Xây dựng học phần về tư pháp người chưa thành niên trong lĩnh vực hình sự dành cho chức danh Thẩm phán, Kiểm sát viên, Luật sư

Chuỗi hoạt động nằm trong khuôn khổ Chương trình “Tăng cường pháp luật và tư pháp tại Việt Nam giai đoạn II” (EU JULE II) được tài trợ bởi Liên minh châu Âu. Chương trình này do UNDP và UNICEF thực hiện, với sự phối hợp của Bộ Tư pháp và các cơ quan của Việt Nam.

Phát biểu khai mạc Hội thảo tham vấn dự thảo học phần “Tư pháp người chưa thành niên trong lĩnh vực hình sự” dành cho chức danh Thẩm phán diễn ra ngày 8/9, Giám đốc Học viện Tư pháp Nguyễn Xuân Thu nêu rõ, bảo vệ và thúc đẩy quyền trẻ em, đặc biệt là đối với các nhóm trẻ em dễ bị tổn thương như người chưa thành niên vi phạm pháp luật, bị hại hoặc người làm chứng trong các vụ án hình sự là cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.

Bên cạnh đó, sự ra đời của Luật Tư pháp người chưa thành niên (có hiệu lực vào ngày 1/1/2026) đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong nỗ lực cải cách tư pháp tại Việt Nam, góp phần hình thành khuôn khổ pháp lý chuyên biệt, nhân văn, lấy "lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên" làm nguyên tắc xuyên suốt; đề cao giáo dục, phục hồi, tái hòa nhập cộng đồng và hạn chế tối đa việc áp dụng các biện pháp tước tự do.  Thực tiễn cho thấy, một đạo luật tiến bộ chỉ thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả khi chúng ta có đội ngũ cán bộ đủ năng lực triển khai, thực thi. Điều này đòi hỏi các Thẩm phán, Kiểm sát viên, Luật sư không chỉ thuần túy nắm vững các quy định pháp luật mà còn phải được trang bị kiến thức liên ngành về tâm lý học trẻ em, khoa học giáo dục, công tác xã hội cũng như các kỹ năng chuyên môn sâu.

Trong khuôn khổ Dự án “Tăng cường pháp luật và tư pháp tại Việt Nam giai đoạn II” (EU JULE II) do Liên minh châu Âu tài trợ, với sự hỗ trợ của UNICEF, Học viện Tư pháp đã nghiên cứu và hoàn thành dự thảo học phần chuyên sâu Kỹ năng xét xử vụ án hình sự đối với người chưa thành niên. Học phần được thiết kế với thời lượng 04 tín chỉ (gồm 30 giờ lý thuyết và 60 giờ thảo luận, thực hành, diễn án), tập trung vào các kỹ năng đặc thù của Thẩm phán như giao tiếp thân thiện, đánh giá và quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng, soạn thảo bản án hình sự sơ thẩm trong vụ án về người chưa thành niên, điều hành phiên tòa thân thiện.

Phát biểu tại Hội thảo, bà Nguyễn Thanh Trúc, chuyên gia bảo vệ trẻ em UNICEF Việt Nam đánh giá cao nỗ lực của Học viện Tư pháp trong việc đưa tư pháp người chưa thành niên vào chương trình đào tạo của Học viện. Đây là một giải pháp thiết thực và bền vững để làm sao cho luật thực sự đi vào cuộc sống. Bởi nếu như không có sự thay đổi về kiến thức, về kỹ năng, về thái độ của những người làm công tác thi hành pháp luật, trong đó có đội ngũ Thẩm phán, Kiểm sát viên, Luật sư thì không thể đưa các quy định pháp luật tiến bộ thành sự thay đổi trong cuộc sống của mỗi người chưa thành niên.

Đồng thời, bà đánh giá cao cách tiếp cận của Học viện Tư pháp khi xây dựng học phần theo hướng lấy người chưa thành niên làm trung tâm, lấy lợi ích tốt nhất của trẻ em làm trọng tâm; việc kết hợp giữa kiến thức và năng lực thực hành được xây dựng theo định hướng phát triển năng lực gắn với yêu cầu nghề nghiệp cụ thể của Thẩm phán khi giải quyết các vụ án hình sự có người chưa thành niên; định hướng tăng cường thảo luận, tăng cường thực hành, mô phỏng, diễn án trong chương trình đào tạo.

