Xử lý hình sự vi phạm an toàn thực phẩm: Siết chặt kỷ cương, răn đe mạnh tay để bảo vệ sức khỏe Nhân dân

Xử lý hình sự để chặn tận gốc vi phạm ATTP

Những vụ vi phạm ATTP liên tiếp bị phanh phui đã phơi bày thủ đoạn ngày càng tinh vi của các đối tượng, tiềm ẩn nguy cơ đe dọa sức khỏe cộng đồng trong suốt một thời gian dài.

Mới đây, Công an tỉnh Lào Cai và Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (Bộ Công an) cùng Công an TP Hà Nội đã triệt phá đường dây sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm với quy mô đặc biệt lớn, hoạt động trên địa bàn cả nước.

Quá trình điều tra bước đầu xác định: Từ năm 2012 đến 2025, các đối tượng trong đường dây đã bán ra thị trường hàng trăm tấn thực phẩm chức năng giả các loại (bổ sung collagen, vitamin, thuốc bổ xương khớp, tiêu hóa…) với doanh thu gần 1.800 tỷ đồng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và quyền lợi của người tiêu dùng. Các đối tượng để ngoài sổ sách kế toán và hưởng lợi bất chính hàng trăm tỷ đồng, gây thất thu thuế cho Nhà nước.

Ngày 18/1, Cơ quan Cảnh sát điều tra (Công an tỉnh Lào Cai) đã có quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Đoàn Trung Đức là Tổng Giám đốc Công ty TNHH MEDISTAR Việt Nam, cùng 5 đối tượng có liên quan trong đường dây để điều tra, làm rõ về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm; vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.

Trước đó, Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an TP Hải Phòng cũng đã khởi tố vụ án, khởi tố 9 bị can liên quan đường dây thu gom, vận chuyển, tiêu thụ hơn 130 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi để chế biến thành đồ hộp. Trước đó nhiều tháng, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (Công an TP Hải Phòng) phát hiện đường dây thu mua thịt lợn bị nhiễm bệnh dịch tả châu Phi. Theo điều tra ban đầu, các đối tượng đã thu gom, vận chuyển, tiêu thụ được hơn 130 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi. Trong đó, hơn 120 tấn thịt lợn nhiễm bệnh được tuồn vào kho của Công ty Cổ phần Đồ hộp Hạ Long (HaLong Canfoco).

Một diễn biến đáng chú ý khác, ngày 14/1, Tòa án nhân dân Thành phố Hà Nội đã tuyên án phạt 55 bị cáo trong vụ án đưa và nhận hối lộ xảy ra tại Cục ATTP (Bộ Y tế). Trong đó, 34 bị cáo thuộc Cục ATTP (Bộ Y tế) bị kết án về tội “Nhận hối lộ” (theo quy định tại Điều 354 Bộ luật Hình sự), 21 bị cáo khác bị kết án về tội “Đưa hối lộ” (theo quy định tại Điều 364 Bộ luật Hình sự). Theo đó, 2 cựu Cục trưởng Cục ATTP gồm: Nguyễn Thanh Phong bị Tòa tuyên phạt 20 năm tù, Trần Việt Nga 15 năm tù; 2 cựu Cục phó: Nguyễn Hùng Long 12 năm tù và Đỗ Hữu Tuấn 7 năm tù; 30 cán bộ dưới quyền bị đề nghị các mức án từ 24 tháng tù nhưng cho hưởng án treo đến 9 năm tù về cùng tội “Nhận hối lộ”.

Không khoan nhượng trước hành vi coi thường sức khỏe cộng đồng

Những vụ việc kể trên đã bộc lộ bản chất nguy hiểm, có tổ chức và mang tính hệ thống trong lĩnh vực ATTP. Rõ ràng, đây cũng không phải là sự liều lĩnh của chỉ một vài cá nhân vì lợi nhuận, mà là hành vi coi thường pháp luật, xem nhẹ sức khỏe cộng đồng và sẵn sàng đánh đổi an toàn xã hội để trục lợi. Đáng lo ngại hơn nữa, những đường dây thu gom, chế biến, tiêu thụ thực phẩm bẩn; các cơ sở sản xuất hàng giả, hàng kém chất lượng với thủ đoạn ngày càng tinh vi đã tồn tại trong thời gian dài, len lỏi vào chuỗi cung ứng thực phẩm chính thống, tiềm ẩn vô vàn hậu quả khó lường với người tiêu dùng nếu không được phát hiện kịp thời.

Sự vào cuộc quyết liệt của các lực lượng chức năng trong công tác kiểm tra, giám sát và đấu tranh với các hành vi vi phạm ATTP cho thấy quyết tâm rõ ràng của cả hệ thống chính trị trong việc lập lại trật tự thị trường, nâng cao chất lượng thực phẩm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Thực tiễn đã chứng minh, trong nhiều trường hợp, xử phạt hành chính không đủ sức ngăn chặn vi phạm bởi mức phạt có thể được xem như một khoản chi phí, được “tính sẵn” trong bài toán lợi nhuận. Đặc biệt với các đường dây có tổ chức, lợi ích thu được đủ lớn để khiến một số đối tượng sẵn sàng bất chấp rủi ro pháp lý.

