Xử phạt hành chính bằng chuẩn quốc tế

Diễn đàn đối thoại chính sách pháp luật lần thứ 3 do Bộ Tư pháp và Chương trình phát triển của Liên hợp quốc (UNDP) đồng tổ chức hôm qua tập trung thảo luận về những vấn đề liên quan đến pháp luật xử lý vi phạm hành chính (XLVPHC) nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, với hệ thống các chế tài hành chính phù hợp chủ trương xây dựng nhà nước pháp quyền, xu hướng hội nhập quốc tế, đảm bảo tốt hơn quyền công dân.

Cần biện pháp buộc lao động phục vụ cộng đồng

Tứ trưởng thường trực Bộ Tư pháp Hoàng Thế Liên cho rằng, “hướng tới hoàn thiện các qui định về các biện pháp xử lý hành chính theo hướng tiếp cận chuẩn mực quốc tế là một thách thức rất lớn đối với cơ quan chủ trì soạn thảo”. Trong dự thảo Luật, bổ sung 3 hình thức xử phạt (là buộc lao động phục vụ cộng đồng, đình chỉ có thời hạn hoạt động sản xuất kinh doanh phục vụ, buộc học tập các qui định của pháp luật có liên quan đến vi phạm) và 4 biện pháp khắc phục hậu quả do vi phạm hành chính gây ra.

Tán thành với biện pháp buộc lao động phục vụ cộng đồng, Đại tá Lê Văn Kiến (Phó Giám đốc Sở Công an Vĩnh Phúc) cho rằng “đây là biện pháp tốt, cần thiết vì thực tế nhiều người vi phạm, không có tiền nộp tiền phạt. Hơn nữa, biện pháp này sẽ “đánh” đúng vào lòng tự trọng của mỗi người nên có tính răn đe cao, lại có tác dụng giáo dục đối với cộng đồng”.

Chuyên gia về nhà nước pháp quyền và tiếp cận công lý của UNDP Nicholas Booth thì “hoan nghênh việc bỏ biện pháp giam giữ hành chính đối tượng mại dâm”.

Bàn về biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh, ông Đặng Đình Luyến (Vụ trưởng Vụ Pháp luật, Văn phòng Quốc hội) băn khoăn “có nên tiếp tục coi đây là biện pháp XLHC khác đối với những đối tượng ma túy và mại dâm” hay không. Theo ông, hiện các qui định liên quan không rõ ràng khiến việc áp dụng rất khó khăn nên cần cân nhắc trong dự thảo Luật XLVPHC.

Các chuyên gia của UNDP cho rằng, hệ thống điều trị tự nguyện tỏ ra hiệu quả hơn nhiều so với điều trị bắt buộc và phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế và Luật Phòng chống ma túy (sửa đổi năm 2008) nên “điều trị bắt buộc chỉ nên được áp dụng cho những trường hợp rối loạn cấp tính nghiêm trọng, gây rủi ro trực tiếp và ngay lập tức đến sức khỏe người bệnh”.

Đồng thời, ông Booth bày tỏ sự tán thành việc tăng cường các bảo đảm về thủ tục tố tụng cho những người bị phạt giam giữ hành chính, đề nghị có hướng dẫn về việc giải thích các qui định về tình tiết tăng nặng trong trường hợp quyết định chế tài cho vi phạm hành chính của người vi phạm là vị thành niên. Đặc biệt, “cần xây dựng giải pháp dựa vào cộng đồng, mang ít tính trừng phạt hơn cho người vị thành niên vi phạm pháp luật không có cư trú ổn định” – ông Booth kiến nghị khi bình luận về hình thức “đưa vào trường giáo dưỡng” đối với người chưa thành niên có hành vi vi phạm pháp luật.

Nâng mức phạt phù hợp với… lạm phát

Ông Nguyễn Công Hồng (Vụ trưởng Vụ Pháp luật Hình sự - hành chính, Bộ Tư pháp) cho biết, trong dự thảo Luật XLVPHC có qui định về việc ủy ban thường vụ quốc hội điều chỉnh mức xử phạt tiền tối đa và thẩm quyền phạt tiền trong trường hợp có biến động về giá cả. Qui định này được tán thành vì mức phạt thấp ít có tính răn đe, dẫn đến “nhờn luật”, trong khi XLVPHC chủ yếu bằng hình thức phạt tiền.

Thực tế cho thấy, qui định hình thức xử phạt theo thủ tục đơn giản với mức 200.000 đồng là thấp, cần được điều chỉnh khi đời sống kinh tế - xã hội ngày càng phát triển và mức phạt tiền trong từng lĩnh vực quản lý nhà nước do Chính phủ qui định luôn được điều chỉnh theo hướng tăng lên. Từ đó, ông Nguyễn Ngọc Anh (Vụ trưởng Vụ Pháp chế - Bộ Công an) kiến nghị nâng mức phạt tiền theo thủ tục đơn giản lên đến 500.000 đồng cho phù hợp với thực tế.

Bên cạnh đó, cũng nên qui định người vi phạm được quyền nộp tiền phạt tại chỗ và được nhận biên lai thu tiền phạt và tăng thẩm quyền xử phạt tiền của những người không giữ chức vụ nhưng thường là người trực tiếp phát hiện vi phạm và ra quyết định xử phạt tại chỗ để “việc vi phạm hành chính mới không vị dồn về cấp trên của họ (đội trưởng) để ra quyết định xử phạt”.

Theo số liệu chưa đầy đủ, hiện có hơn 100 nghị định của Chính phủ qui định về XPVPHC. Một số qui định trong các nghị định có sự trùng lắp, chồng chéo về phạm vi điều chỉnh dẫn đến mẫu thuẫn, chồng chéo, thậm chí tình trạng đó vẫn có xu hướng gia tăng. Giải quyết tình trạng này là cần thiết để đảm bảo tính thống nhất trong hệ thống văn bản và việc XLVPHC.

Nhiều chuyên gia cũng tán thành việc xác định rõ trong luật một số lĩnh vực quản lý Nhà nước bắt buộc phải có Nghị định qui định về xử phạt hành chính và mức phạt tiền tối đa đối với từng lĩnh vực làm cơ sở cho việc ban hành các Nghị định về xử phạt VPHC; đồng thời, có qui định mở để ban hành Nghị định XLVPHC đối với một số lĩnh vực quản lý khác khi cần thiết. Dù khó đảm bảo toàn diện, đầy đủ nhưng sẽ mang tính khả thi và linh hoạt hơn vì vẫn có qui định “mở” có thể làm phát sinh thêm một số nghị định ngoài những lĩnh vực đã xác định…

H.Giang