Xây dựng môi trường quân đội không khói thuốc lá từ thay đổi nhận thức, hành vi của quân nhân
Thuốc lá không chỉ gây hại sức khỏe mà còn có thể ảnh hưởng chất lượng huấn luyện, công tác và khả năng sẵn sàng chiến đấu của quân nhân. Từ truyền thông chuyên đề, xây dựng các mô hình “chi đoàn không khói thuốc”, phát huy vai trò nêu gương của cán bộ đến hỗ trợ quân nhân từ bỏ thuốc lá, hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá đã và đang thiết thực góp phần xây dựng lực lượng quân đội chính quy và môi trường sống lành mạnh...
Đưa nội dung tác hại của thuốc lá vào từng buổi học, buổi sinh hoạt
Trong môi trường quân đội, cán bộ, chiến sĩ thường xuyên học tập, huấn luyện với cường độ cao, yêu cầu về sức khỏe, thể lực và tính kỷ luật luôn được đặt lên hàng đầu. Bởi vậy, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ dừng ở câu chuyện bảo vệ sức khỏe mỗi cá nhân mà còn gắn trực tiếp với chất lượng thực hiện nhiệm vụ của đơn vị.
Trong năm 2026, hoạt động truyền thông về phòng, chống tác hại của thuốc lá được triển khai tại nhiều cơ quan, đơn vị quân đội với cách làm ngày càng đa dạng.
Tại Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Khánh Hòa, chương trình truyền thông chuyên đề “Phòng, chống tác hại của thuốc lá trong lực lượng vũ trang tỉnh năm 2026” đã cung cấp cho cán bộ, chiến sĩ những kiến thức về tác hại của thuốc lá đối với người sử dụng và người hút thuốc thụ động; đồng thời giúp nhận diện các dạng thuốc lá đang lưu hành, trong đó có thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.
Không chỉ nói về tác hại, chương trình còn phổ biến các quy định pháp luật liên quan và tổ chức trao đổi về phương pháp cai nghiện thuốc lá, những khó khăn thường gặp khi từ bỏ thuốc lá cũng như cách duy trì quyết tâm, hình thành thói quen sinh hoạt lành mạnh.
Cách tiếp cận tương tự được triển khai tại Lữ đoàn 72, Binh chủng Công binh. Trong chương trình truyền thông ngày 11/8, các báo cáo viên của Cục Quân y và Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Phú Thọ đã cung cấp cho cán bộ, chiến sĩ những kiến thức về tác hại, các bệnh do thuốc lá gây ra; nguy cơ từ các sản phẩm thuốc lá mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Đồng thời, phổ biến các quy định của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, nội dung xây dựng môi trường không khói thuốc và Chiến lược quốc gia về phòng, chống tác hại của thuốc lá đến năm 2030.
Thông qua hoạt động này, Lữ đoàn hướng tới nâng cao nhận thức, vai trò và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và mỗi quân nhân trong phòng, chống tác hại của thuốc lá. Từ những kiến thức được trang bị, cán bộ, chiến sĩ có cơ sở nhận diện rõ hơn những nguy cơ đối với sức khỏe, chủ động thay đổi hành vi, đồng thời tiếp tục lan tỏa nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá trong đơn vị, góp phần từng bước xây dựng môi trường làm việc, sinh hoạt không khói thuốc.
Tại Trường Trung cấp Kỹ thuật Tăng thiết giáp, ngày 26/8, Cục Quân y, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật tổ chức hoạt động truyền thông phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2026 cho đông đảo sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan - binh sĩ và học viên Nhà trường. Tại buổi truyền thông, báo cáo viên Cục Quân y đã cung cấp những kiến thức thiết thực về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe, những ảnh hưởng lâu dài đối với bản thân, gia đình và cộng đồng và những nguy cơ từ hút thuốc chủ động, thụ động và việc thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc.
Điểm chung trong các hoạt động này là thông điệp phòng, chống tác hại của thuốc lá được đặt trong chính đặc thù hoạt động quân sự. Một quân nhân có sức khỏe tốt không chỉ phục vụ bản thân mà còn là điều kiện để bảo đảm chất lượng học tập, huấn luyện, rèn luyện, công tác. Xây dựng môi trường không khói thuốc vì thế cũng góp phần xây dựng đơn vị chính quy, duy trì kỷ luật và nếp sống văn minh.
