Xuân Tân Sửu, mạn đàm về trâu...

(PLVN) - Trâu là con vật đứng thứ hai trong bản mệnh 12 con giáp. Với phẩm chất hiền lành chịu khó, con trâu gắn bó với đời sống lao động sản xuất của người nông dân Việt Nam và trở thành biểu tượng sinh động trong ca dao, thành ngữ dân gian mang ý nghĩa nhân văn, ý nghĩa giáo dục cao.
Trâu phong thủy. Trâu phong thủy.

Hình ảnh con trâu đã đi vào ký ức bao thế hệ người Việt chúng ta, ngay từ trong những bài học vỡ lòng thời thơ ấu đã có hình ảnh con trâu với biết bao thân thuộc: “Trâu ơi ta bảo trâu này/ Trâu ra ngoài ruộng cấy cày với ta/ Cấy cày vốn nghiệp nông gia/ Ta đây trâu đấy ai mà quản công/ Bao giờ cây lúa còn bông/ Thì còn ngọn cỏ ngoài đồng trâu ăn”. 

Với thế hệ chúng tôi, thực ra hình ảnh con trâu xuất hiện từ thuở nằm nôi, qua những lời hát ru của mẹ: “Thằng Cuội ngồi gốc gây đa/ Để trâu ăn lúa gọi cha ời ời…” Hay trong những câu chuyện cổ của bà về hình ảnh con trâu cần mẫn, trung thành mà thông minh, nhanh trí chiến thắng được cả cọp trong truyện “Trí khôn của ta đây”… Cùng với kho tàng văn hóa dân gian, hình ảnh con trâu góp phần bồi đắp cho tâm hồn con trẻ tình yêu cuộc sống.

Trong cuộc sống lao động của nhà nông xưa kia, trâu là con vật đóng vai trò rất quan trọng. Thậm chí, 3 việc lớn nhất trong đời người đàn ông thì việc tậu trâu được xếp đầu tiên: “Tậu trâu, lấy vợ, làm nhà”. Cũng là dễ hiểu bởi với nền sản xuất nông nghiệp thô sơ, thì “Con trâu là đầu cơ nghiệp”, “Làm ruộng không trâu, làm giàu không thóc”. “Ruộng sâu, trâu nái”, “lắm ruộng nhiều trâu” từng là tiêu chí đánh giá một gia đình căn cơ, giàu có một thời. Đôi khi, hình ảnh con trâu còn là nét chấm phá góp phần tô thắm bức tranh về một gia đình nông dân sung túc, đầm ấm: “Trên đồng cạn dưới đồng sâu/ Chồng cày vợ cấy, con trâu đi bừa”. 

Xuân Tân Sửu, mạn đàm về trâu... ảnh 1
 

Trâu hiền lành nhẫn nại, chịu khó cần mẫn giúp con người trong cuộc sống nên trở thành hình ảnh hàm súc gắn với nhiều phẩm chất tốt đẹp của con người và cuộc sống. Cái câu “kéo cày trả nợ” không chỉ lột tả con trâu chịu thương chịu khó mà còn để nói sự vất vả, cực khổ của người nông dân.Trâu dùng để nói về tình đoàn kết, sự chia sẻ, tương trợ lẫn nhau trong cuộc sống: “Trâu béo kéo trâu gầy”; nói về tính cộng đồng: “Trâu có đàn, bò có lũ”. Người Việt Nam luôn trọng danh dự, coi danh dự hơn cả của cải vật chất nên biết tạo danh tiếng cho mình. Câu tục ngữ “Trâu chết để da, người chết để tiếng” là để nhắc nhở mọi người biết giữ gìn danh dự.

