Xây dựng “bản thiết kế tổng thể” về hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Ba nhóm vấn đề trọng tâm cần thảo luận

Phát biểu khai mạc Phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, thực hiện Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương Đảng thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Chương trình công tác năm 2026 của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật, Bộ Tư pháp được giao nghiên cứu, xây dựng Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”.

Theo kế hoạch, Đề án sẽ được trình xin ý kiến Thường trực Ban Chỉ đạo vào cuối quý III/2026, sau đó tiếp thu, hoàn thiện để trình Ban Chỉ đạo Trung ương cho ý kiến vào cuối năm 2026.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, ngay sau khi được giao nhiệm vụ, Bộ Tư pháp đã chủ động triển khai nghiên cứu, đồng thời nhận được sự phối hợp chặt chẽ của các Bộ, ngành, địa phương và các chuyên gia. Đến nay, sơ thảo Đề án đã bước đầu được hình thành và tiếp tục được chỉnh lý trên cơ sở ý kiến của Tổ biên tập, Tổ chuyên gia tư vấn.

Theo Bộ trưởng, Đề án được kỳ vọng trở thành một “bản thiết kế tổng thể” về hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới, có vai trò dẫn dắt, định hướng việc hoàn thiện cấu trúc, nội dung của hệ thống pháp luật, đồng thời đề xuất những giải pháp căn cơ để bảo đảm pháp luật được tổ chức thực thi thông suốt, hiệu quả trong thực tiễn.

Các đại biểu, chuyên gia phát biểu.

Tại Phiên họp, Bộ trưởng đề nghị Ban soạn thảo tập trung thảo luận 3 nhóm vấn đề trọng tâm, bao gồm các quan điểm chỉ đạo xây dựng Chiến lược; hệ thống mục tiêu của Chiến lược; cách thức thể hiện định hướng sửa đổi Hiến pháp trong Chiến lược. Trên cơ sở ý kiến của Ban soạn thảo, Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục chỉnh lý, hoàn thiện Đề án, đồng thời chắt lọc những vấn đề lớn, quan trọng và còn có ý kiến khác nhau để báo cáo Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương xem xét, cho ý kiến.

Qua các ý kiến phát biểu, các thành viên Ban soạn thảo, chuyên gia và đại diện các cơ quan cơ bản thống nhất với hướng tiếp cận của dự thảo Đề án, đồng thời đề nghị tiếp tục làm rõ tầm nhìn, mục tiêu và những định hướng mang tính chiến lược. Các ý kiến cũng đặt ra yêu cầu Chiến lược cần trả lời 3 câu hỏi lớn: hệ thống pháp luật Việt Nam cần hướng tới tầm mức nào trong 5, 10, 20 năm và xa hơn; cần đổi mới gì về tư duy xây dựng, thực thi pháp luật và phương thức vận hành của các thiết chế; đâu là những giải pháp đột phá để tháo gỡ điểm nghẽn, đưa pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, khơi thông nguồn lực và tạo động lực phát triển đất nước.

Các chuyên gia phát biểu tại Phiên họp.

Về mục tiêu và chỉ tiêu, các đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát, bảo đảm sự thống nhất giữa mục tiêu tổng quát, mục tiêu cụ thể, định hướng, nhiệm vụ và giải pháp. Việc lượng hóa chỉ tiêu cần đặc biệt chú trọng tính khả thi, khả năng đo lường và khả năng đánh giá khách quan, nhất là đối với kết quả thực thi pháp luật.

Đối với định hướng sửa đổi Hiến pháp, các ý kiến thống nhất đây là vấn đề đặc biệt quan trọng nhưng cần được thể hiện ở mức độ phù hợp, không đi trước các quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Việc nghiên cứu, tổng kết Hiến pháp cần được đặt trong mối quan hệ với tổng kết 40 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và tổng kết 100 năm sự lãnh đạo của Đảng; đồng thời nghiên cứu những vấn đề lớn như mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân, tổ chức và kiểm soát quyền lực nhà nước, quyền con người, quyền công dân, chế độ kinh tế, cơ chế bảo vệ Hiến pháp và các vấn đề liên quan.

Các đại biểu tham dự.

Chiến lược phải có tầm nhìn dài hạn, xác định được khâu đột phá

Kết luận Phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đánh giá các ý kiến phát biểu rất tâm huyết, sâu sắc và trách nhiệm, trong đó có nhiều nội dung cần tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu trong quá trình hoàn thiện Đề án.

Về cách tiếp cận chung, Bộ trưởng cho rằng Chiến lược phải thực sự là một văn kiện có tính chiến lược, có giá trị lâu dài, không sa vào những vấn đề quá cụ thể, chi tiết và cần được phân định rõ với định hướng lập pháp, chương trình lập pháp của Quốc hội. Chiến lược cần tạo được một khung tổng thể để có thể hình dung hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới sẽ được hoàn thiện theo hướng nào.

Theo Bộ trưởng, Chiến lược trước hết phải làm rõ hệ thống pháp luật Việt Nam cần hướng tới tầm mức nào trong 20 năm tới và xa hơn; những giá trị nền tảng, cấu trúc của hệ thống pháp luật, bao gồm cả hệ thống pháp luật số; cơ chế xây dựng, thực thi pháp luật và tác động của những cơ chế này đối với hoạt động lập pháp, hành pháp, tư pháp. Đồng thời, Chiến lược cần góp phần hình thành văn hóa pháp quyền, củng cố tinh thần thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trong xã hội.

