Xoá ’đọc chép’ chỉ là bề nổi của tảng băng

Hưởng ứng cuộc vận động “xoá đọc-chép” của Bộ, nhiều Sở GD - ĐT cũng đưa ra những lời kêu gọi, những cuộc phát động mang tính phong trào theo kiểu phát động toàn ngành từng bước chấm dứt việc dạy học chủ yếu qua "đọc chép"…[links()]

Nhưng nhiều ý kiến cho rằng Bộ lại quan tâm quá nhiều tới phát động phong trào, mang tính bề nổi còn xoá bỏ đọc chép thế nào thì chưa có hướng dẫn đối với giáo viên - đối tượng trực tiếp phải thực hiện. Đất Việt xin giới thiệu bài viết tâm huyết của nhà giáo Trần Hữu Trù, nguyên chuyên viên cao cấp Bộ GD-ĐT về vấn đề này.

Không thể xoá đọc chép bằng một khẩu hiệu

Thầy Nguyễn Văn K. giáo viên dạy toán đã lâu năm ở trường THPT LG (Hà Nội) tâm sự: "Thông thường giáo viên dạy theo SGK, nhưng cũng có nhiều chương, nhiều tiết viết dài, diễn đạt chưa khúc triết, kể cả có những chỗ sai sót do chủ quan, do kỹ thuật in ấn nên phải soạn để bài giảng có kết cấu chặt chẽ, bảo đảm kiến thức cơ bản nhất, học sinh dễ nhớ, dễ hiểu nhất...

Tôi giảng bài và ghi tóm tắt những điều cần thiết nhất ấy lên bảng và học sinh tự ghi vào vở của mình. Như vậy là thầy K đã dạy theo kiểu chép - chép. Ở góc độ khác, cô giáo Trần Thị Y (trường THPT LTK - Hà Nội) chia sẻ: Dạy bài thơ "Bên kia sông Đuống" của Hoàng Cầm dài như thế mà phân phối chương trình chỉ có một tiết thì đọc cũng không xong, lấy đâu thời gian mà ghi chép.  Như vậy, rõ ràng là cách dạy đọc chép tồn tại và phát triển có nguyên nhân sâu sa, không thể xoá bỏ dễ dàng bằng một khẩu hiệu hay một mệnh lệnh hành chính, mà phải bằng một cuộc cải cách giáo dục mới.

Nhiều trường ở vùng sâu, vùng xa, giáo viên phải dạy ghép 2-3 lớp, khó xóa đọc - chép.  Ảnh: Minh Phong

Bước sang thời kỳ đổi mới, những mặt trái của nền kinh tế thị trường đã tác động tiêu cực đến nhà trường đến nền giáo dục. Tình trạng chạy theo bằng cấp để lên chức lên lương đã nhanh chóng lan tràn trong xã hội. Mục tiêu của nền giáo dục là đào tạo con người “vừa hồng vừa chuyên” đã biến thành nền giáo dục ứng thí. Từ mục đích học để thi, để lấy bằng cấp ngày càng cao nên  nội dung, chương trình học tập ngày một nặng nề, nhồi nhét, từ đó phương pháp "đọc - chép" từ phổ thông đến đại học cũng "tái xuất giang hồ".

Từ những điều cốt yếu này, muốn đổi mới phương pháp giảng dạy trước hết là phải đổi mới tư duy giáo dục, xuất phát từ triết lý của một nền giáo dục cách mạng mà Bác Hồ đã dạy cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị. Từ mục tiêu giáo dục đào tạo mà xây dựng nội dung chương trình, trang thiết bị cơ sở vật chất,  đào tạo đội ngũ giáo viên và đội ngũ quản lý giáo dục. Phải đổi mới về thi cử vì đến nay, tâm lý “thi gì học nấy” vẫn phổ biến. Đổi mới cách tuyển chọn cán bộ và chính sách lương bổng, sử dụng con người căn cứ vào thực học thực tài.

Cần một cuộc cải cách về chương trình và phương pháp

Còn nữa, nếu chương trình, nội dung học nặng nề, quá tải, dạy thêm học thêm tràn lan như hiện nay thì giáo viên và học sinh không còn thời gian để làm thí nghiệm, thực hành, cũng không thể kiểm tra, đối thoại để phát huy tính tích cực của học sinh. Hoặc như trên đã nói, bài thơ "Bên kia sông Đuống" của Hoàng Cầm chỉ có một tiết giảng thì đọc cũng không xong nói gì đến tìm hiểu nội dung và nghệ thuật của bài thơ... Ở nhiều cơ sở giáo dục hiện nay, mỗi lớp học có đến 40 - 50, thậm chí 60 em thì làm thế nào để giáo viên phát huy được tính tích cực học tập của mỗi em. Còn nhiều trường lớp ở miền núi, miền đồng bào dân tộc thiểu số phải dạy ghép 2 - 3 lớp thì phải dạy theo kiểu gì để xoá bỏ đọc chép?.

Một yếu tố quan trong hàng đầu là đội ngũ giáo viên phải có năng lực và trình độ, biết 10 dạy 1 thì mới đặt ra được các câu hỏi và trả lời kịp thời các câu hỏi và gây hứng thú học tập đối với học sinh. Để xoá bỏ đọc chép, trước mắt cần quy định giáo viên phải làm đầy đủ các bài thí nghiệm thực hành, thí nghiệm chứng minh, ứng dụng công nghệ thông tin. Hiện nay việc “dạy chay học chay” đã trở thành thói quen với không ít giáo viên. Có trường có đồ dùng thí nghiệm nhưng giáo viên không sử dụng. Vì vậy, cần phải có chế tài xử lý vi phạm về nền nếp chuyên môn, từ việc soạn giáo án đến tiết lên lớp, chấm bài, trả bài, đánh giá học sinh.

Giáo dục đào tạo đang đứng trước nhiều khó khăn mà việc xoá đọc chép chưa phải là cái gốc, cái nóng bỏng. Nó chỉ là bề nổi của tảng băng chìm "về tình trạng thiếu sót, hư hỏng, rối loạn về kỷ luật kỷ cương trong nền giáo dục nước ta từ cơ sở cho đến cơ quan chóp bu (từ việc thi cử, tuyển sinh, mở lớp cho đến việc soạn SGK giảng dạy học tập...)" (Phạm Văn Đồng một số vấn đề cần quan tâm về giáo dục đại học nước ta hiện nay - trang 31,32 NXBGD 1999).

Khi giáo dục thực sự trở thành quốc sách hàng đầu, có “nhạc trưởng” tài ba nói đi đôi với làm, nền giáo dục của nước nhà có đầy đủ cơ sở lý luận và thực tiễn để chấn hưng, để tiến hành một cuộc cải cách mới.

Nhà giáo Trần Hữu Trang
(Nguyên chuyên viên cao cấp Bộ GD - ĐT)

Theo Đất việt