Rồi thì kinh nghiệm chọn trâu, mua trâu cũng trở thành bài học kinh nghiệm ứng nhân xử thế trong xã hội: “Mua trâu xem vó, lấy vợ xem nòi”. Mua trâu phải chọn con chân khỏe, vững mới chịu khó kéo cày cũng như chuyện hôn nhân “trăm năm tính cuộc vuông tròn/ Phải dò cho kỹ ngọn nguồn lạch sông”. Kẻo rồi chẳng may cưới phải cô vợ dại cũng khốn khổ như mua phải con trâu chậm: “Thứ nhất vợ dại trong nhà/ Thứ nhì trâu chậm, thứ ba rựa cùn.” 

Văn học dân gian nhiều khi dùng hình ảnh trâu đôi để phê phánnhững thói hư tật xấu, phê phán mang tính xây dựng để cuộc sống tích cực hơn. Chẳng hạn “Hùng hục như trâu” để chỉ thói phàm phu, cục súc; “Đầu trâu mặt ngựa” chỉ những kẻ côn đồ xấu xa, trông mặt đã bắt được hình dong. Rồi thì chỉ những người chậm chạp, kém linh hoạt, không may mắn thì ví như: “Trâu chậm uống nước đục”; “Đàn gảy tai trâu” để nói việc đầu tư không đúng chỗ, không tác dụng, không hiệu quả khác gì “nước đổ đầu vịt”.Phê phán những kẻ cơ hội, vô tâm,  lợi dụng “dậu đổ bìm leo”, tục ngữ có câu “Trâu ngã nhiều gã cầm dao”. Rồi chỉ thói vô cảm tàn nhẫn, cơ hội: “Trâu chết mặc trâu, bò chết mặc bò”. 

Xuân Tân Sửu, mạn đàm về trâu... ảnh 2
 

Tội nghiệp con trâu hiền lành cả đời chỉ cần mẫn ăn cỏ, vậy mà đôi khi bị chỉ trích “trâu già hám cỏ non” ám chỉ thói xấu của kẻ “già còn chơi trống bỏi”. Cái bụng trâu có khi được dùng ám chỉ bụng dạ loại người tham lam ích kỷ: “Cơm đâu no bụng chó, cỏ đâu no bụng trâu”. Ca dao có câu truyền đời về “gã lái trâu” để lột tả bản chất thảo mai, giả dối: “Thật thà cũng thể lái trâu/ Thương nhau cũng thể nàng dâu mẹ chồng”. 

Tục ngữ có những câu rất tài tình, nói trâu nhưng thực ra là để nói con người. “Bụng trâu làm sao, bụng bò làm vậy” hay “Bụng trâu cũng như dạ bò”. Giật mình nhớ câu “lòng vả cũng như lòng sung” để mà hiểu mình, biết người, răn mình lấy tình thương và sự bao dung mà chia sẻ. “Trâu bò húc nhau, ruồi muỗi chết” chỉ việc làm của mình nhưng đôi khi gây hệ lụy đến bao người. “Trâu buộc thì ghét trâu ăn” chỉ thói đố kỵ ganh ghét lẫn nhau trong cuộc sống.

Trong cuộc sống, hiếm có con vật nào mà ngay cả cái vũng đằm, thậm chí vũng chân cũng đi vào văn học dân gian để giáo dục con người như con trâu. Cái câu: “Đi sông đi biển không đắm, đắm ở vũng chân trâu” nhắc nhở người ta thận trọng, tuyệt đối không được chủ quan mà hỏng việc vì những điều nhỏ nhặt. Rồi thì phê phán những kẻ “già kén kẹn hom”, kén chọn kỹ quá rồi “xôi hỏng bỏng không”, mất hết cơ hội tốt đành phải vơ bèo vạt tép: “Nước giữa dòng chê trong, chê đục/ Vũng trâu đằm hì hục khen ngon”.

Ngay cả hình ảnh phân trâu cũng được nhắc đến trong câu tục ngữ “phân trâu để lâu hóa bùn” hàm ý nhắc nhở đừng để sự việc lãng quên, mai một, mất hiệu quả, thậm chí thay đổi bản chất vấn đề.