Bên cạnh đó, Chiến lược phải trả lời được yêu cầu đổi mới nào cần đặt ra đối với tư duy xây dựng và thực thi pháp luật, phương thức vận hành của hoạt động lập pháp, hành pháp, tư pháp. Đặc biệt, cần xác định những giải pháp đột phá, tránh cách tiếp cận “dàn hàng ngang”, qua đó tháo gỡ các điểm nghẽn để sớm xây dựng hệ thống pháp luật chất lượng cao, thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh, khơi thông nguồn lực và tạo động lực phát triển đất nước.

Bộ trưởng nhấn mạnh, quá trình xây dựng Đề án cần kế thừa có chọn lọc những quan điểm, mục tiêu, định hướng còn nguyên giá trị trong các nghị quyết quan trọng của Đảng, nhất là Nghị quyết số 27 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam trong giai đoạn mới và Nghị quyết số 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; đồng thời bổ sung, phát triển những quan điểm, mục tiêu và giải pháp mang tính đột phá, phù hợp với yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới.

Đối với các quan điểm chỉ đạo, Bộ trưởng cho biết các ý kiến cơ bản thống nhất với 6 nhóm quan điểm chỉ đạo trong sơ thảo Đề án, đồng thời đề nghị làm rõ hơn yêu cầu về sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng; nguyên tắc pháp quyền, kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, bảo đảm quyền con người, quyền công dân; yêu cầu tự chủ chiến lược trong xây dựng pháp luật và tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Bộ trưởng cũng đề nghị nhấn mạnh hơn quan điểm “dân là gốc”, tinh thần kiến tạo phát triển, giải phóng nguồn lực, tạo động lực thông qua từng quy định pháp luật; đồng thời làm nổi bật hơn khâu thực thi pháp luật. Theo Bộ trưởng, đây đang là một trong những điểm nghẽn cần tập trung xử lý, trong khi việc hoàn thiện thể chế đã đạt được những kết quả quan trọng thời gian qua.

Một nội dung khác được Bộ trưởng lưu ý là tiếp tục làm sâu sắc định hướng xây dựng nền tư pháp liêm chính, chuyên nghiệp, hiện đại, nghiêm minh; trong đó không chỉ quan tâm đến hoạt động xây dựng và thực thi pháp luật mà còn phải chú trọng các thiết chế bổ trợ tư pháp như luật sư, giám định, công chứng, đấu giá, trợ giúp pháp lý… và những lĩnh vực liên quan khác.

Về mục tiêu, Bộ trưởng cho biết các ý kiến còn khác nhau về việc thiết kế 2 hay 3 giai đoạn. Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục nghiên cứu, lựa chọn cách thể hiện phù hợp, không cứng nhắc ngay từ đầu. Đồng thời, cần rà soát, hoàn thiện mục tiêu cụ thể và các chỉ tiêu theo từng giai đoạn, phân định rõ giữa định hướng, nhiệm vụ và giải pháp. Các chỉ tiêu chỉ nên lượng hóa đối với những nội dung thực sự có thể theo dõi, đo lường, đánh giá khách quan và có ý nghĩa phản ánh kết quả thực hiện Chiến lược.

Đối với định hướng sửa đổi Hiến pháp, Bộ trưởng cho rằng dự thảo còn được thể hiện tương đối ít, trong khi nội dung này cần được cụ thể hóa thêm một bước nhưng không đi quá sâu vào nội dung sửa đổi. Trước mắt, cần tập trung vào định hướng nghiên cứu, tổng kết Hiến pháp năm 2013, đặt trong tổng thể tổng kết 40 năm thực hiện Cương lĩnh và 100 năm Đảng lãnh đạo. Quá trình tổng kết có thể tập trung nghiên cứu mối quan hệ giữa Cương lĩnh và Hiến pháp; việc thể chế hóa các quan điểm của Cương lĩnh vào Hiến pháp… Bộ trưởng nhấn mạnh, việc xác định được những định hướng lớn về nghiên cứu, tổng kết và sửa đổi Hiến pháp sẽ tạo cơ sở để quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật từ nay đến khi Hiến pháp được sửa đổi được thực hiện theo một mạch thống nhất, bảo đảm tính kế thừa.

Bộ trưởng đề nghị Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý tiếp thu tối đa các ý kiến xác đáng để hoàn thiện một bước dự thảo Đề án, phục vụ báo cáo Thường trực Ban Chỉ đạo vào cuối tháng 9/2026. Sau đó, Đề án sẽ tiếp tục được hoàn thiện trên cơ sở ý kiến của Ban Chỉ đạo, các chuyên gia, nhà khoa học và hội thảo quốc gia dự kiến tổ chức ngày 21/9.

Đồng thời, Bộ trưởng đề nghị các Bộ, ngành tiếp tục cung cấp thông tin theo từng lĩnh vực pháp luật; các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp, nhất là những đơn vị phụ trách lĩnh vực bổ trợ tư pháp, trợ giúp pháp lý và các lĩnh vực liên quan, khẩn trương nghiên cứu, đề xuất nội dung cụ thể để bổ sung vào dự thảo Chiến lược. Đây được xác định là cơ hội quan trọng để định hình những định hướng phát triển dài hạn của ngành Tư pháp trong phạm vi tầm nhìn của Chiến lược.