Tại Lữ đoàn 229, Binh chủng Công binh, thông điệp này được cụ thể hóa qua chương trình truyền thông hưởng ứng Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá. Cán bộ, chiến sĩ được cung cấp kiến thức về ảnh hưởng của thuốc lá đối với sức khỏe, môi trường sống và chất lượng thực hiện nhiệm vụ quân sự. Qua đó nhấn mạnh trách nhiệm của mỗi quân nhân trong xây dựng môi trường làm việc, sinh hoạt không khói thuốc.
Từ “chi đoàn không khói thuốc” đến thay đổi thói quen của quân nhân
Nếu các chương trình truyền thông tạo nền tảng nhận thức thì thực tiễn tại Trung đoàn 82, Sư đoàn 355, Quân khu 2 cho thấy việc giảm tỷ lệ hút thuốc cần một quá trình bền bỉ, với nhiều giải pháp tác động trực tiếp vào sinh hoạt hằng ngày của quân nhân.
Là đơn vị chủ lực, Trung đoàn 82 xác định duy trì sức khỏe, thể lực cho cán bộ, chiến sĩ là một trong những yêu cầu quan trọng để đáp ứng nhiệm vụ. Nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá vì vậy được lồng ghép vào công tác tuyên truyền, giáo dục và các hoạt động thường xuyên.
Hằng tuần, hệ thống truyền thanh nội bộ của Trung đoàn duy trì chuyên mục “Sức khỏe chiến sĩ - Tác hại và hệ lụy của thuốc lá” với thời lượng khoảng 30 phút. Pano, áp phích, khẩu hiệu được bố trí tại nơi làm việc, khu vực sinh hoạt; nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá được đưa vào các buổi sinh hoạt, học tập của cơ quan, đơn vị.
Đoàn Thanh niên được xác định là một lực lượng quan trọng để tác động trực tiếp tới hành vi của quân nhân trẻ. Mô hình “Chi đoàn không khói thuốc” được triển khai tại các cơ quan, đơn vị; một số nội dung tuyên truyền được sân khấu hóa để thông tin về tác hại của thuốc lá trở nên gần gũi, dễ tiếp nhận hơn. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy thay đổi một thói quen đã tồn tại trong thời gian dài không thể chỉ bằng khẩu hiệu hay một vài buổi tuyên truyền. Với những quân nhân đã hút thuốc lâu năm, quá trình từ bỏ cần thời gian, sự kiên trì và hỗ trợ thường xuyên.
Bởi vậy, tại các chi đoàn, cán bộ Đoàn chủ động gần gũi, nắm bắt tâm tư, hoàn cảnh của từng đoàn viên để lựa chọn cách vận động phù hợp. Cùng với đó, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, bồi dưỡng kỹ năng sống được tăng cường, tạo thêm những hình thức sinh hoạt lành mạnh trong thời gian nghỉ, từng bước hạn chế sự lệ thuộc vào thuốc lá.
Hiện tỷ lệ quân nhân hút thuốc tại Trung đoàn 82 còn khoảng 15%. Con số này cũng cho thấy xây dựng đơn vị không khói thuốc là một quá trình lâu dài, bởi một bộ phận quân nhân đã hình thành thói quen hút thuốc nhiều năm, trong khi nhận thức về tác hại của thuốc lá ở một số ít quân nhân vẫn còn hạn chế.
Một cách làm khác hướng trực tiếp vào quân nhân trẻ được Tiểu đoàn 10, Trường Sĩ quan Chính trị triển khai thông qua Diễn đàn thanh niên “Không khói thuốc - vì sức khỏe, kỷ luật và danh dự người quân nhân”. Diễn đàn được lựa chọn tổ chức làm điểm để rút kinh nghiệm, nhân rộng trong toàn trường.
Thay vì truyền đạt một chiều, chương trình sử dụng video clip, tham luận, giao lưu, hỏi đáp; phân tích tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe quân nhân cũng như ảnh hưởng tới môi trường văn hóa quân sự, nền nếp chính quy và ý thức chấp hành kỷ luật. Từ thực tế đơn vị, nhiều giải pháp như “chi đoàn không khói thuốc”, “phòng ở không khói thuốc”, “giảng đường không khói thuốc” được đưa ra thảo luận. Điểm nhấn của diễn đàn là phát động cam kết “Thanh niên Tiểu đoàn 10 nói không với thuốc lá”, kêu gọi cán bộ, đoàn viên, thanh niên không hút thuốc trong doanh trại, chủ động rèn luyện và xây dựng môi trường sống trong sạch, văn minh.