Xã hội phát triển văn minh, nền nông nghiệp dần được công nghiệp hóa nên những câu “Con trâu đầu cơ nghiệp” không còn phù hợp nữa. Tuy vậy, rất nhiều câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ về con trâu đến nay vẫn nguyên giá trị, thậm chí trở thành biểu tượng. Đơn cử như câu: “Trâu ta ăn cỏ đồng ta”, câu này trải qua lịch sử hàng ngàn năm đến nay vẫn giữ nguyên giá trị và tính thời sự khi hiện nay chúng ta đang kêu gọi “Người Việt ưu tiên dùng hàng Việt”, Người Việt kích cầu du lịch Việt...

"Dù ai buôn đâu, bán đâu/ Mồng chín tháng tám chọi trâu thì về/ Dù ai bận rộn trăm bề/ Mồng chín tháng tám nhớ về chọi trâu". Vậy đó, với nhiều người dân thì con trâu gắn với hình ảnh quê hương, bản quán, là nỗi nhớ để những người con xa quê khắp năm châu bốn biển nhớ về. 

Thảo Nguyên
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Theo chân du khách đi tìm khu nghỉ dưỡng Top 1 phố núi Sa Pa

Theo chân du khách đi tìm khu nghỉ dưỡng Top 1 phố núi Sa Pa
(PLVN) -  Nét đẹp mộc mạc , ban sơ, mê đắm du khách của vùng đất Sa Pa được bao trọn trong tầm view từ khu nghỉ dưỡng Sapa Jade Hill - điểm đến mà bất cứ du khách nào cũng phải lựa chọn khi đặt chân tới thành phố trong sương mù này .

BIM Group đồng hành cùng tổ chức Newborns Vietnam

Lễ ký kết giữa đại diện Newborns Vietnam – bà Suzanna Lubran và đại diện BIM Group – Bà Vũ Thanh Thủy - Giám đốc Marketing và Truyền thông đã diễn ra với sự chứng kiến của Đại sứ Anh quốc Gareth Ward, Phó GĐ BV Nhi và đại diện các viện Saint Paul, Phụ Sản Hà Nội, Hồng Ngọc và Chuyên gia y tế đến từ Anh Quốc.
(PLVN) -  Tối 22/6, Tập đoàn BIM Group và tổ chức Newborns Vietnam đã thực hiện lễ ký kết hợp tác tài trợ Chương trình Hồi sức sơ sinh tại phòng sinh NLS trước sự chứng kiến của Đại sứ Anh quốc tại Việt Nam và Bệnh viện Nhi Trung ương.

“Bật mí” chiến lược làm nên thành công của Acecook Việt Nam

“Bật mí” chiến lược làm nên thành công của Acecook Việt Nam
(PLVN) - Nhắc đến Acecook là nhắc đến một doanh nghiệp Nhật đã thành công trong việc định hình khẩu vị ăn mì của người Việt qua hương vị tôm chua cay. Đến nay, Acecook trở thành thương hiệu được tin dùng trong gần 30 năm hoạt động sản xuất, kinh doanh và luôn là đơn vị dẫn đầu thị trường mì ăn liền tại Việt Nam.

Ly kỳ truyền thuyết về bà thứ phi Phi Yến và hoàng tử Cải ở Côn Đảo

Ly kỳ truyền thuyết về bà thứ phi Phi Yến và hoàng tử Cải ở Côn Đảo
PLVN- Hàng trăm năm qua, người dân Côn Đảo (Bà Rịa – Vũng Tàu) vẫn lưu truyền truyền thuyết về bà Phi Yến và hoàng tử Cải, gắn liền 2 di tích miếu Bà An Hải và miếu Cậu. Họ cho rằng đó chính là nguồn gốc của câu ca dao “Gió đưa cây cải về trời, rau răm ở lại chịu lời đắng cay”. Truyền thuyết dân gian này dù tương phản với thực tế lịch sử nhưng điều thú vị là nó vẫn sống mãi theo thời gian.