Theo đó, biện pháp xử lý hình sự không chỉ nhằm trừng trị cá nhân vi phạm, mà còn mang ý nghĩa răn đe xã hội sâu rộng, khẳng định ATTP không phải là lĩnh vực có thể “linh hoạt”, “thỏa hiệp” hay “đóng phạt cho xong”. Bất kỳ hành vi nào cố tình xâm phạm ATTP đều phải bị truy đến cùng, làm rõ trách nhiệm của từng mắt xích trong chuỗi vi phạm, từ người trực tiếp thực hiện đến các cá nhân, tổ chức liên quan, “không có vùng cấm”. Các cá nhân, tổ chức buộc phải đối mặt với những chế tài nghiêm khắc nhất của pháp luật, từ trách nhiệm hình sự đến những hệ lụy pháp lý lâu dài, qua đó tạo sức răn đe thực chất, củng cố niềm tin xã hội và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về ATTP.

Quan trọng hơn, quy trình xử lý hình sự cho phép cơ quan tiến hành tố tụng bóc tách toàn bộ mạng lưới vi phạm, truy nguồn lợi bất chính và ngăn chặn khả năng tái phạm có hệ thống. Đây là điều mà các biện pháp hành chính riêng lẻ không thể làm được vì nếu chỉ dừng lại ở thu hồi, tiêu hủy hay xử phạt tiền, vi phạm có thể tạm lắng nhưng không bị triệt tiêu, thậm chí còn biến tướng tinh vi hơn.

Tăng nặng chế tài, tăng sức răn đe

Trong Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2025, Điều 317 “Tội vi phạm quy định về ATTP” đã được điều chỉnh theo hướng tăng mạnh mức hình phạt, nhằm nâng cao tính răn đe đối với các đối tượng vi phạm. Theo đó, người nào thực hiện một trong các hành vi vi phạm quy định về ATTP thì có thể bị phạt tiền từ 100 triệu đồng đến 400 triệu đồng hoặc phạt tù từ 02 năm đến 05 năm.

Các hành vi này bao gồm: Sử dụng động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc động vật bị tiêu hủy theo quy định của pháp luật để chế biến thực phẩm hoặc cung cấp, bán thực phẩm mà biết là có nguồn gốc từ động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc động vật bị tiêu hủy mà sản phẩm trị giá từ 10 - 100 triệu đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Đối với các tình tiết tăng nặng, khung hình phạt được nâng lên đáng kể. Cụ thể, người phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây thì bị phạt tiền từ 400 triệu đồng đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 03 năm đến 07 năm, bao gồm: phạm tội có tổ chức; làm chết người; gây ngộ độc ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của từ 21 đến 100 người; gây tổn hại cho sức khỏe của người khác với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên; hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của từ 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%.

Bên cạnh đó, hình phạt tăng nặng còn được áp dụng trong trường hợp: Thực phẩm có sử dụng chất, hóa chất, kháng sinh, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, phụ gia thực phẩm hoặc chất hỗ trợ chế biến thực phẩm cấm sử dụng hoặc ngoài danh mục được phép sử dụng trị giá từ 100 - 300 triệu đồng hoặc thu lợi bất chính từ 20 - 100 triệu đồng; Thực phẩm có sử dụng nguyên liệu là động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc động vật bị tiêu hủy trị giá từ 100 - 300 triệu đồng; Thực phẩm có sử dụng chất, hóa chất, kháng sinh, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, phụ gia thực phẩm hoặc chất hỗ trợ chế biến thực phẩm chưa được phép sử dụng hoặc chưa được phép lưu hành tại Việt Nam trị giá từ 300 - 500 triệu đồng hoặc thu lợi bất chính từ 100 - 200 triệu đồng. Trường hợp tái phạm nguy hiểm cũng thuộc diện áp dụng khung hình phạt nghiêm khắc này.

Việc kiên quyết áp dụng pháp luật hình sự đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng về ATTP là hướng đi hoàn toàn đúng đắn trong bối cảnh hiện nay, bảo đảm sự nghiêm minh của luật pháp. Chế tài nghiêm khắc không chỉ trừng trị cá nhân, tổ chức sai phạm, mà còn tạo sức răn đe mạnh mẽ đối với toàn bộ chuỗi sản xuất - kinh doanh - quản lý, buộc mọi chủ thể phải tuân thủ kỷ cương pháp luật, góp phần xây dựng thị trường thực phẩm minh bạch, an toàn và bền vững. Trong đó, sức khỏe cộng đồng không thể và không bao giờ được đánh đổi vì lợi ích kinh tế của bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào.