Xe ba bánh khắp nơi

 Xe ba bánh (Auto Rickshaws, Tuk tuk) không chỉ là phương tiện làm nên nét văn hóa đặc trưng ở Thái Lan và Ấn Độ. Sự xuất hiện của những chiếc xe độc đáo này ở một số nước Châu Á, Châu Phi góp phần tạo nên một thế giới đa phương tiện.

Xe ba bánh là phương tiện giao thông chính của nhiều thành phố châu Á

Chúng ta có thể dễ dàng nhìn thấy những chiếc xe ba bánh, có mui chạy trên đường phố ở nhiều nước Châu Á như Bangladesh, Campuchia, Ấn Độ, Lào, Pakistan, Sri Lanka, Thái Lan và Việt Nam. Chúng cũng xuất hiện ở một số nước châu Phi như Ethiopia hay Ai Cập.

Đặc trưng của những chiếc xe ba bánh, có mui là chúng được cấu tạo bới phần thân vỏ làm bằng kim loại. Có một cabin nhỏ phía trước xe dành cho người điều khiển, một không gian chỗ ngồi dành cho 3 hành khách được bố trí phía sau.

Những chiếc Auto rickshaw hay Tuk tuk thường được lắp ráp một động cơ hai kì,làm mát bằng không khí. Bộ phận điều khiển có cấu tạo như tay lái của một chiếc xe máy. Nhiều chiếc xe ba bánh được thiết kế như hình dáng của chiếc Ape Piaggio C, từ năm 1956, dựa trên thiết kế của mẫu xe máy Vespa.

Ấn Độ

Nhiều ngân hàng quốc hữu hóa lớn ở Ấn Độ thường tạo việc làm cho những người thất nghiệp bằng việc cho họ vay một khoản tiền để mua xe ba bánh. Vì vậy, trên các đường phố ở Ấn Độ tràn ngập xe ba bánh chở người và chở hàng thuê. Các nhà sản xuất xe ba bánh nổi tiếng ở Ấn Độ bao gồm Bajaj Auto, Kerala Auto Limited, Piaggio và  Force Motors (trước đây là Bajaj Tempo). Không chỉ sản xuất và phân phối cho nhu cầu ở trong nước, các nhà sản xuất Ấn Độ còn cung cấp xe ba bánh cho một số thị trường thuộc Châu Á, và đó là lí do tại sao xe ba bánh xuất hiện ở khá nhiều nước Tây Á và Đông Nam Á.

Xe ba bánh ở Goa, Ấn Độ

Pakistan

Xe ba bánh ở Pakistan thường được biết đến với cái tên Rickshah. Chúng là loại phương tiện chính để người dân di chuyển trong thành phố với những lộ trình ngắn. Một trong những thương hiệu xe ba bánh chính ở Pakistan là Vespa (một công ty của Ý). Một công ty khác của Canada cũng đang trong quá trình nghiên cứu thực hiện thí điểm dự án phát triển xe ba bánh ở Lahore, Karachi và Quetta. Theo đó, họ sẽ cung cấp những chiếc xe ba bánh sử dụng công nghệ động cơ được phát triển ở Mississauga (Ontario, Canada), sử dụng khí gas tự nhiên (CNG) thay vì xăng dầu trong động cơ hai kì. Đó là một nỗ lực của công ty này để chống ô nhiễm môi trường.

Ở Karachi, Pakistan

Trong nhiều thành phố ở Pakistan, xe ba bánh được sử dụng hết sức phổ biến.
Ngoài việc vận chuyển hành khách, xe ba bánh còn tỏ ra rất hữu ích trong cuộc biểu tình của người dân tại Peshawar vào năm 2001, phản đối Mỹ đem quân đội tới Afghanistan.

Srilanka

Xe ba bánh có thể được tìm thấy trên tất cả các con đường tại Sri Lanka. Từ những con đường ở vùng nông thôn, những con đường uốn lượn qua các quả đồi đến những con đường đông đúc và thường xuyên tắc nghẽn của Colombo. Xe ba bánh ở Sri Lanka dùng để vận chuyển người dân địa phương, khách du lịch nước ngoài, hoặc dùng để vận chuyển hàng hóa.

