để chứng tỏ rằng cha mẹ đang lắng nghe con nói. Cuối cùng, cha mẹ hãy hỏi con xem con có hài lòng về cách lắng nghe của cha mẹ hay không. Nếu trẻ muốn, cha mẹ hãy đổi vai với con và kể lại câu chuyện một lần nữa.

Nghệ thuật kết bạn 

Tình bạn là điều cực kỳ quan trọng trong đời sống tinh thần của mỗi người. Đặc biệt, đối với trẻ, một người bạn tốt có thể tạo nên sự khác biệt lớn. Những đứa trẻ gặp khó khăn trong việc kết bạn và duy trì tình bạn thường gặp phải các vấn đề về sức khỏe tinh thần như lo lắng và trầm cảm.

Đây có thể là thử thách cho những trẻ hay ngại ngùng và xấu hổ trước mặt người lạ. Hãy giúp trẻ làm quen với ý tưởng tự giới thiệu bản thân thông qua việc tạo lập niềm tin. Để bắt đầu, hãy để trẻ nói chuyện với thú nhồi bông yêu thích của mình. Giải thích cho con hiểu những thông tin cần cung cấp trong bài giới thiệu, chẳng hạn như: tên, tuổi, sở thích của bản thân. Từ đó trẻ sẽ tự tin và có cách giao tiếp, ứng xử khéo léo, thông minh hơn khi lớn lên.

Cách cư xử tốt là kỹ năng quan trọng của xã hội. Để dạy trẻ cách kết bạn, đầu tiên phải dạy bé cách cư xử tốt. Hãy tập dần cho trẻ cách cư xử đúng mực ngay khi bé còn đang ở nhà. Bạn cũng nên dành không gian để trẻ thể hiện cho bạn thấy cách trẻ tương tác với xã hội và lựa chọn bạn bè. Bố mẹ sẽ cảm thấy thật tuyệt vời khi trẻ hòa hợp với một nhóm bạn nhưng cũng đừng buồn nếu con cảm thấy tốt hơn khi chỉ cần từ một đến hai người bạn. Hãy dạy trẻ rằng, trong bất cứ mối quan hệ nào cũng cần có sự đồng cảm, lắng nghe và thấu hiểu nhau. 

Đọc thêm

Độc đáo ứng tuyển du học

 Em Nguyễn Hồng An vừa trúng tuyển 13 trường đại học uy tín tại Mỹ. (Ảnh: BTC)
(PLVN) - Giữa hàng ngàn hồ sơ, các trường đại học đắt giá trên thế giới không tìm người giỏi nhất mà tìm mảnh ghép có màu sắc phù hợp nhất…

Tình nguyện số, tiếp sức mùa thi

Từ trái qua phải - MC Khánh Vy, ông Hoàng Nam Tiến, PGS TS Trần Thành Nam tại một buổi tư vấn tuyển sinh của chương trình Tiếp sức mùa thi 2024. (Ảnh: PV)
(PLVN) - Chương trình “Tiếp sức mùa thi” năm 2024 triển khai từ tháng 4 đến tháng 8, cao điểm từ ngày 27/6 đến 30/6/2024 hỗ trợ: trước, trong và sau kỳ thi tốt nghiệp THPT. Hoa hậu Lương Thùy Linh, MC Khánh Vy, “Siêu trí tuệ” Hà Việt Hoàng (sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội) là những đại sứ đồng hành cùng chương trình “Tiếp sức mùa thi” năm nay.

Nóng bỏng những cuộc đua đầu cấp

Hơn 5.500 học sinh thi để giành 270 suất vào lớp 6 trường Nguyễn Tất Thành, phụ huynh hồi hộp đứng chờ. (Ảnh: PV)
(PLVN) - Chỉ trong khoảng 10 ngày đầu tháng 6, Hà Nội diễn ra tới 6 kỳ thi tuyển sinh lớp 10 từ chuyên tới không chuyên. Cùng với đó là kỳ thi lớp 6 của các trường chất lượng cao. Nhiều thí sinh đăng ký từ 2 - 4 kỳ thi để tăng cơ hội trúng tuyển…

Còn đó, tháng 6 mùa thi

Hình ảnh cô trò trong Lễ bế giảng trước mùa thi. (Ảnh: THPT Phan Đình Phùng, HN)
(PLVN) - Tháng 6 ai cũng phải đối mặt với những kỳ thi quan trọng và mùa thi là nơi gặp gỡ của những nối tiếp để chắp cánh cho các sĩ tử hành trang vào đời. Tất cả chúng ta đều đi qua tháng 6 của cuộc đời như thế…

Chiếc 'phao cứu sinh' mang tên ngoại ngữ

Chứng chỉ IELTS đang trở thành một “tấm vé thông hành” trong các kỳ thi. (Nguồn: Saigon Times)
(PLVN) - Hàng loạt các trường cấp II, THPT, đại học sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế làm “tấm vé” thông hành để cộng điểm, xét tuyển thẳng. Chẳng biết từ khi nào, cứ đến mùa thi, học sinh lại nỗ lực bằng mọi giá nhằm có được một chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế.

'Đường trường' luyện thi các trường chuyên

Mặc dù tỷ lệ cạnh tranh không cao như mọi năm, nhưng đề thi có xu hướng tinh lọc, khó hơn. (Ảnh minh họa)
(PLVN) - Từ đầu tháng 6, các kỳ thi vào lớp 10 các trường chuyên tại Hà Nội liên tục diễn ra, thu hút hàng nghìn thí sinh từ khắp nơi ở miền Bắc tham dự. Năm nay, các kỳ thi có nhiều thay đổi, áp lực dành cho học sinh cũng tăng lên không ngừng.

Kỳ thi THPT quốc gia 2024: Nỗi lo của các thí sinh tự do

Thí sinh tự do có nhiều lựa chọn đại học. (Ảnh minh họa, nguồn: LawNet.vn)
(PLVN) - Năm 2024, tổng số thí sinh đăng ký dự thi THPT quốc gia lên đến hơn 1 triệu em, trong đó có khoảng 45 nghìn thí sinh tự do. Đây là những thí sinh thi lại từ các năm trước. Tưởng chừng các em có nhiều lợi thế về kinh nghiệm thi cử, kiến thức, nhưng thực tế các thí sinh này lại mang trong mình những mối lo lắng, áp lực mang tên “cơ hội cuối cùng”.

Quỹ khuyến học trong 5 năm của Hà Nam đạt trên 273 tỷ đồng

HKH tỉnh Hà Nam ký Chương trình phối hợp đẩy mạnh hoạt động khuyến học, khuyến tài với 7 cơ quan, đơn vị tỉnh Hà Nam
(PLVN) - Ngày 13/6, Hội Khuyến học tỉnh Hà Nam tổ chức Hội nghị Sơ kết 5 năm thực hiện Kết luận số 49- KL/TW của Ban Bí thư khóa XII về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 11 – CT/TW của Bộ Chính trị khóa X về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập” và triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2024.