Xác định học phí: Công bằng chứ không cào bằng

Thu nhập ở mức nào sẽ đóng học phí phù hợp ở mức đó- Ảnh minh họa

Đề án Đổi mới cơ chế tài chính giáo dục 2009 - 2014 hướng đến mục tiêu công bằng xã hội cao hơn hẳn trước kia, người nghèo được đảm bảo cơ hội học tập cho con em tốt hơn trước.

Với bậc phổ thông, mầm non, Nhà nước là người chi lớn nhất. Học phí chỉ là sự chia sẻ theo khả năng thu nhập của gia đình học sinh với Nhà nước.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, với nguyên tắc học phí được xác định theo khả năng chi trả của hộ gia đình được cụ thể hóa bằng yêu cầu chi phí cho học tập của con em không vượt quá 6% thu nhập của gia đình,  thì với các bậc phổ cập (tiểu học, THCS), mầm non, THPT ở các trường công lập, học phí không bao giờ là gánh nặng tài chính cho gia đình. Gia đình nghèo còn được Nhà nước trợ cấp tiền để mua đủ sách vở, đồ dùng học tập, giày dép... cho con đi học.

Khi kinh tế khó khăn do thiên tai hay suy thoái của vùng hay cả nước, theo Đề án, người nghèo càng được quan tâm hơn vì số người được miễn giảm học phí sẽ tăng, số người được Nhà nước trợ cấp để có điều kiện cho con đi học được tăng thêm.

Những người có thu nhập cao hơn có quyền và nghĩa vụ đóng góp nhiều hơn cho việc học hành của con em mình, để Nhà nước  trong khi vẫn là người chi chủ yếu cho con em họ đi học, có thể thay vì bao cấp cho người khá giả thì sẽ dành phần đó hỗ trợ nhiều hơn cho người khó khăn hơn.

Đối với đào tạo nghề (cao đẳng, đại học, trung cấp chuyên nghiệp, học nghề),  học phí tăng thêm có nghĩa là sẽ tăng chi phí  đào tạo cho một người học, là tiền đề để trực tiếp nâng cao chất lượng đào tạo mà sinh viên, học sinh học nghề là người hưởng lợi trực tiếp.

Đối với gia đình nghèo, cận nghèo, khó khăn, Nhà nước đã có chính sách cho vay để học, với mức vay được điều chỉnh khi học phí tăng. Do đó, nhà nước đảm bảo cơ hội học tập với chất lượng cao hơn cho học sinh, sinh viên.

Thu nhập nào, học phí đó

Việc học phí ở địa phương mức bao nhiêu là do HĐND cấp tỉnh, thành phố quyết định, sẽ khác nhau giữa các trường mầm non, trung học cơ sở, trung học phổ thông đại trà và các trường công lập chất lượng cao.

Đối với các trường mầm non, trung học cơ sở, trung học phổ thông đại trà, tùy theo thu nhập của dân cư vùng đô thị (các quận, thị xã) và ngoại thành (các huyện) mức học phí đại trà sẽ khác nhau.

Để xác định được mức học phí đại trà một vùng, trước hết phải căn cứ vào thu nhập bình quân hộ gia đình theo các vùng kinh tế-xã hội tiêu biểu của tỉnh, thành (số liệu do Cục Thống kê các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cung cấp có thể dựa trên số liệu điều tra dân số và mức sống 2 năm một lần hoặc điều tra mẫu và ước tính cho các vùng).

Số các vùng trên địa bàn tỉnh, thành do địa phương quyết định (thông thường, một tỉnh có thể có 2 vùng: thành thị và nông thôn hoặc 3 vùng: thành thị, nông thôn, miền núi).

Sau khi đã có số liệu thu nhập bình quân hộ gia đình của từng vùng, các Sở Giáo dục và Đào tạo xác định mức học phí đại trà của mỗi vùng.

HĐND tỉnh, thành phố sẽ quyết định mức học phí đại trà ở các quận, thị xã và các huyện, dựa trên thu nhập bình quân của các quận, thị xã, huyện; đồng thời có thể quyết định các mức học phí được giảm hoặc miễn học phí cho các hộ nghèo, gia đình chính sách theo quy định của Nhà nước và sự vận dụng của địa phương như việc đưa ra chuẩn nghèo riêng của tỉnh, thành phố.

Theo đó, miễn học phí cho học sinh các hộ nghèo, giảm học phí cho học sinh cận nghèo thì những học sinh thuộc hộ nghèo theo chuẩn quốc gia (thu nhập bình quân 200.000 đồng/người/tháng đối với vùng nông thôn và 260.000 đồng/người/tháng đối với vùng đô thị) được miễn học phí, những học sinh thuộc hộ gia đình cận nghèo (có mức thu nhập bình quân đầu người tối đa bằng 130% mức thu nhập bình quân đầu người của hộ gia đình nghèo) thì được giảm 50% học phí.

Với mức thu nhập 260.000 đồng/người/tháng thì khả năng chi trả cho việc học hành theo yêu cầu không vượt quá 6% thu nhập chỉ là 31.000 đồng/tháng/học sinh. Như vậy, để chi được 60.000 đồng/tháng cho chi phí học tập khác, các hộ nghèo này được hỗ trợ xấp xỉ 30.000 đồng/tháng cho mỗi con đi học.

Vì vậy, các hộ nghèo ở đô thị cần được hỗ trợ 30.000 đồng/tháng/học sinh hay 300.000 đồng/năm/học sinh. Đối với những địa phương, khi ngân sách cho phép thì HĐND tỉnh, thành phố có thể ra nghị quyết hỗ trợ cao hơn, ví dụ 50.000 hay 100.000 đồng/tháng/học sinh tức là 500.000 đồng hoặc 1.000.000 đồng/năm/học sinh.

Như vậy, với nguyên tắc và cách xác định học phí hay mức hỗ trợ học tập theo công thức nói trên, thì việc quy định học phí và mức hỗ trợ việc đi học của HĐND các tỉnh, thành phố cho các vùng theo thu nhập bình quân trở nên đơn giản, dễ dàng hơn và có căn cứ khoa học.

Chỉ cần có mức thu nhập bình quân theo vùng là xác định được mức học phí đại trà của vùng đó. Học sinh các trường công lập đại trà học ở quận, thị xã, huyện nào thì đóng học phí theo mức học phí đại trà của quận, thị xã, huyện đó.

Các tính học phí đó thể hiện sự cố gắng lớn của ngành giáo dục vì mục tiêu đảm bảo công bằng, tạo cơ hội học tập bình đằng cho mọi người. Người học cũng cần phải chia sẻ trách nhiệm cùng Nhà nước để ra trường có trình độ cao hơn, nhanh chóng đáp ứng yêu cầu của người sử dụng. Có như thế, lợi ích chung, lợi ích riêng mới được thỏa mãn một cách hài hòa.

Nguồn: Chinhphu.vn