Xuân về đi Lễ Đại Phan của dân tộc Sán Dìu

QTV - Quảng Ninh là vùng đất địa đầu Đông Bắc của Tổ quốc, nơi có nền văn hoá phong phú và đa dạng với trên 20 dân tộc anh em cùng chung sống và phát triển. Cứ mỗi độ xuân về khi các dân tộc tưng bừng mở hội, cũng là lúc người Sán Dìu bước vào Lễ Đại Phan, lễ hội lớn nhất của dân tộc Sán Dìu.
 
 Lễ Đại Phan được tổ chức ở trung tâm xã Bình Dân, huyện Vân Đồn, nơi có 98% dân số là người Sán Dìu. Lễ Đại Phan thực chất là Lễ cầu mùa là hoạt động tín ngưỡng văn hoá dân gian có quy mô lớn, quan trọng tích hợp nhiều yếu tố văn hoá đặc trưng của dân tộc Sán Dìu như các phong tục tập quán, nghi thức thờ tự, âm nhạc, ca múa, mỹ thuật...để tạ ơn đất trời, tạ ơn thần linh đã cho mưa thuận gió hoà, mùa màng tốt tươi, bản làng no ấm; và cầu khấn sự chở che trong những mùa vụ tiếp theo.
 
 Các tiết lễ kết hợp với những điệu nhảy múa trong lễ hội thể hiện tín ngưỡng phồn thực xuất phát từ triết lý âm dương giao hoà, muôn loài sinh sôi gắn với nền sản xuất nông nghiệp. Đó cũng là vũ điệu thể hiện đạo lý tưởng nhớ tổ tiên, là cầu nối tâm linh giữa đất trời và lòng người, cõi sống và cõi chết, thế hệ trước và thế hệ sau, thắp lên niềm tin, khát vọng chinh phục thiên nhiên của người dân lao động.
 
 Người Sán Dìu quan niệm có một vị thần là Sơn Thái Nhân thu phục được các vị thần dịch, họ làm lễ rước Sơn Thái Nhân qua các bản, làng để tập trung các vị thần phù hộ cho dân làng yên bình, mùa màng bội thu. Lễ rước mang đậm yếu tố hội thể hiện tính cộng đồng cao với sự tham gia của tất cả dân làng và khách thập phương.
 
 Trong lễ hội không thể thiếu được 1 vật thiêng đó là cây Thí Phan làm bằng cây tre tươi to và dài suốt ngọn. Khi dựng xong nhiều làng cùng nhìn thấy. Trên đỉnh chót của Thí Phan treo một tấm phan màu đỏ dài theo cây, tấm vải này tượng trưng cho chiếc cầu nối âm dương, mặt đất và các tầng trời, truyền tải ước mong của con người với trời... Thí Phan là biểu tượng cho sức mạnh của cộng đồng như là sự trường tồn vĩnh cửu, sức sống vươn lên của con người và muôn vật. Màn đêm buông xuống, dân làng ngồi quanh khu vực nhảy múa của Phan Sư hát soọng cô ca ngợi cảnh giàu đẹp của quê hương, tình yêu đôi lứa. Từ lễ hội đã thắp lên niềm vui hạnh phúc sau những bộn bề lo toan, kết nối sợi tình, xe duyên chồng vợ cho nhiều lứa đôi. Đó cũng chính là trái ngọt của sự giao hoà âm dương giữa thiên nhiên, đất trời và lòng người.

Lễ leo gươm trong Lễ hội Đại Phan của dân tộc Sán Dìu

 Tiếp đó là lễ leo gươm, Cây leo gươm được làm bằng gỗ, mỗi bên gắn 12 thanh gươm sắc lẹm phỏng theo hình tượng bông lúa, con dao là những hạt lúa. Khi leo gươm, người leo sẽ dùng chân trần để leo như lên các nấc thang, lên trời để tấu trình Ngọc Hoàng những điều mong ước của dân làng về cuộc sống no ấm, hạnh phúc. Lễ hội còn diễn ra Nghi lễ chém súc. Cầu mong cho con người và vạn vật sinh sôi nảy nở.
 
 Đặc biệt là lễ lội than (tức đi chân trần trên than hồng) theo quan niệm của người Sán Dìu, đó là nghi lễ tẩy trần, hướng con người tới cái thiện. Đây là nét văn hoá tâm linh rất đặc sắc của người Sán Dìu, bởi theo họ linh hồn lội qua than hồng sẽ được siêu thoát trở về cõi tiên. Con người lội qua than hồng tâm hồn sẽ thanh thản.
 
 Lễ Đại Phan thực sự là sinh hoạt văn hoá dân gian đặc sắc của người Sán Dìu, xuất phát từ cuộc sống, công việc hàng ngày, biến cả một đời hay lam hay làm thành những giá trị văn hoá. Những giá trị ấy lưu truyền từ đời trước tới đời sau như đã có sẵn trong máu người Sán Dìu, nối tiếp nhau giữ những nhịp đời.
 
 Mùa xuân lại về, Người Sán Dìu lại mở lễ hội Đại Phan hứa hẹn những vụ mùa bội thu cho bản làng no ấm, hứa hẹn cả những mùa tình yêu vĩnh hằng ở một vùng đất giàu bản sắc văn hoá nơi địa đầu đông bắc của tổ quốc.
 
 Bích Hạnh