Xác lập mô hình tăng trưởng mới - tầm nhìn chiến lược của Đại hội XIV

Bối cảnh mới và yêu cầu xác lập mô hình tăng trưởng mới

Đại hội XIV của Đảng diễn ra trong bối cảnh thế giới biến động nhanh chóng, phức tạp và khó lường. Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang phát triển mạnh mẽ, tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực trên phạm vi toàn cầu, thúc đẩy sự xuất hiện của lực lượng sản xuất mới, đặc biệt là công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo (AI) với những bước phát triển đột phá chưa từng có. Các xu thế lớn như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, cùng với cạnh tranh chiến lược gia tăng giữa các nước lớn đang định hình lại cục diện kinh tế và chính trị toàn cầu.

Sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử về quy mô GDP, đã đưa Việt Nam chính thức gia nhập nhóm các nước có thu nhập trung bình cao. Tuy nhiên, đất nước vẫn phải đối mặt với những thách thức, rủi ro chiến lược, đặc biệt là nguy cơ tụt hậu về công nghệ và rơi vào bẫy thu nhập trung bình.

Trong bối cảnh đó, dự kiến tầm nhìn của Đại hội XIV xác định KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội, ngăn chặn nguy cơ tụt hậu, đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh trong kỷ nguyên mới. Theo đó, dự thảo Văn kiện xác định: “Xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lấy KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính”. Điều này đòi hỏi một mô hình tăng trưởng mới dựa trên tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào các yếu tố đầu vào truyền thống.

Theo GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, xuyên suốt trong dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng là xác lập mô hình tăng trưởng mới thích ứng với những chuyển đổi rất lớn của thế giới như: chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi về nguồn nhân lực… Từ đó, phát huy được tiềm năng, lợi thế của đất nước, tạo sự bứt phá để xây dựng một nền kinh tế nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị giá tăng của nền kinh tế. Minh chứng rõ nét là trong năm 2025, nước ta đã quyết tâm phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế trên 8% và thực tế đã hoàn thành mục tiêu với mức tăng trưởng đạt 8,02%.

Mục tiêu đề ra cho giai đoạn 2026 - 2030 cũng được Đảng ta xác định cụ thể: phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân cho giai đoạn 2026 - 2030 từ 10%/năm trở lên. Đây là lần đầu tiên chúng ta đặt mục tiêu phấn đấu tăng trưởng lên mức 2 con số, đồng thời xác định rõ để đạt được mục tiêu đó thì cách thức thực hiện phải dựa chủ yếu trên nền tảng của KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Quyết tâm qua những chỉ tiêu đột phá

Có thể nói, chuyển đổi mô hình phát triển kinh tế dựa trên KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu về kinh tế, mà là vấn đề chiến lược, góp phần nâng cao hiệu suất quốc gia, gắn với đổi mới phương thức lãnh đạo, phương thức cầm quyền của Đảng, nâng cao hiệu quả quản lý, quản trị của Nhà nước, hoàn thiện thể chế, phát triển con người, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao vị thế quốc gia. Đây là con đường bắt buộc phải thực hiện để hiện thực hóa các mục tiêu 100 năm của đất nước, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc. Mọi quyết sách về phát triển đều phải đặt trong tổng thể này. Đồng thời, xác định con người là nguồn lực quan trọng nhất để phát triển đất nước, là trung tâm, là chủ thể và mục tiêu của phát triển. Phát triển KHCN phải gắn với phát triển con người Việt Nam toàn diện, có tri thức, bản lĩnh, đạo đức và khát vọng cống hiến.

Sự thay đổi về chất này được lượng hóa chi tiết qua các chỉ tiêu cụ thể mà dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đã đặt ra: Phấn đấu đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) - thước đo hiệu quả của công nghệ và quản trị - vào tăng trưởng kinh tế phải đạt trên 55% trong giai đoạn 2026 - 2030. Cùng với đó, kinh tế số được kỳ vọng sẽ trở thành trụ cột quan trọng, chiếm khoảng 30% GDP vào năm 2030, phấn đấu đạt tối thiểu 50% GDP vào năm 2045… Đây là những con số minh chứng cho quyết tâm chuyển dịch nền kinh tế từ thâm dụng lao động sang thâm dụng tri thức và công nghệ của Việt Nam.

