Xây dựng nông thôn mới ở Quảng Trị: Từ tư duy đạt chuẩn đến kiến tạo những miền quê đáng sống
Xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn 2026-2030 không chỉ dừng lại ở việc hoàn thành các tiêu chí, mà hướng đến mục tiêu phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập, cải thiện môi trường và chất lượng sống của người dân. Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong quá trình đổi mới tư duy, phương thức tổ chức thực hiện Chương trình tại Quảng Trị. Phóng viên Báo Pháp luật Việt Nam đã có cuộc trao đổi với ông Trần Đình Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị, xung quanh định hướng và những giải pháp trọng tâm này.
- Thưa ông, năm 2026 là năm đầu tiên triển khai bộ tiêu chí nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, đồng thời các địa phương đang vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Theo ông, đâu là những thay đổi căn bản trong tư duy và cách tổ chức thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới ở Quảng Trị trong giai đoạn mới?
Ông Trần Đình Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị: Giai đoạn mới đặt ra yêu cầu đổi mới cả tư duy chỉ đạo và phương thức tổ chức thực hiện Chương trình. Ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị xác định chuyển mạnh từ tư duy “đạt chuẩn nông thôn mới” sang “nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn”, lấy người dân làm trung tâm và là đối tượng thụ hưởng thành quả của Chương trình.

Trước hết, cần đổi mới phương thức chỉ đạo theo hướng không chạy theo thành tích, không nóng vội trong công nhận đạt chuẩn. Việc kiểm tra, giám sát và đánh giá phải dựa trên kết quả thực tế, đặc biệt là mức độ hài lòng và chất lượng cuộc sống của người dân.
Trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, vai trò chủ động, trách nhiệm của cấp xã cần được phát huy rõ hơn. Cùng với đó, các sở, ngành phải tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ chuyên môn để địa phương triển khai đúng yêu cầu, phù hợp với điều kiện thực tế.

- Ông vừa nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ hoàn thành tiêu chí sang nâng cao chất lượng cuộc sống. Vậy sự chuyển dịch này sẽ được cụ thể hóa như thế nào, nhất là trong phát triển sản xuất, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân?
Ông Trần Đình Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị: Phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập cho người dân phải được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, mang tính đột phá. Theo đó, cần đẩy mạnh cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp hữu cơ và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Tỉnh cần tập trung phát triển các sản phẩm chủ lực, sản phẩm OCOP gắn với xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường tiêu thụ. Đồng thời, khuyến khích phát triển kinh tế hợp tác, hợp tác xã, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị; phát triển ngành nghề nông thôn, du lịch nông nghiệp, du lịch cộng đồng để tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập.

Đối với những địa bàn khó khăn, nhất là vùng miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và khu vực biên giới, cần lựa chọn mô hình sinh kế phù hợp với điều kiện tự nhiên, tập quán sản xuất và khả năng tiếp cận thị trường của người dân. Việc hỗ trợ không nên dừng ở cung cấp nguồn lực ngắn hạn mà cần gắn với hướng dẫn kỹ thuật, liên kết đầu ra, đào tạo nghề, giải quyết việc làm và khả năng duy trì lâu dài.
- Quảng Trị có sự khác biệt khá lớn về điều kiện phát triển giữa các vùng, miền. Ngành sẽ tham mưu phân bổ nguồn lực và lựa chọn giải pháp như thế nào để vừa phát huy lợi thế từng địa phương, vừa hỗ trợ những vùng còn khó khăn?
Ông Trần Đình Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị: Quan điểm của ngành là ưu tiên nguồn lực đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải; tập trung cho các địa bàn khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới và những xã còn nhiều tiêu chí chưa đạt.

Các công trình thiết yếu, trực tiếp phục vụ sản xuất và đời sống như giao thông nông thôn, thủy lợi, nước sạch, hạ tầng phục vụ sản xuất và bảo vệ môi trường cần được quan tâm đầu tư. Cùng với nguồn ngân sách, cần tăng cường lồng ghép hiệu quả các chương trình, dự án và huy động nguồn lực xã hội hóa phù hợp, bảo đảm công khai, minh bạch, không huy động quá sức dân.
Việc lựa chọn mô hình phát triển cũng phải xuất phát từ lợi thế và điều kiện cụ thể của từng địa phương. Không áp dụng một cách làm chung cho tất cả các vùng, mà cần xác định sản phẩm, ngành nghề và sinh kế phù hợp, có khả năng tạo việc làm, nâng cao thu nhập và duy trì hiệu quả lâu dài.
- Bên cạnh phát triển kinh tế, môi trường và chuyển đổi số ngày càng trở thành những yêu cầu quan trọng trong xây dựng nông thôn mới. Ngành sẽ tập trung vào những nội dung nào để tạo chuyển biến rõ nét?
Ông Trần Đình Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị: Đối với môi trường, cần chú trọng nâng cao chất lượng môi trường sống ở nông thôn, đẩy mạnh thu gom, phân loại, xử lý rác thải sinh hoạt; xử lý chất thải trong sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi; bảo vệ nguồn nước và phát triển cảnh quan nông thôn xanh, sạch, đẹp, an toàn.

