Xây dựng Hải Phòng thượng tôn pháp luật - Bài 2: Đưa pháp luật vào đời sống nhìn từ những mô hình thí điểm ở cơ sở

Rõ trách nhiệm, nâng chất lượng phục vụ người dân

Sau khi UBND thành phố Hải Phòng phê duyệt Đề án xây dựng mô hình “Thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật”, xã Cẩm Giang đã ban hành kế hoạch triển khai Đề án giai đoạn 2026 - 2030 và những năm tiếp theo. Cùng với đó, xã cũng xây dựng kế hoạch thực hiện Bộ tiêu chí hướng dẫn chấm điểm Đề án, cụ thể hóa nhiệm vụ theo phương châm “6 rõ”: rõ nhiệm vụ, rõ đơn vị chủ trì, rõ đơn vị phối hợp, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thời gian hoàn thành.

Ông Vũ Mạnh Huy, Phó Chủ tịch UBND xã Cẩm Giang cho biết, việc phân công cụ thể giúp các cơ quan, đơn vị chủ động thực hiện nhiệm vụ, đồng thời thuận lợi trong theo dõi, kiểm tra và đánh giá kết quả.

Tại phường Hải Dương, các kế hoạch triển khai Đề án và Bộ tiêu chí cũng được ban hành để cụ thể hóa các nhiệm vụ thành phố giao phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Theo bà Nguyễn Thị Hoa, Phó Chủ tịch UBND phường: Bộ tiêu chí là căn cứ để địa phương rà soát việc tổ chức và thực thi pháp luật, xác định những nội dung cần cải thiện. Trên cơ sở đó, phường phân công nhiệm vụ cho từng bộ phận; Văn phòng HĐND và UBND phường theo dõi, đôn đốc, tổng hợp kết quả. Những vấn đề cần phối hợp liên ngành được xem xét, xử lý theo thẩm quyền; trường hợp vượt thẩm quyền sẽ báo cáo cấp trên.

Bà Hoa cho biết: “Nếu trước đây mỗi lĩnh vực làm một việc riêng, thì nay mỗi bộ phận đều phải trả lời: Ai chịu trách nhiệm, kết quả ra sao, có kiểm chứng được không, người dân hài lòng đến đâu?”.

Cách tiếp cận này cho thấy yêu cầu thượng tôn pháp luật không dừng ở việc ban hành kế hoạch hay phân công nhiệm vụ, mà phải được thể hiện bằng kết quả công việc, trách nhiệm của từng bộ phận và chất lượng phục vụ người dân. Việc xác định rõ trách nhiệm được thể hiện trước hết trong giải quyết thủ tục hành chính, lĩnh vực người dân trực tiếp cảm nhận chất lượng phục vụ của chính quyền.

Từ ngày 1/1 đến 13/10/2026, xã Cẩm Giang tiếp nhận 11.122 hồ sơ thủ tục hành chính, trong đó 11.117 hồ sơ trực tuyến, đạt 99,96%. Xã đã giải quyết 11.048 hồ sơ, gồm 10.920 hồ sơ trước hạn và đúng hạn, 6 hồ sơ quá hạn; 122 hồ sơ dừng xử lý do không đủ điều kiện hoặc người dân rút hồ sơ. Còn 74 hồ sơ đang trong thời hạn giải quyết.

Tỷ lệ số hóa đầy đủ thành phần hồ sơ đạt 99,98%; số hóa kết quả giải quyết và cấp kết quả điện tử đều đạt 100%. Tỷ lệ thanh toán trực tuyến đạt 99,98%, tỷ lệ dữ liệu được khai thác, tái sử dụng từ hồ sơ đã số hóa đạt 99,35%. Kết quả khảo sát qua mã QR ghi nhận tỷ lệ đánh giá hài lòng và rất hài lòng đạt 100%.

Bên cạnh xử lý hồ sơ trực tuyến, xã triển khai các mô hình hỗ trợ người dân tại Trung tâm Phục vụ hành chính công và khu dân cư. Mô hình “Giải quyết thủ tục hành chính không hẹn” áp dụng với 7 thủ tục chứng thực và 2 thủ tục hộ tịch. Xã cũng hỗ trợ “Tiếp nhận, trả kết quả tại nhà” cho người gặp khó khăn trong đi lại; tổ chức “Hướng dẫn, tiếp nhận và giải quyết thủ tục tại nhà văn hóa thôn” 2 buổi mỗi tháng. Việc đưa hoạt động hướng dẫn, tiếp nhận thủ tục đến nhà văn hóa thôn, đồng thời hỗ trợ tại nhà đối với người khó khăn trong đi lại, góp phần đưa dịch vụ công đến gần người dân hơn, hạn chế tình trạng người dân gặp trở ngại vì khoảng cách địa lý hoặc điều kiện tiếp cận công nghệ.

Tại phường Hải Dương, hơn 10.700 hồ sơ đã được giải quyết, tỷ lệ đúng hạn và trước hạn đạt trên 99,9%. Thủ tục hành chính được công khai tại Trung tâm Phục vụ hành chính công để người dân tra cứu, chuẩn bị hồ sơ và theo dõi tiến độ. Phường đẩy mạnh số hóa hồ sơ, sử dụng chữ ký số trong các lĩnh vực hộ tịch, chứng thực và giải quyết công việc trên môi trường điện tử. Theo số liệu địa phương cung cấp, 100% văn bản trao đổi giữa các cơ quan đã được ký số. Phường cũng triển khai mô hình “Ngày thứ Tư không hẹn” tại Trung tâm Phục vụ hành chính công nhằm rút ngắn thời gian chờ đợi đối với các thủ tục thuộc phạm vi áp dụng.