Trên đường phố Colombo, Sri Lanka

Hầu hết xe Tuk-tuk Sri Lanka đều có một chút sửa đổi giống với model của hãng Bajaj. Chúng được nhập khẩu từ Ấn Độ, mặc dù có một vài nhà sản xuất tại địa phương. Cũng có một số mẫu xe được nhập khẩu từ các nước khác, trong đó có cả thương hiệu xe ba bánh của Piaggio.

Tháng 11/2007, Chính phủ Sri Lanka ban hành lệnh cấm đối với tất cả các loại xe ba bánh sử dụng động cơ hai kì. Do đó, những chiếc xe nhập khẩu đến hòn đảo này, hiện nay, đều là xe sử dụng động cơ bốn kì. Xe của hãng Bajaj được phân phối độc quyền ở đây bởi công ty David Pieries Motor Co Ltd. Một số xe ba bánh tại Sri Lanka được lắp đặt đồng hồ tính tiền theo khoảng cách, còn lại, đa số các khoản phí được thỏa thuận giữa hành khách và lái xe.

Bangladesh

Xe ba bánh là loại phương tiện rất phổ biến trong ngành vận tải ở Bangladesh. Ở Dhaka, người dân coi chiếc xe này như là một vật dụng thân thiện. Những chiếc xe ba bánh được sơn màu xanh lá cây để biểu thị sự thân thiện với môi trường. Tại Khulna, chúng được gọi là "Baby Taxi" hoặc "Baby". Xe ba bánh còn xuất hiện tại nhiều thành phố khác của Bangladesh, bao gồm Bangladesh Chittagong, Rajshahi. Ở vùng nông thôn, loại xe này còn được sử dụng phổ biến hơn, chúng được gọi với những cái tên tùy theo từng địa phương như "Tempo", "Nosimon" hoặc "VotVoti".

Đông Nam Á

Indonesia: Xe ba bánh ở Indonesia hầu hết là xe Bajaj. Chúng xuất hiện chủ yếu ở thủ đô Jakarta. Toàn bộ xe ba bánh Bajaj tại đây được nhập khẩu hàng loạt từ Ấn Độ.

Xe Bajaj ở Jakarta

Thái Lan: Xe ba bánh ở Thái Lan nổi tiếng trên toàn thế giới với tên gọi Tuk-tuk. Tuk-tuk là loại phương tiện phổ dụng trong giao thông đô thị tại Bangkok cùng các thành phố lớn khác của Thái Lan. Những chiếc xe Tuk-tuk nhỏ, gọn, linh hoạt đặc biệt phù hợp với những nơi thường xuyên tắc nghẽn giao thông như tại Bangkok và Nakhon Ratchasima.

Tuk-tuk ở Ayutthaya, Thái Lan

Campuchia: Tại Campuchia, thuật ngữ Tuk-tuk được sử dụng để chỉ một chiếc xe gắn máy, với một cabin gắn vào phía sau. Các thành phố Campuchia có lưu lượng xe hơi thấp hơn rất nhiều so với các thành phố ở Thái Lan. Do đó, Tuk-tuk là hình thức đi lại phổ biến nhất của giao thông đô thị tại đất nước Chùa tháp.

Tại khu phức hợp của ngôi đền Angkor, Tuk-tuk là phương tiện chính để vận chuyển khách du lịch. Hành khách có thể dễ dàng thuê một chiếc Tuk-tuk cùng lái xe để di chuyển cả ngày quanh khu du lịch.

Tuk-tuk "kiểu Campuchia" ở Siem Reap

Lào: Những chiếc Tuk-tuk ở Lào nhìn chung mang phong cách xe ba bánh kiểu Phnôm Pênh. Có hai kiểu xe ba bánh ở đây, một là loại Jumbos Tuk-tuk, loại kia là Tuk-tuk nhỏ. Jumbos có động cơ lớn hơn, với 3 hoặc 4 xi lanh, 4 kì, nhiều chiếc được lắp ráp động cơ Daihatsu. Trong khi đó, Tuk-tuk nhỏ mang tải tương tự như Tuk-tuk Campuchia. Loại Jumbos Tuk-tuk hầu như không thấy xuất hiện ở những nơi khác tại Lào mà chỉ có duy nhất tại thủ đô Viêng Chăn.

