Xử phạt doanh nghiệp gây ô nhiễm môi trường- Đụng đâu cũng vướng

Ngày càng nhiều doanh nghiệp vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường bị phát hiện. Tuy nhiên, cơ quan chức năng thường lúng túng khi xử phạt hành vi của doanh nghiệp, cơ sở sản xuất gây ô nhiễm môi trường. Thực trạng này xuất phát từ nguyên nhân các quy định, cơ chế xử lý những vi phạm về môi trường  quá nhiều “kẽ hở” dẫn đến sự “nhờn luật” của các doanh nghiệp.

Săm, lốp ôtô, xe máy và cao su phế thải được nhập vào Hải Phòng qua cảng tư nhân tại khu vực phường Sở Dầu (Hồng Bàng) Ảnh: Nhật Lệ

Thiếu cụ thể, khó áp dụng

Tình trạng thiếu cụ thể, khó áp dụng để xử phạt có thể thấy trong quy định  liên quan đến việc truy tìm chủ doanh nghiệp và buộc phải tiêu hủy những lô hàng chất thải nguy hại, phế liệu nhập khẩu. Thượng tá Nguyễn Đức Đáng, Trưởng phòng PC36, Công an thành phố cho biết: Với những lô hàng là chất thải nguy hại quá cảnh cảng  biển khu vực Hải Phòng, việc tìm được chủ nơi xuất xứ những lô hàng rất khó khăn. Hệ thống pháp luật của Nhà nước ta về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực xuất nhập khẩu còn thiếu đồng bộ, có nhiều điểm chưa rõ ràng. Luật Bảo vệ môi trường quy định không được nhập khẩu  “máy móc, thiết bị, phương tiện bị nhiễm chất phóng xạ, vi trùng gây bệnh, chất độc khác chưa được tẩy rửa hoặc không có khả năng làm sạch;” trong khi đó, theo quy định, phế liệu nhập khẩu là “phế liệu đã được phân loại, làm sạch, không lẫn những vật liệu, vật phẩm, hàng hoá cấm nhập khẩu theo quy định của pháp luật Việt Nam hoặc điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên”. Những quy định trên mang định tính không có định lượng cụ thể, do vậy gây ra sự tranh cãi giữa doanh nghiệp cũng như cơ quan giám định, cơ quan quản lý. Sự chung chung, thiếu cụ thể trong việc xác định mức độ vi phạm và xử phạt lỗi vi phạm về môi trường có thể thấy ở Bộ luật Hình sự năm 1999 được sửa đổi bổ sung ngày 19-6-2009, tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam sẽ bị xử lý hình sự từ cải tạo không giam giữ đến 7 năm; phạm tội gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng bị phạt tù 5-10 năm. Nhưng hiện chưa có văn bản hướng dẫn mức độ bị xử lý, xử phạt như “số lượng lớn”, “số lượng rất lớn”, “đặc biệt lớn”, “rất nghiêm trọng”, và “đặc biệt nghiêm trọng”. Đối với những trường hợp vi phạm hành chính nhiều lần nhưng với số lượng chưa phải là lớn vẫn không có quy định nào về xử lý hình sự. Tình trạng thiếu những hướng dẫn cụ thể cùng những chế tài xử lý phạt không đủ sức răn đe làm xuất hiện tình trạng “nhờn luật”.

Vướng nhiều luật khác

“Việc xử lý các doanh nghiệp vi phạm theo Luật Bảo vệ môi trường hiện vướng rất nhiều quy định khác”. Đây là phát biểu của Thứ trưởng Bộ Tài nguyên-Môi trường Bùi Cách Tuyến tại buổi giao lưu trực tuyến về kiểm điểm 8 năm thực hiện quyết định của Thủ tướng Chính phủ về xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Để xử lý những doanh nghiệp vi phạm các quy định về bảo, vệ môi trường chây ỳ, chậm khắc phục thì cắt điện đối với dây chuyền sản xuất gây ô nhiễm là hiệu quả, phù hợp với tình hình thực tế. Nhưng theo Luật Điện lực, biện pháp này không khả thi. Bởi quan hệ giữa ngành điện lực và doanh nghiệp là quan hệ dân sự - kinh tế được thực hiện trên cơ sở hợp đồng. Việc ngừng cung cấp điện còn phụ thuộc vào nội dung hợp đồng ký kết giữa hai bên. Doanh nghiệp cho rằng, họ có vi phạm hợp đồng cung cấp điện đâu mà cắt điện. Rồi giải pháp yêu cầu đóng cửa những cơ sở gây ô nhiễm sẽ vi phạm Luật Đầu tư, rồi vấn đề việc làm cho người lao động.

Thời gian vừa qua, thành phố kiểm tra, phát hiện xử lý không ít những cơ sở gây ô nhiễm môi trường; những điểm làng nghề, cơ sở sản xuất vừa và nhỏ gây ô nhiễm. Song hầu hết chỉ mang tính nhắc nhở, xử lý hành chính, trông chờ vào thái độ hợp tác của doanh nghiệp. Tình trạng vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường sẽ khó giảm bớt nếu thiếu sự thống nhất trong việc xác định các tiêu chuẩn, mức độ ô nhiễm của doanh nghiệp cùng hình thức xử phạt kiên quyết.

Nguyên Mai