Khi đặt KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí trung tâm của mô hình tăng trưởng mới đồng nghĩa với việc chuyển dịch mạnh mẽ từ “tăng trưởng theo chiều rộng” sang “tăng trưởng theo chiều sâu”; từ gia công, lắp ráp sang sáng tạo, làm chủ công nghệ; từ tham gia chuỗi giá trị ở phân khúc thấp sang từng bước nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu… Trong bối cảnh yêu cầu xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam ngày càng cao, chuyển đổi số còn góp phần quan trọng vào việc hoàn thiện thể chế, nâng cao tính công khai, minh bạch, phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Hoàn thiện thể chế - khâu quyết định của mô hình tăng trưởng mới

Để mô hình tăng trưởng mới thực sự trở thành động lực, thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng dài hạn thì trước hết phải đổi mới về mặt tư duy, trọng tâm là vấn đề đột phá, hoàn thiện về mặt thể chế - nhất là thể chế kinh tế phải đóng vai trò quyết định; phải tháo gỡ, xóa bỏ hết những “điểm nghẽn” thể chế đang kìm hãm sự tăng trưởng nhằm đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững. Đây là những nội dung rất mới mà các văn kiện trước chưa đề cập hoặc chỉ đề cập ở một chừng mực nhất định.

Chính vì vậy, tầm nhìn của Đại hội XIV được kỳ vọng sẽ đặt ra những định hướng mang tính đột phá về hoàn thiện thể chế, tạo môi trường pháp lý thông thoáng, minh bạch, khuyến khích sáng tạo, chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong nghiên cứu, ứng dụng KHCN và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Cùng với đó là yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, coi con người vừa là chủ thể, vừa là mục tiêu của quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Bên cạnh vai trò dẫn dắt của Nhà nước, doanh nghiệp được xác định là trung tâm của đổi mới sáng tạo. Riêng về kinh tế tư nhân, chủ trương, đường lối về vị trí, vai trò của kinh tế tư nhân đã có sự chuyển biến lớn, theo đó, từ việc Đại hội XII coi kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế, thì kế thừa tinh thần của Nghị quyết số 68-NQ/TW năm 2025 của Bộ Chính trị, dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng đã khẳng định một thông điệp mang tính đột phá, đó là “kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia”.

Từ yêu cầu đó, để cụ thể hóa được tinh thần, tư duy đột phá này vào cuộc sống, nhiều ý kiến cho rằng, trọng tâm trong nhiệm kỳ Đại hội XIV cần tập trung vào những định hướng chiến lược như: tạo môi trường thuận lợi, an toàn để doanh nghiệp tư nhân tiếp cận bình đẳng và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực; mở rộng sản xuất, kinh doanh, đa dạng hóa thị trường, xây dựng và phát triển thương hiệu, nghiên cứu và ứng dụng KHCN, đổi mới sáng tạo; thu hút các nhà đầu tư chiến lược vào khu vực nông nghiệp, nông thôn. Cùng với đó, chú trọng phát triển các tập đoàn kinh tế tư nhân Việt Nam lớn, mạnh, ngang tầm khu vực và thế giới; hỗ trợ tích cực và tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, kinh tế hợp tác, kinh tế tập thể, hộ nông nghiệp và phi nông nghiệp tiếp cận đất đai, vốn, công nghệ, thị trường; đổi mới phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, thúc đẩy liên kết hiệu quả hơn doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI... Có như vậy, kinh tế tư nhân mới có khả năng sử dụng hiệu quả các nguồn lực, đóng góp lớn vào tăng trưởng và tạo việc làm, thúc đẩy sáng tạo và nâng cao phúc lợi xã hội.

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng diễn ra trong bối cảnh đất nước đứng trước những cơ hội và thách thức đan xen. Việc xác lập rõ mô hình tăng trưởng mới, với KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, không chỉ thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng, mà còn đáp ứng yêu cầu khách quan của sự phát triển, phù hợp với xu thế thời đại.

Với nền tảng thành tựu đã đạt được, cùng quyết tâm chính trị cao và sự đồng lòng của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, chúng ta có đủ cơ sở để tin tưởng rằng những định hướng lớn của Đại hội XIV sẽ sớm được hiện thực hóa trong đời sống, tạo ra động lực mới, khí thế mới cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước nhanh, bền vững, phồn vinh và hạnh phúc.