Về chuyển đổi số, cần từng bước ứng dụng công nghệ số trong theo dõi, quản lý và đánh giá kết quả thực hiện các tiêu chí nông thôn mới; xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành, bảo đảm cập nhật kịp thời, chính xác. Đồng thời, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cơ sở, tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ các xã trong quá trình triển khai.
Một yếu tố quan trọng khác là phát huy vai trò chủ thể của người dân. Người dân cần được tuyên truyền, vận động để chủ động tham gia xây dựng, quản lý, khai thác và bảo vệ các công trình, giữ gìn môi trường, phát triển sản xuất và xây dựng đời sống văn hóa. Đây là điều kiện quan trọng để các kết quả xây dựng nông thôn mới được duy trì lâu dài.
- Sau khi một địa phương được công nhận đạt chuẩn, làm thế nào để các tiêu chí tiếp tục được duy trì, nâng cao chất lượng, tránh tình trạng đạt chuẩn nhưng chưa thực sự bền vững, thưa ông?
Ông Trần Đình Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị: Việc duy trì và nâng cao chất lượng các tiêu chí phải được thực hiện thường xuyên, liên tục, không xem công nhận đạt chuẩn là đích đến cuối cùng. Các địa phương cần chủ động kiểm tra, rà soát, kịp thời khắc phục những tiêu chí có nguy cơ giảm chất lượng sau khi đạt chuẩn.

Đặc biệt, cần gắn việc duy trì tiêu chí với hiệu quả thực tế đối với người dân. Mỗi công trình phải được đánh giá bằng hiệu quả sử dụng; mỗi mô hình sản xuất phải thể hiện được khả năng tạo việc làm, tăng thu nhập; các chính sách hỗ trợ phải mang lại lợi ích thiết thực và có khả năng duy trì.
Bên cạnh mục tiêu tăng thu nhập, cần quan tâm đồng bộ đến chất lượng giáo dục, y tế, nước sạch, vệ sinh môi trường, cảnh quan nông thôn và đời sống văn hóa, tinh thần. Đồng thời, nâng cao khả năng phòng, chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm môi trường sống an toàn và bền vững.
- Vậy trong giai đoạn tới, ngành sẽ dựa vào những thước đo nào để đánh giá hiệu quả thực chất của Chương trình, thay vì chỉ nhìn vào số xã đạt chuẩn và số tiêu chí hoàn thành?
Ông Trần Đình Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị: Việc đánh giá cần được đổi mới theo hướng toàn diện hơn, không chỉ căn cứ vào số lượng tiêu chí hoàn thành mà còn phải xem xét những thay đổi trực tiếp trong đời sống người dân.
Trong đó, cần chú trọng mức tăng thu nhập, tỷ lệ hộ nghèo giảm, số việc làm được tạo ra, hiệu quả của các mô hình sản xuất và mức độ hài lòng của người dân. Đây là những chỉ số phản ánh rõ hơn hiệu quả của các chính sách, nguồn lực đầu tư và quá trình tổ chức thực hiện Chương trình.

Cùng với đó, cần tăng cường lồng ghép các nguồn lực từ chương trình mục tiêu quốc gia, chính sách phát triển nông nghiệp, giảm nghèo và các chương trình, dự án có liên quan; ưu tiên những mô hình có khả năng nhân rộng, tạo việc làm và nâng cao thu nhập ổn định.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là có thêm nhiều xã đạt chuẩn nông thôn mới, mà là tạo dựng những vùng quê có kinh tế phát triển, sinh kế ổn định, môi trường sống an toàn, văn minh; người dân có thu nhập ngày càng cao, được tiếp cận tốt hơn với các dịch vụ thiết yếu và thực sự hài lòng với những thành quả của Chương trình.
- Xin trân trọng cảm ơn ông về cuộc trao đổi!