Y tế Quảng Trị chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu để bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Tác động đa tầng, lan rộng đến mọi mặt đời sống

Biến đổi khí hậu không còn là một khái niệm xa vời, mà đã và đang hiện diện rõ nét trong đời sống người dân Quảng Trị. Theo Bác sĩ Trần Văn Thịnh, những biểu hiện như: nắng nóng kéo dài, mưa lũ bất thường, bão ngày càng mạnh hơn… không chỉ làm xáo trộns nhịp sống, mà còn tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Đặc biệt, các nhóm dân cư tại vùng ven biển, vùng thấp trũng, miền núi đang phải gánh chịu những hệ lụy nặng nề nhất. Không chỉ dừng lại ở nguy cơ bệnh tật, biến đổi khí hậu còn kéo theo sự suy giảm sinh kế, ảnh hưởng đến dinh dưỡng, điều kiện vệ sinh môi trường và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế.

Ở góc độ y tế công cộng, khí hậu ngày càng khắc nghiệt đang làm thay đổi rõ rệt mô hình bệnh tật. Nhiều nhóm bệnh đang có xu hướng gia tăng rõ rệt, đặc biệt trong các đợt nắng nóng hoặc mưa lũ kéo dài. Nổi bật là các bệnh truyền nhiễm như: sốt xuất huyết, tay chân miệng, tiêu chảy, bệnh do thực phẩm không an toàn hay đau mắt đỏ.

Song song đó, các bệnh về đường hô hấp như:viêm phổi, viêm phế quản cũng gia tăng, đặc biệt ở trẻ em và người cao tuổi. Nắng nóng kéo dài còn làm gia tăng các bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đột quỵ, suy tim do cơ thể phải thích nghi với nhiệt độ cao liên tục.Các bệnh về da, dị ứng và các bệnh liên quan đến nguồn nước ô nhiễm sau thiên tai cũng xuất hiện nhiều hơn.

Theo Kế hoạch phòng, chống bệnh truyền nhiễm năm 2026 của Bộ Y tế, Việt Nam tiếp tục đối mặt với nguy cơ gia tăng các bệnh lưu hành, đồng thời có khả năng xâm nhập các bệnh mới nổi như: cúm A (H5N1), Ebola, Nipah, Marburg hay MERS-CoV. Điều này cho thấy bức tranh dịch tễ ngày càng phức tạp, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và toàn cầu hóa.

Áp lực gia tăng lên hệ thống y tế

Những đợt nắng nóng cao điểm không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe người dân mà còn tạo áp lực đáng kể lên hệ thống y tế. Số lượt khám chữa bệnh tăng mạnh, tập trung ở các chuyên khoa như: nhi, hô hấp, tim mạch, truyền nhiễm và cấp cứu.

Tại một số bệnh viện tuyến tỉnh và khu vực, tình trạng quá tải cục bộ có thể xảy ra, nhất là khi nắng nóng trùng với thời điểm bùng phát dịch bệnh. Không chỉ đối mặt với số lượng bệnh nhân gia tăng, ngành y tế còn phải bảo đảm các điều kiện vận hành trong môi trường khắc nghiệt: từ nguồn điện, nước, oxy y tế đến thuốc men, vật tư và nhân lực. Đây là một bài toán tổng thể, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng và khả năng ứng phó linh hoạt.

Bác sĩ Trần Văn Thịnh nhận định: “Một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay chính là năng lực dự báo, cảnh báo sớm và khả năng chủ động ứng phó của cộng đồng còn hạn chế”.

Dù các hiện tượng thời tiết cực đoan diễn ra ngày càng thường xuyên, nhưng ở nhiều nơi, người dân vẫn chưa thay đổi hành vi một cách tương xứng. Tâm lý chủ quan, thiếu thói quen theo dõi cảnh báo thời tiết, chưa chú trọng vệ sinh môi trường hay phòng bệnh vẫn còn phổ biến.

Bên cạnh đó, hạ tầng y tế tại một số địa bàn, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, vẫn chưa đồng bộ. Nhiều trạm y tế còn thiếu trang thiết bị, nguồn điện dự phòng, hệ thống nước sạch và điều kiện bảo quản thuốc, vaccine. Nguồn lực dành cho y tế dự phòng và giám sát dịch bệnh cũng còn hạn chế. Nhân lực y tế cơ sở mỏng, phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ; kinh phí cho truyền thông và dự trữ vật tư chưa đáp ứng yêu cầu thực tế.

Đáng chú ý, sự phối hợp liên ngành tuy đã được cải thiện nhưng vẫn còn những khoảng trống, nhất là trong các lĩnh vực liên quan đến môi trường, giáo dục, an toàn thực phẩm và quản lý nguồn nước.

Chuyển từ “bị động” sang “chủ động phòng ngừa”

Trước những thách thức đó, ngành y tế Quảng Trị đang từng bước chuyển đổi tư duy, từ “bị động xử lý” sang “chủ động phòng ngừa”. Hằng năm, các kế hoạch ứng phó với thiên tai, dịch bệnh được xây dựng chi tiết theo từng cấp độ rủi ro, từng địa bàn và nhóm đối tượng. Công tác giám sát dịch tễ được tăng cường, không chỉ tại cơ sở y tế mà còn mở rộng đến trường học, khu dân cư và các khu vực có nguy cơ cao.

Các chiến dịch vệ sinh môi trường, xử lý nguồn nước, diệt muỗi, phun hóa chất phòng dịch được triển khai thường xuyên. Sau thiên tai, các đội y tế cơ động được huy động kịp thời để hỗ trợ xử lý môi trường và hướng dẫn người dân phòng bệnh.

​Song song đó, việc bảo đảm đầy đủ thuốc, vaccine, trang thiết bị và phương tiện cấp cứu trước mùa cao điểm được đặc biệt chú trọng. Các cơ sở y tế chủ động rà soát nguồn lực, chuẩn bị phương án vận hành trong điều kiện thời tiết cực đoan.

Trong bức tranh ứng phó tổng thể, y tế dự phòng và tuyến cơ sở đóng vai trò then chốt. Đây là “lá chắn đầu tiên” trong việc phát hiện sớm, kiểm soát dịch bệnh và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Các trạm y tế xã, phường trực tiếp theo dõi tình hình dịch bệnh, tuyên truyền, hướng dẫn người dân và xử lý các ca bệnh ban đầu. Mạng lưới cộng tác viên y tế thôn, bản được huy động mạnh mẽ, góp phần giám sát và xử lý ổ dịch ngay tại cộng đồng. Khi y tế cơ sở hoạt động hiệu quả, áp lực lên tuyến trên sẽ giảm đáng kể, đồng thời nâng cao khả năng kiểm soát dịch bệnh từ sớm, từ xa.

Bác sĩ Trần Văn Thịnh cho biết thêm: “Trong giai đoạn tới, ngành y tế Quảng Trị xác định một số định hướng trọng tâm như: nâng cao năng lực y tế dự phòng; củng cố y tế cơ sở; đầu tư hạ tầng y tế thích ứng với biến đổi khí hậu; đẩy mạnh chuyển đổi số; tăng cường truyền thông và huy động nguồn lực từ các chương trình, dự án trong và ngoài nước. Đây là những bước đi mang tính chiến lược, nhằm xây dựng một hệ thống y tế chủ động, linh hoạt và bền vững trước những biến động khó lường của khí hậu”.