Chiếc khăn hồng của nữ anh hùng Việt Nam tự biến mình thành thuốc nổ diệt địch

Chiếc khăn theo nữ biệt động trong những lần vào thị xã trinh sát

Trong không gian trưng bày của Bảo tàng Binh chủng Đặc công, Thượng tá Quân nhân chuyên nghiệp Phạm Tố Loan – cán bộ Bảo tàng, giới thiệu cho chúng tôi một kỷ vật đặc biệt đó là chiếc khăn mùi xoa của anh hùng liệt sĩ Hồ Thị Kỷ. 

Chiếc khăn có kích thước 36,5 cm x 36,5 cm, mang số đăng ký BTĐC 271/ L-1, là hiện vật gốc của Bảo tàng Đặc công và được trưng bày ở phần chuyên đề Đặc công biệt động. Khăn màu hồng nhạt, xung quanh có thêu trang trí và thêu dòng chữ: “Vuông khăn hồng tượng trưng lòng em gái Kỷ vật này mến tặng người kia” ở góc khăn có thêu chữ út Lữ, kỷ niệm 8/5/1969. 

Theo tư liệu lưu giữ tại bảo tàng, chiếc khăn này từng được liệt sỹ Hồ Thị Kỷ sử dụng để đi điều nghiên các trận đánh. Đầu năm 1970, chị đã tặng chiếc khăn có nhiều kỷ niệm trong công tác và trong chiến đấu này cho đồng chí út Lữ - Đại đội phó đội biệt động thị xã Cà Mau - người đã trực tiếp phụ trách, giác ngộ chị trong những năm hoạt động cách mạng.

Từ cô bé liên lạc đến Tổ trưởng Tổ biệt động thị xã Cà Mau 

Từ chiếc khăn ấy, câu chuyện về nữ biệt động Cà Mau được Thượng tá QNCN Phạm Tố Loan giới thiệu lại. Chị Hồ Thị Kỷ sinh năm 1949, quê quán xã Tân Lợi huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau, là Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.

Sinh ra trên vùng đất giàu truyền thống yêu nước, chống giặc ngoại xâm, từ nhỏ chị đã sớm giác ngộ cách mạng, có lòng yêu nước và căm thù giặc sâu sắc. Năm 11 tuổi, Hồ Thị Kỷ đã làm liên lạc cho xã, nhiều lần tham gia biểu tình, đấu tranh với kẻ thù.

Gia đình nghèo, chị chỉ được học đến khi đọc thông viết thạo. Nhưng từ sớm, chị được các cô, chú, anh, chị giác ngộ rằng làm cách mạng không nhất thiết chỉ có cầm súng mà còn có thể tham gia ở nhiều trận tuyến khác nhau. Chị bắt đầu bằng việc đưa thư, làm liên lạc, có lúc vận chuyển thuốc nổ bằng cách đưa “xà bông Cô Ba” bên trong chứa chất nổ TNT cho người này, người khác. Rồi chị được lựa chọn vào đoàn ca múa của xã, được kết nạp vào đội thiếu niên tiền phong, cùng múa hát các bài ca cách mạng. Tư liệu của bảo tàng nhắc tới hình ảnh Hồ Thị Kỷ năm 14 tuổi “lớn lên như những cây tràm, cây đước Cà Mau”, xinh đẹp và duyên dáng. Chính điều đó sau này trở thành một lợi thế để chị hoạt động cách mạng. 

Tháng 7/1966, chị được đưa ra làm công tác văn phòng xã Tân Lợi, kiêm nhiệm vụ giao liên. Đến tháng 9/1967, chị chuyển sang làm công tác thanh niên với vai trò nòng cốt. Trong thời gian này, chị cùng người chị dâu kiên trì làm công tác binh địch vận, giác ngộ được tên phó đồn Giồng Kê mang 10 quả lựu đạn trở về với nhân dân. Chiến công ấy gây tác động lớn đối với binh lính trong đồn địch và bà con địa phương. 

Năm 1969, chị được tuyển chọn vào đội biệt động thị xã Cà Mau. Đây chính là bước ngoặt lớn đối với người con gái đất Mũi.

Sau cuộc Tổng tiến công nổi dậy của quân và dân ta Tết Mậu Thân 1968, chiến trường miền Nam có nhiều thay đổi. Địch ráo riết phá vỡ các mạng lưới cơ sở cách mạng trong đô thị. Trong bối cảnh đó, Đội biệt động thị xã Cà Mau bước vào những trận đánh quyết liệt hơn. Hồ Thị Kỷ thường được giao nhiệm vụ vào thị xã trinh sát.

Với lợi thế xinh đẹp và lối ăn nói duyên dáng cộng với sự thông minh sắc sảo, tới đâu chị cũng có bạn, có người quen. Chị thông thạo thị xã như chính vùng sông rạch quê mình. Mỗi lần ra vào thị xã, chị đều chuẩn bị chu đáo, kỹ càng khiến các anh, các chị, các chú lãnh đạo rất yên tâm. Trận đánh mở đầu cho các trận đánh sau này, chị đã lập công xuất sắc. Đó là trận đánh mìn vào kho hậu cần tiểu đoàn 3 (trung đoàn 32, sư đoàn 21 nguy). Trận đánh này chị đã tiêu diệt hai tên địch, phá huy 1 kho đạn dược, đốt cháy 2.000 lít xăng. Chiến công này đã góp phần làm cho bọn địch khiếp sợ.