Báo chí – Nhịp cầu nối những đảo xa

Báo chí – Nhịp cầu nối những đảo xa
(PLVN) - Hình ảnh những nhà báo vai ba lô, máy ảnh, máy quay hòa vào đoàn quân lên đường ra Trường Sa như nhắc nhớ đến một th ời đạn bom, cả nước cùng ra trận. Hơn thế nữa, đằng sau những trang viết là tình cảm sâu nặng của các nhà báo với những con người nơi đầu sóng.

Đại hội đồng cổ đông Hoàng Quân 2022: Thông qua kế hoạch phát hành hơn 100 triệu cổ phiếu

Đại hội đồng cổ đông Hoàng Quân 2022: Thông qua kế hoạch phát hành hơn 100 triệu cổ phiếu
(PLVN) - Ngày 18/6, Đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ) Công ty CP Tư vấn – Thương mại – Dịch vụ Địa ốc Hoàng Quân (HoSE: HQC) thông qua các báo cáo, tờ trình của Hội đồng quản trị (HĐQT), thông qua các kế hoạch kinh doanh. Đồng thời, phiên thảo luận nóng hơn bao giờ hết với những vấn đề thắc mắc của các cổ đông xung quanh việc phát hành 100 triệu cổ phiếu huy động 1.000 tỉ đồng.

Tăng trưởng xanh: Mục tiêu xuyên suốt của Thừa Thiên - Huế

Nhiều doanh nghiệp, nhà máy trên địa bàn Thừa Thiên- Huế đang áp dụng kỹ thuật công nghệ cao vào các hoạt động sản xuất.
(PLVN) - Hiện nay, Việt Nam cũng như nhiều nước trên thế giới đã đặt mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Trong xu thế đó, Thừa Thiên - Huế là một trong những tỉnh, thành đã bắt nhịp và đang tìm cách kết nối, hội tụ nguồn lực để thực hiện.

PGS.TS.BS Đậu Xuân Cảnh: Việt Nam và giấc mơ cường quốc về dược liệu

PGS.TS.BS Đậu Xuân Cảnh: Việt Nam và giấc mơ cường quốc về dược liệu
(PLVN) -  “Từ một nước thiếu lương thực, Việt Nam đã trở thành nước xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới, mang về hàng tỷ USD mỗi năm. Tương tự với cà phê, chúng ta cũng là nước sản xuất hàng đầu. Tôi mong muốn, trong tương lai không xa, Việt Nam sẽ trở thành một cường quốc về dược liệu. Những sản phẩm từ dược liệu cũng như nền Đông Y của chúng ta sẽ được cả thế giới biết đến và đón nhận”, Thầy thuốc Nhân dân, PGS TS BS Đậu Xuân Cảnh – Chủ tịch Hội Đông Y Việt Nam chia sẻ.

Hải Phòng: Chuyện cây đại di sản hơn 400 tuổi bên hồ An Biên

Hải Phòng: Chuyện cây đại di sản hơn 400 tuổi bên hồ An Biên
(PLVN) - Trải qua hơn 400 năm, cây đại vẫn uy nghi, xanh tốt và hoa lá quanh năm. Người dân ở đây xem cây đại như biểu tượng của làng mình! Trong những vui buồn, cưới hỏi, ra khơi thuở xưa, người làng đều có chút lễ ra trình “cụ”… Đó là cây đại di sản tại miếu cổ An Đà ở phường Đằng Giang, quận Ngô Quyền, TP Hải Phòng.

