Xe hơi, xu thế và thời đại

Xu thế nào sẽ chi phối ngành công nghiệp ôtô trong kỷ nguyên công nghệ phát triển như vũ bão ngày nay? Chiến lược sai lầm hay những khoản đầu tư không phù hợp có thể dẫn tới sự đổ vỡ của cả một doanh nghiệp khổng lồ. Các hãng chế tạo xe hơi hàng đầu thế giới dường như đang phải đối mặt với những thách thức lớn chưa từng có khi đưa ra các quyết sách. Đây cũng chính là những gì được đề cập tới trong bài viết này để giúp các bạn có một cái nhìn tổng quan hơn về thị trường ôtô năm 2008 hay xa hơn nữa.

Các nhà quản lý nghĩ gì

Cuộc khảo sát thường niên do hãng tư vấn và kiểm toán KPMG tiến hành với 113 quan chức điều hành chủ chốt và 767 nhà điều hành của các hãng chế tạo ôtô và linh kiện trên toàn thế giới cho thấy họ lạc quan hơn về triển vọng của ngành công nghiệp ôtô vì cho rằng nhiệm vụ của họ nay đã rõ ràng: Chế tạo ra những chiếc xe chất lượng và tiết kiệm nhiên liệu. Trong cuộc khảo sát được tiến hành tại các nước như Mỹ, Canada, Anh, Pháp, Đức, Thụy Điển, Ấn Độ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và Ôxtrâylia này, có tới 86% số nhà điều hành được hỏi nhận định chất lượng là một trong những nhân tố hàng đầu ảnh hưởng tới quyết định mua xe trong vòng 5 năm tới. Yếu tố tiết kiệm nhiên liệu được quan tâm nhiều thứ hai với tỷ lệ 84%. Các nhân tố quan trọng khác bao gồm vấn đề an toàn (70% số người được hỏi) và giá thành hợp lý (69%).

Tỷ lệ nhà điều hành dự đoán lợi nhuận của ngành sản xuất ôtô tăng lên trong vòng 5 năm tới đã tăng từ mức 16% của hai năm trước lên 26%. Quan điểm lạc quan này khiến cho chính KPMG, hãng tiến hành cuộc khảo sát thường niên trên từ năm 1999, cũng phải ngạc nhiên.

Các nhà điều hành còn cho rằng cần phải phát triển công nghệ nhiên liệu thay thế, công nghệ lai ghép (hybrid) và sản xuất xe hơi giá rẻ. Theo họ, thị trường hiện nay đang hướng tới những thay đổi về công nghệ động lực, như ứng dụng công nghệ hybrid xăng-điện hay công nghệ pin nhiên liệu sử dụng hyđrô. Số quan chức điều hành cho rằng người tiêu dùng muốn mua xe chạy bằng nhiên liệu thay thế đã tăng từ 53% năm 2006 lên 65% năm 2007. Theo KPMG, “rõ ràng giá nhiên liệu đang tác động tới quyết định mua xe của người tiêu dùng”. Các nhà điều hành cũng dự đoán việc đầu tư các khoản tiền lớn cho công nghệ và sản phẩm mới trong 2 năm tới, cũng như việc gia tăng sản lượng xe ở châu Á. Ngoài ra có tới 81% số quan chức điều hành được hỏi dự đoán doanh số tiêu thụ xe giá rẻ và xe hybrid sẽ tăng mạnh. 47% dự đoán doanh số tiêu thụ xe thể thao đa chức năng (SUV) giảm sút cũng như 50% cho rằng doanh số tiêu thụ xe bán tải cỡ lớn sẽ sụt giảm.

Viễn cảnh ảm đạm của ngành công nghiệp ôtô Mỹ

Năm 2008 là một năm khó khăn với các hãng sản xuất xe Mỹ khi họ phải cạnh tranh trên thế yếu tại chính sân nhà của mình với các thương hiệu ôtô nhập khẩu từ châu Á và châu Âu nay đã kiểm soát hơn 50% thị phần. Tuy nhiên câu hỏi lớn đặt ra là liệu thị trường ôtô Mỹ có thể suy thoái mạnh, điều mà nó đã tránh được trong vòng một thập kỷ rưỡi qua, hay không. 2007 là năm thứ hai liên tiếp lượng xe tiêu thụ ở Mỹ sụt giảm, nguyên nhân là do tăng trưởng kinh tế chậm lại, cuộc khủng hoảng trên thị trường nhà đất và việc thắt chặt tín dụng – ba xu thế đều tiếp diễn trong năm 2008. Trong năm 2007, lượng xe con và xe bán tải tiêu thụ ở Mỹ đã giảm 2,5% so với năm trước, chỉ còn ở mức 16,15 triệu xe. Nhiều chuyên gia phân tích lo ngại rằng lượng xe tiêu thụ trong năm nay sẽ giảm xuống chỉ còn gần 15,5 triệu chiếc. Đây là một rủi ro lớn với các đại gia Mỹ khi họ đang quyết tâm đuổi kịp các đối thủ nước ngoài trên khía cạnh tiết kiệm nhiên liệu, môi trường, thiết kế cũng như các nhu cầu khác của khách hàng.