Tại Hội thảo tham vấn dự thảo học phần “Tư pháp người chưa thành niên trong lĩnh vực hình sự” dành cho chức danh Kiểm sát viên diễn ra ngày 9/9, Phó Giám đốc Học viện Tư pháp Bùi Thị Hà cho biết, tháng 3/2026, Học viện Tư pháp phối hợp với UNICEF đánh giá nhu cầu tăng cường năng lực của các chức danh tư pháp trong giải quyết vụ án liên quan đến người chưa thành niên. Kết quả cho thấy, đào tạo hiện nay chủ yếu tập trung vào kỹ năng tố tụng chung, trong khi một số kỹ năng đặc thù như đánh giá điều kiện áp dụng xử lý chuyển hướng, nghiên cứu báo cáo điều tra xã hội, phối hợp với chuyên gia tâm lý, công tác xã hội và điều hành phiên tòa thân thiện chưa được trang bị toàn diện.

Từ yêu cầu chuyên môn hóa hoạt động xét xử, cải cách tư pháp và thực hiện các cam kết quốc tế về quyền trẻ em, việc xây dựng học phần độc lập về kỹ năng nghề nghiệp chuyên sâu trong giải quyết vụ án hình sự đối với người chưa thành niên là cần thiết. Theo đó, Học viện Tư pháp đã nghiên cứu, hoàn thành dự thảo học phần “Tư pháp người chưa thành niên trong lĩnh vực hình sự” dành cho chức danh Kiểm sát viên. Học phần gồm 4 tín chỉ, với 30 giờ lý thuyết và 60 giờ thảo luận, thực hành diễn án, tập trung vào các kỹ năng đặc thù của Kiểm sát viên.

Tại Hội thảo tham vấn dự thảo học phần “Tư pháp người chưa thành niên trong lĩnh vực hình sự” dành cho chức danh Luật sư diễn ra ngày 10/9, NGƯT. PGS.TS Nguyễn Minh Hằng, Phó Giám đốc Học viện Tư pháp nêu rõ, quyền của người chưa thành niên được ghi nhận trong các văn kiện pháp lý quốc tế, pháp luật quốc gia và được Nhà nước bảo đảm thực hiện thông qua các biện pháp tổ chức, giáo dục, thuyết phục và cưỡng chế có tính bắt buộc chung.

Phó Giám đốc Nguyễn Minh Hằng nêu rõ, báo cáo đánh giá nhu cầu đào tạo đã chỉ ra rằng: chương trình đào tạo hiện hành chủ yếu tập trung vào các kỹ năng tố tụng chung, trong khi các kỹ năng đặc thù như đánh giá, đề xuất áp dụng xử lý chuyển hướng, nghiên cứu báo cáo điều tra xã hội, phối hợp với chuyên gia tâm lý và công tác xã hội hay kỹ năng tham gia phiên tòa người chưa thành niên… vẫn chưa được trang bị một cách toàn diện và chuyên sâu. Đặc biệt, xuất phát từ yêu cầu chuyên môn hóa hoạt động bào chữa, bảo vệ của luật sư theo định hướng cải cách tư pháp và yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên, việc xây dựng một học phần độc lập về kỹ năng nghề nghiệp chuyên sâu của Luật sư trong quá trình tham gia giải quyết vụ án hình sự đối với người chưa thành niên là cần thiết và có ý nghĩa quan trọng.

Chia sẻ tại chuỗi Hội thảo các chuyên gia, đại biểu đánh giá cao dự thảo học phần “Tư pháp người chưa thành niên trong lĩnh vực hình sự” do Học viện Tư pháp xây dựng. Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo học phần, các đại biểu cho rằng cần xây dựng phần riêng độc lập về kỹ năng giao tiếp; điều chỉnh cấu trúc các học phần bảo đảm phù hợp với tình hình thực tiễn; vấn đề về cấu trúc, nội dung học phần; mức độ phân bổ thời lượng giữa lý thuyết và thực hành, tính khả thi của các bài tập mô phỏng, tình huống và diễn án; các giải pháp mang tính đồng bộ về đổi mới phương pháp giảng dạy, hoàn thiện học liệu, nâng cao năng lực giảng viên và cơ sở vật chất để việc triển khai giảng dạy học phần đạt hiệu quả cao trong thực tế...