Cảnh sát biển đồng hành với ngư dân Lý Sơn

Cảnh sát biển đồng hành với ngư dân Lý Sơn
(PLVN) - “Cảnh sát biển đồng hành cùng ngư dân” là mô hình mang tính đặc thù riêng của lực lượng Cảnh sát biển, được triển khai từ năm 2017. Từ mô hình này, ngư dân không chỉ yên tâm phát triển kinh tế mà còn tích cực tham gia bảo vệ chủ quyền, gìn giữ an ninh, trật tự trên các vùng biển đảo của Tổ quốc.

Đại ca giang hồ được người Sài Gòn thờ cúng như Thành Hoàng

Đại ca giang hồ được người Sài Gòn thờ cúng như Thành Hoàng
(PLVN) - Đình làng xưa nay được biết đến là nơi thờ vị thần Thành Hoàng và những bậc tiền nhân có công lao với làng xã. Nhưng giữa đất Sài Gòn lại có một ngôi đình cổ xưa thờ một đại ca giang hồ. Ấy là đình Nhơn Hòa (phường Cầu Ông Lãnh, Quận 1, TP Hồ Chí Minh) - nơi thờ Cậu Hai Miên (tức Huỳnh Công Miên).

Bất động sản Đại An Lộc mạo danh công ty lớn dụ khách hàng mua đất?

Bất động sản Đại An Lộc mạo danh công ty lớn dụ khách hàng mua đất?
(PLVN) - “Công ty em là nhà phân phối duy nhất của tập đoàn Đại Phúc để bán các sản phẩm tại dự án Diên Hồng trên đường Nguyễn Văn Linh, Bình Chánh. Công ty em có dự án nằm liền kề, bên cạnh dự án Vạn Phúc City khoảng 600 nền, trong dự án có đầy đủ trường học, bệnh viện với giá khoảng 13 đến 15 triệu đồng 1 m ² …”. Đó là những lời khẳng định “mỹ miều” từ nhiều nhân viên bán hàng của Công ty CP Đầu tư Kinh doanh Bất động sản Đại An Lộc đóng tại đường Lam Sơn, quận Tân Bình, TP Hồ Chí Minh.

Chốn thâm sơn cùng cốc nơi Lý Quốc Sư từng tu tập

Chốn thâm sơn cùng cốc nơi Lý Quốc Sư từng tu tập
(PLVN) - Đó là hang Chùa Thượng ở xã Ngọc Lương (huyện Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình) - một di tích, thắng cảnh đã được tỉnh Hòa Bình xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh. Tương truyền đây là nơi Lý Quốc Sư - tức ngài Không Lộ thiền sư, bậc đại danh y triều Lý đã từng tu tập, làm thuốc chữa khỏi bệnh cho Vua Lý và chữa bệnh giúp dân.

Ravi: Áp dụng tiêu chuẩn quốc tế trong phát triển nghỉ dưỡng xanh

Ravi: Áp dụng tiêu chuẩn quốc tế trong phát triển nghỉ dưỡng xanh
(PLVN) -  Gần 100% du khách trả lời mong muốn được nghỉ dưỡng tại những địa điểm lưu trú sinh thái và bền vững với môi trường tự nhiên ít nhất một lần. Đây là kết quả khảo sát được Công ty Du lịch Kỹ thuật số Booking.com thực hiện trực tuyến gần đây tại Việt Nam.

Từ bản quy hoạch “xanh” tới mô hình phát triển kinh tế bền vững của BIM Group tại Ninh Thuận

Từ bản quy hoạch “xanh” tới mô hình phát triển kinh tế bền vững của BIM Group tại Ninh Thuận
(PLVN) - Cam kết đạt mức thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam tại sự kiện COP26 là dấu mốc quan trọng về phát triển bền vững trong chiến lược vĩ mô của nước ta. Một trong những sự cụ thể hóa chính là bản Dự thảo Quy hoạch điện VIII (QHĐ8) đang trình chính phủ phê duyệt. Không đứng ngoài xu thế đó, từ năm 2006, BIM Group đã phát triển một tổ hợp kinh tế xanh tại Ninh Thuận và gặt hái được những kết quả nhất định.