Ngày 10/7/1969, chị chỉ huy một tổ đánh vào Phòng căn cước thuộc Ty Cảnh sát ngụy Cà Mau nhằm tiêu diệt bọn ác ôn có nhiều nợ máu với nhân dân. Trước trận đánh, chị nhiều lần cải trang đi trinh sát, điều tra, nghiên cứu quy luật hoạt động của địch. Để phòng tình huống bất trắc, chị còn tập đi tập lại nhiều lần nhằm bảo đảm hiệu quả trận đánh. Kết quả, trận đánh tiêu diệt tại chỗ 6 tên địch, làm bị thương 5 tên. Sau trận này, chị được tặng giấy khen và danh hiệu “Dũng sĩ Quyết thắng cấp 2”; cả tổ tham gia được tặng bằng khen.

Trận đánh cuối cùng của nữ biệt động tuổi đôi mươi

Cuối năm 1969, gia đình Hồ Thị Kỷ liên tiếp chịu mất mát. Cha chị qua đời vì bệnh nặng, người anh thứ ba là Thị đội phó hy sinh. Gia đình còn mẹ già, em nhỏ, hoàn cảnh rất khó khăn. Nhưng chị nén đau thương, động viên mẹ, chị dâu và các em tiếp tục hoạt động cách mạng.

Ngày 2/10/1969, Hồ Thị Kỷ được đứng vào hàng ngũ Đảng Cộng sản Việt Nam. Sau những trận đánh nhỏ, lẻ mang tính cảnh cáo, địch ở thị xã Cà Mau ngày càng hoang mang, lo sợ, đồng thời tăng cường khủng bố, càn quét. Không thể để người dân tiếp tục bị kìm kẹp, Đội biệt động quyết tâm đánh vào Ty Cảnh sát ngụy, phối hợp với lực lượng vũ trang địa phương và các đơn vị chủ lực nhằm đập tan ý đồ “làm cỏ U Minh”. 

Là đảng viên, dày dạn kinh nghiệm và thông thạo địa hình, Hồ Thị Kỷ xung phong nhận nhiệm vụ trực tiếp mang 10kg thuốc nổ vào mục tiêu. Biết nhiệm vụ rất khó khăn và có thể hy sinh, chị vẫn luyện tập kỹ càng, ngày nào cũng giả vờ đi chợ để điều nghiên, tìm cách tiếp cận bọn lính. 

Sáng 3/4/1970, xuồng cập bến thị xã Cà Mau. Hồ Thị Kỷ dẫn tổ chiến đấu gồm 4 đồng chí Liên, Hùng, Hoa, Tâm vượt qua nhiều vọng gác của địch. Khi đến gần mục tiêu, cả tổ phát hiện bọn cảnh sát đang tập trung bên ngoài, chuẩn bị đi hành quân càn quét vùng ven thị xã. Tình huống nằm ngoài dự kiến. Nếu rút ra lúc này có thể bị lộ. Nhận thấy địch đang tập trung đông, chị quyết định để cả tổ lùi ra, còn mình xách chiếc làn đựng 10kg thuốc nổ tiến lại gần bọn lính. 

Do nhiều lần đi điều nghiên trước đó, bọn lính đã quen mặt chị. Chúng xúm lại trêu chọc, hỏi thăm. Hồ Thị Kỷ nhanh chóng lấy thuốc mời chúng. Thấy 3-4 chiếc xe đỗ gần nhau, bọn lính đã lên xe, chị áp sát vào thành chiếc xe ở giữa, lựa đúng lúc chúng tập trung đông, chị nhấn kíp mìn. Tiếng nổ lớn vang lên. Theo tư liệu của bảo tàng, 27 tên cảnh sát bị tiêu diệt, trong đó có 1 sĩ quan Mỹ, 1 đại úy, 1 trung úy; 3 xe quân sự bị thiêu hủy và 1 bốt gác trước Ty Cảnh sát ngụy bị đánh sập. Chị đã anh dung hy sinh. 

Tinh thần xả thân vì nhiệm vụ của người con gái đất Mũi là một tấm gương sáng về chủ nghĩa anh hùng Cách mạng, khiến đồng chí, đồng bào khâm phục, kính trọng. Chiến công oanh liệt của chị còn làm bọn cảnh sát ác ôn ở thị xã Cà Mau hết sức lo sợ, không dám hung hăng đi càn quét, bắn giết đồng bào ta như trước nữa. 

Liệt sĩ Hồ Thị Kỷ được tặng thưởng 1 Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Nhì, 5 Bằng khen, giấy khen. Ngày 19/5/1972, chị được Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. 

Chiến tranh đã lùi xa. Ở Cà Mau hôm nay có ngôi trường mang tên Hồ Thị Kỷ, có con đường mang tên chị. Xã Tân Lợi quê chị cũng được đổi thành xã Hồ Thị Kỷ. 

Ngày 23/1/1976, sau hơn 6 năm lưu giữ chiếc khăn mùi xoa của liệt sĩ Hồ Thị Kỷ, đồng chí út Lữ, Thị đội phó Thị đội Cà Mau, đã trao lại kỷ vật cho cán bộ Bảo tàng Đặc công làm hiện vật bảo tàng.