GM - đại gia lớn nhất nước Mỹ đã thua lỗ hơn 10 tỷ đôla
trong hai năm 2005 và 2006

GM, đại gia lớn nhất nước Mỹ đã thua lỗ hơn 10 tỷ USD trong hai năm 2005 và 2006, đang trong giai đoạn cải tổ sau khi sa thải 34.000 công nhân cũng như đóng cửa 12 nhà máy ở Bắc Mỹ. Trong năm ngoái GM đã tiết kiệm được 9 tỷ USD chi phí cơ cấu và đạt được thỏa thuận quan trọng với Nghiệp đoàn công nhân ngành xe hơi, điều sẽ giúp họ tiếp tục cắt giảm chi phí trong năm 2008. Ford Motor, hãng thua lỗ 12,6 tỷ USD trong năm 2006, cũng đang tiếp tục tái cơ cấu và dường như sẽ chỉ làm ăn có lãi vào năm 2009. Còn với Chrysler tương lai của đại gia này có vẻ bất ổn định nhất sau vụ ly hôn với Daimler-Bentz. Trong khi đó cuộc chơi lại ngày càng nghiệp ngã hơn. Các thương hiệu sang trọng của châu Âu như Audi và BMW tự tin sẽ tăng doanh số bán xe tại Mỹ trong năm 2008. Và các ông lớn Nhật Bản, đi tiên phong về công nghệ hybrid và các công nghệ tiết kiệm nhiên liệu khác, được dự báo cũng sẽ tiếp tục tăng trưởng ở thị trường này.

Xu hướng xe siêu rẻ 

Sự ra đời của chiếc xe hơi rẻ nhất thế giới, chiếc Nano của hãng Tata Motors với giá bán có 2.500 USD, đã gây chấn động toàn ngành công nghiệp ôtô. Dự kiến vào cuối năm nay những chiếc Nano sẽ xuất hiện trên đường phố Ấn Độ. Nhiều chuyên gia cho rằng mẫu xe tí hon và này là sự lựa chọn lý tưởng, phù hợp với túi tiền của nhiều triệu hộ gia đình tại các nước đang phát triển đông dân như Trung Quốc, Ấn Độ và nhiều quốc gia khác.

Tata Nano - chiếc xe hơi rẻ nhất thế giới

Hai đại gia sản xuất ôtô lớn nhất thế giới, GM và Toyota, cho biết họ đang nghiên cứu chế tạo các mẫu xe siêu rẻ có thể cạnh tranh về giá với Nano và định hướng tới các thị trường mới nổi. Chủ tịch Toyota, ông Katsuaki Watanabe, nhận xét: “Thị trường xe hơi giá rẻ là vô cùng lớn”. Tuy nhiên theo ông Watanabe, một mẫu xe như vậy cần phải đáp ứng các chuẩn mực của Toyota và để chế tạo một chiếc xe “ra trò” có giá 2.500 USD là điều không đơn giản.

Với GM, liên doanh sản xuất xe mini của hãng này tại Trung Quốc, SAIC-GM-Wuling Automobile Co., đang lắp ráp một mẫu xe có giá bán vào khoảng 3.500 USD. Phó chủ tịch GM phụ trách thiết kế toàn cầu Jim Queen đã gọi Nano là chiếc xe “ấn tượng” xét trên khía cạnh đáp ứng nhu cầu tại các nước mới nổi. Tuy nhiên theo ông Queen, khó khăn đối với GM là các kỹ sư thiết kế của họ ở Mỹ và châu Âu chưa thể hiểu rõ thị trường của một chiếc xe hơi như vậy hay tận mắt chứng kiến cảnh cả một gia đình gồm bố mẹ và hai đứa con “du hành” trên một chiếc xe máy, cảnh tượng rất phổ biến tại các nước đang phát triển ở châu Á. Đối thủ của Nano là Suzuki Maruti 800 có giá bán 4.800 USD tại Ấn Độ và chiếc Chery QQ của Trung Quốc giá 3.600 USD.

Thiết kế - Tiêu chí tạo ra sự khác biệt

Trong bối cảnh sự khác biệt giữa các thương hiệu xe hơi ngày một thu hẹp, thì thiết kế (cả nội thất lẫn ngoại thất) được xem là phương thức để các nhà sản xuất đánh bóng mình trên thị trường cạnh tranh quyết liệt hiện nay. Giám đốc thiết kế của Ford Motor, J Mays nhận định: “Chỉ còn một cách để tạo ra sự khác biệt, đó là thiết kế”.

Dodge Zeo

Tại hầu hết các hãng sản xuất ôtô trên thế giới, thiết kế - điều từng được xem là thứ yếu, nay là nhân tố hàng đầu khi chế tạo ôtô. Ở Mỹ, không có ví dụ nào về hiệu quả thiết kế tốt hơn chiếc 300C sedan của Chrysler, dòng xe đã bán được hơn 500.000 chiếc kể từ khi ra đời năm 2004.