Trung và Nam Mỹ

Những chiếc mototaxi ở Trung Mỹ và Peru có mặt trước như một chiếc xe gắn máy, đằng sau nối thêm phần chỗ ngồi dành cho hành khách. Chúng gần giống với những chiếc xe ba bánh tự chế ở Việt Nam. Các mẫu xe ba bánh chở khách đều được cung cấp bởi thương hiệu Bajaj của Ấn Độ.

Mototaxi ở El Salvador

Tại thành phố Guatemala (của Guatemala), những chiếc xe ba bánh hoạt động ở hai dạng, dùng làm taxi hoặc xe tư nhân. Ở Havana (Cuba), những chiếc xe ba bánh taxi có tên là Coco. Tên gọi này xuất phát từ việc ngoại hình chiếc xe trông giống như trái dừa (coconut).

Xe Coco ở Havana, Cuba

Châu Phi

Xe ba bánh xuất hiện ở một số thị trấn của Kenya. Đi xe ba bánh tại đây rẻ hơn nhiều so với đi taxi. Tuy nhiên, xe ba bánh ở đất nước này chịu sự cạnh tranh của các loại phương tiện khác như Boda-bodas (taxi xe đạp) và Matatus (mini bus). Trong nội thành các thành phố lớn của Kenya, hai loại xe này được sử dụng phổ biến hơn so với xe ba bánh.

Xe ba bánh cũng phổ biến ở Ethiopia, một số khu vực nhất định của Ai Cập, và đang trở nên phổ biến ở Tanzania (đặc biệt là ở các khu vực bên ngoài của Dar es Salaam). Từ năm 2009, loại xe này cũng mới xuất hiện tại Maputo, Mô-zăm-bích. Tại Tanzania và Ethiopia, xe ba bánh được gọi là Bajajis. Sở dĩ chúng có tên gọi này bởi được cung cấp và nhập khẩu từ công ty Bajaj Auto của Ấn Độ.

Châu Âu

Vương quốc Anh: Những chiếc xe ba bánh đầu tiên chạy trên đường phố của vương quốc Anh, được cung cấp và chế tạo bởi công ty nhập khẩu MMW Tuk Tuks. Vào những năm 90 của thế kỉ trước, xe ba bánh tại Anh được sản xuất với mục đích sử dụng trong các tour du lịch. Hiện tại, xe của MMW được xuất khẩu sang Thái Lan, New Zealand và Australia.

Cũng tại Anh, xe ba bánh được giới thiệu đến thành phố Brighton & Hove vào ngày 10/7/2006 bởi ông Dominic Ponniah, người sáng lập công ty Tuctuc Ltd. Ông đã có ý tưởng chế tạo loại xe này sau khi nhìn thấy chúng được sử dụng phổ biến ở Ấn Độ và Sri Lanka. Xe của hãng Tuctuc trang bị động cơ CNG, hộp số 4 cấp, 175 cc. Theo các điều khoản của giấy phép hoạt động, xe ba bánh tại Brighton & Hove chỉ được phép chạy và dừng trên một số tuyến phố nhất định. Chúng được thiết kế giống như kiểu xe ba bánh truyền thống ở các nước khác.

Xe ba bánh ở thành phố Amsterdam

Hà Lan: Từ năm 2007, Tuk-tuk đã được hoạt động tại Hà Lan, bắt đầu từ thành phố Amsterdam. Hiện tại, xe ba bánh có mặt ở cả Hague, Zandvoort, Bergen op Zoom, các bãi biển và khu nghỉ mát nổi tiếng như Renesse và Rotterdam. Tất cả xe ba bánh ở Hà Lan được nhập khẩu từ Ấn Độ và Thái Lan. Chúng được trang bị động cơ CNG, đạt tiêu chuẩn khí thải Euro 4.