Theo bà Nguyễn Thị Hoa, chuyển đổi số cần mang lại lợi ích cụ thể như giảm giấy tờ, thời gian và công sức đi lại. Vì vậy, bên cạnh ứng dụng công nghệ, phường tiếp tục quan tâm hỗ trợ người chưa thành thạo dịch vụ công trực tuyến và tài khoản định danh điện tử.

Giải quyết từ cơ sở, đưa pháp luật vào đời sống

Bên cạnh cải cách thủ tục hành chính, việc tiếp công dân, xử lý đơn thư và hòa giải ở cơ sở là những khâu quan trọng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời giải quyết các vướng mắc trước khi phát sinh thành vụ việc phức tạp. Đây cũng là những lĩnh vực thể hiện rõ trách nhiệm của chính quyền trong lắng nghe, tiếp nhận và xử lý kiến nghị của người dân theo đúng thẩm quyền, trình tự pháp luật.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, xã Cẩm Giang tiếp 33 lượt với 34 lượt người; tiếp nhận 36 đơn thư, trong đó 25 đơn thuộc thẩm quyền. Đến thời điểm báo cáo, xã đã giải quyết 17 đơn, còn 8 đơn đang được xem xét, giải quyết. Địa phương đã ban hành nội quy, quy chế tiếp công dân, bố trí cán bộ phụ trách, xây dựng lịch tiếp định kỳ và công khai thông tin tại trụ sở, trên Cổng thông tin điện tử.

Tại phường Hải Dương, theo số liệu địa phương cung cấp, phường đã tiếp 65 lượt công dân, xử lý 60 đơn và còn 9 đơn đang tiếp tục giải quyết. Với những vụ việc phức tạp, cần sự phối hợp của nhiều đơn vị, phường tổ chức xem xét theo thẩm quyền, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Cùng với tiếp công dân, hai địa phương chú trọng hòa giải, trợ giúp pháp lý và phổ biến pháp luật. Tháng 7/2026, xã Cẩm Giang kiện toàn các tổ hòa giải sau khi điều chỉnh tổ chức thôn, từ 28 thôn xuống còn 14 thôn. Tháng 8/2026, xã tổ chức hoạt động trợ giúp pháp lý, phổ biến quy định mới cho người dân, các nhóm yếu thế và thành viên tổ hòa giải, thu hút hơn 200 người tham dự.

Công tác tuyên truyền được triển khai qua nhiều kênh. Xã đã phát sóng 20 chương trình truyền thanh với 881 tin, bài; đăng 204 bài trên Cổng thông tin điện tử và 515 bài trên Fanpage.

Tại phường Hải Dương, 179 hòa giải viên ở 18 tổ dân phố tham gia hỗ trợ giải quyết mâu thuẫn trong cộng đồng. Nội dung tuyên truyền tập trung vào những vấn đề thiết thực như đất đai, hộ tịch, an toàn giao thông, phòng cháy, chữa cháy, an toàn thực phẩm và trật tự xây dựng. Thông tin được chuyển tải qua họp tổ dân phố, loa truyền thanh, Cổng thông tin điện tử và các nhóm Zalo cộng đồng.

Việc kết hợp tuyên truyền trên môi trường số với các hình thức trực tiếp tại khu dân cư giúp thông tin pháp luật đến gần hơn với người dân. Cùng với đó, trợ giúp pháp lý giúp những người thuộc diện được trợ giúp có thêm điều kiện tiếp cận pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Từ các nhiệm vụ thường xuyên, hai địa phương tiếp tục phát triển những mô hình gắn với các vấn đề cụ thể tại cộng đồng. Cẩm Giang duy trì mô hình “Xã không ma túy” và các hình thức hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính tại cơ sở. Phường Hải Dương triển khai mô hình “Tổ dân phố không ma túy”, “Trường học không ma túy”; tổ chức tập huấn, ký cam kết về an toàn thực phẩm tại bếp ăn trường học và cơ sở kinh doanh thực phẩm, đồng thời hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh.

Mặc dù vậy, bên cạnh những kết quả đã đạt được, việc triển khai Đề án vẫn gặp khó khăn. Sau sắp xếp tổ chức bộ máy, khối lượng công việc ở cơ sở tăng, một số cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ trong khi quy định chuyên ngành thường xuyên thay đổi. Một bộ phận người dân, nhất là người cao tuổi, còn lúng túng khi sử dụng dịch vụ công trực tuyến.

Do đó, bên cạnh hoàn thiện quy trình và ứng dụng công nghệ, các địa phương cần tiếp tục nâng cao nghiệp vụ cho cán bộ, tăng cường nguồn lực và duy trì hỗ trợ trực tiếp đối với người dân gặp khó khăn khi tiếp cận dịch vụ công. Đồng thời, cần tăng cường hướng dẫn nghiệp vụ, trao đổi kinh nghiệm và kịp thời tháo gỡ vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện Bộ tiêu chí, bảo đảm các nhiệm vụ được triển khai thực chất, phù hợp với điều kiện của từng địa bàn.

(Còn tiếp)