Ở GM thiết kế được cân nhắc ngay từ khi chiếc xe đang hoạch định để sản xuất chứ không phải vào giai đoạn cuối của chu trình này. Với Chrysler, trong những năm gần đây người đứng đầu bộ phận thiết kế phải báo cáo trực tiếp với giám đốc điều hành. Còn với Hyundai Motor, các kỹ sư thiết kế phải cố mường tượng ra thiết kế của xe hơi ba năm trước khi nó được giới thiệu lần đầu tiên.

Các nhà thiết kế ôtô đang phải đối mặt với nhiều thách thức vì họ phải “tiên đoán” về tương lai, duy trì được thiết kế xe hơi của mình “tân thời” trong một vài năm mà không tạo ra sự khác biệt gây sốc đồng thời thiết kế của họ cũng không được quá bảo thủ, để có thể cạnh tranh với các mẫu xe mới khác.

Thiết kế nội thất, điều từng bị xem nhẹ hơn hình dáng bên ngoài, nay lại trở thành yếu tố tâm điểm khi các nhà sản xuất đầu tư nhiều hơn vào khoảng không gian xung quanh hành khách. Theo Phó chủ tịch phụ trách thiết kế của GM Ed Welburn, hãng này thường cắt giảm chi phí dành cho nội thất để đảm bảo không bội chi ngân sách nhưng 5 năm trước đây văn hóa này đã thay đổi khi GM nhận ra rằng họ cần tới những khoang nội thất “hạng nhất” để cạnh tranh. Welburn cho biết: “Nhiều kỹ sư tốt nhất của chúng tôi nay được chuyển sang thiết kế nội thất. Khi nghiên cứu một dự án, chúng tôi thậm chí còn xem xét nội thất trước cả vấn đề hình dáng bên ngoài”.

Xu thế của công nghệ xanh

Đó chính là công nghệ xe nạp điện (plug-in), điều được thể hiện rõ nét tại Triển làm ôtô quốc tế Bắc Mỹ (NAIAS) năm nay. Tại cuộc triển lãm đầu tiên trong năm 2008 này, nơi một năm trước GM đã tạo ấn tượng mạnh mẽ khi trưng bày mẫu xe chạy điện Chevrolet Volt - đối thủ của Chrysler năm nay với giới thiệu tới ba mẫu xe nạp điện Chrysler ecoVoyager, Dodge Zeo và Jeep Renegade.

Chevy Volt

Không chịu kém cạnh, GM thông báo năm 2010 họ có thể sản xuất phiên bản hybrid nạp điện Saturn Vue, được dự kiến sẽ là sản phẩm xe hybrid nạp điện được đưa vào sản xuất hàng loạt đầu tiên trên thế giới. Toyota cũng thông báo vào thời điểm đó họ có kế hoạch thử nghiệm hàng trăm chiếc xe nạp điện. Ford Motor thì đã hợp tác với hãng Edison ở Nam California để chế tạo một số lượng nhỏ xe hybrid nạp điện. Cuối năm ngoái, nhà sản xuất xe hơi này đã bàn giao chiếc xe nạp điện đầu tiên phục vụ vào mục đích công cộng.

Tại triển lãm trên, Toyota còn giới thiệu một mẫu xe hybrid nạp điện mà, không giống như chiếc Prius, nguyên mẫu này có thể chuyển từ chế độ vận hành hoàn toàn bằng điện, sang vận hành hoàn toàn bằng động cơ đốt trong chạy xăng hay chế độ kết hợp xăng-điện. Chiếc xe có một cụm pin thứ hai nạp điện trực tiếp từ nguồn để lưu giữ nhiều điện năng hơn qua đó có thể vận hành hoàn toàn bằng điện trong khoảng thời gian dài với vận tốc lớn hơn nhiều.

Những thương hiệu xe sang trọng cũng tham gia vào cuộc chơi này. Gây ấn tượng mạnh tại NAIAS còn có mẫu xe thể thao hybrid nạp điện Fisker Karma của hãng Fisker Automotive ở California. Fisker cho biết năm 2009 họ sẽ đưa vào sản xuất hàng loạt mẫu xe thể thao được quảng bá là “đổ xăng một lần chạy cả năm” này với giá bán khoảng 80.000 USD và dự kiến tiêu thụ 15.000 chiếc/năm. Hãng xe hơi Trung Quốc BYD cũng cho biết họ sẽ bắt đầu bán một mẫu sedan hybrid nạp điện tại Trung Quốc vào cuối năm nay và muốn xuất khẩu mẫu xe này sang thị trường Mỹ sau từ 3 đến 5 năm nữa.

Nhiều hãng sản xuất ôtô cho rằng vào thời điểm hiện nay thị trường đã sẵn sàng chấp nhận các mẫu xe chạy điện.

• Lan Khanh