Xã Phan Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau: Chống khai thác IUU, chung tay gỡ 'thẻ vàng' EC

Chủ động từ cơ sở, giữ “vùng biển xanh”

Với đặc thù là địa bàn ven biển có hoạt động khai thác thủy sản sôi động, công tác chống khai thác IUU tại xã Phan Ngọc Hiển không chỉ là nhiệm vụ cấp bách mà còn mang ý nghĩa lâu dài trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản, giữ sinh kế bền vững cho ngư dân và góp phần khẳng định hình ảnh nghề cá có trách nhiệm của Việt Nam trên trường quốc tế.

Ông Huỳnh Thanh Đảm - Phó Chủ tịch UBND xã Phan Ngọc Hiển cho biết, địa phương đang tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp quản lý đội tàu, kiểm soát hoạt động khai thác trên biển và tăng cường số hóa dữ liệu tàu cá nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong công tác chống khai thác IUU.

Phan Ngọc Hiển là xã ven biển có chiều dài bờ biển hơn 36 km, sở hữu hai cửa sông lớn là Rạch Gốc và Hóc Năng với độ sâu trung bình từ 5–15m, thuận lợi cho tàu cá ra vào hoạt động khai thác thủy sản.

Toàn xã hiện có 26 ấp, trong đó các chủ phương tiện khai thác tập trung nhiều tại các ấp Ô Rô, Rạch Gốc, Nhà Diệu, Dinh Hạn, Kiến Vàng, Kênh Huế, Kênh Một, Rạch Gốc A và Kênh Ba.

Theo thống kê, trên địa bàn xã Phan Ngọc Hiển hiện có 246 tàu cá hoạt động. Trong đó, tàu dưới 12m có 69 chiếc; tàu từ 12–15m có 90 chiếc và tàu từ 15m trở lên có 87 chiếc. Đáng chú ý, 100% tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên đã được lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) theo quy định.

Tuy nhiên, địa phương vẫn còn 34 tàu chưa đủ điều kiện hoạt động, gồm các trường hợp hết hạn giấy phép khai thác thủy sản, hết hạn đăng kiểm hoặc mất kết nối giám sát hành trình.

Trên địa bàn xã Phan Ngọc Hiển hiện có Cảng cá loại II Rạch Gốc được Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố là cảng chỉ định phục vụ xác nhận, chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác. Đồng thời, tại các cửa biển chính đều có Trạm Kiểm soát Biên phòng thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát tàu cá xuất nhập bến.

Siết quản lý tàu cá, tăng cường giám sát trên biển

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được địa phương triển khai thời gian qua là rà soát, quản lý chặt đội tàu cá và xử lý các trường hợp không đảm bảo điều kiện hoạt động.

Toàn xã có 20 tàu hết hạn giấy phép khai thác thủy sản, 24 tàu hết hạn đăng kiểm và 8 tàu mất kết nối VMS. Đối với các trường hợp này, địa phương đều lập danh sách quản lý, phân công cụ thể từng tổ phụ trách theo dõi, giám sát.

Đặc biệt, công tác số hóa tàu cá không đủ điều kiện hoạt động được xã triển khai quyết liệt. Các phương tiện hết hạn giấy phép, hết hạn đăng kiểm hoặc mất kết nối VMS đều được cập nhật lên phần mềm số hóa IUU của tỉnh để phục vụ công tác quản lý và truy xuất thông tin.

Đối với những tàu đã mua bán nhưng chưa thực hiện thủ tục sang tên, địa phương chủ động phối hợp với các xã nơi phương tiện đang neo đậu để xác minh, cập nhật thông tin và quản lý chặt chẽ. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế tình trạng “tàu trôi nổi”, gây khó khăn trong công tác kiểm tra, truy vết khi có sự cố hoặc vi phạm xảy ra.

Trong năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, xã đã tiếp nhận 20 hồ sơ xin xóa đăng ký tàu cá. Tất cả các trường hợp mua bán, sang tên đều được yêu cầu đăng ký lại theo đúng quy định; các trường hợp tàu hư hỏng, rã xác đều được xác minh thực tế nhằm bảo đảm phương tiện không còn tham gia hoạt động khai thác.

Đặc biệt, UBND xã Phan Ngọc Hiển đã thành lập 9 tổ tuyên truyền, số hóa tàu cá tại các ấp trọng điểm để trực tiếp quản lý, giám sát tàu cá địa phương. Đồng thời, nhóm Zalo IUU của xã được duy trì hoạt động thường xuyên nhằm kịp thời cập nhật, chia sẻ thông tin liên quan đến công tác chống khai thác bất hợp pháp.

Các tàu cá không đủ điều kiện hoạt động đều được lập danh sách công khai tại cộng đồng dân cư, xác định rõ vị trí neo đậu, không để ngư cụ trên tàu và phân công tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm giám sát.

Đối với công tác truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác, ngoài Cảng cá Rạch Gốc, trên địa bàn còn có hai bến cá tư nhân hoạt động. Các cơ sở này đều đã ký cam kết báo cáo sản lượng theo quy định, góp phần đảm bảo minh bạch trong hoạt động khai thác và tiêu thụ thủy sản.

Ngăn tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài

Theo Chủ tịch UBND xã Phan Ngọc Hiển, từ đầu năm 2026 đến nay, địa phương không ghi nhận trường hợp tàu cá vi phạm khai thác hải sản trái phép ở vùng biển nước ngoài.

Trong giai đoạn 2025–2026 có tổng cộng 65 lượt tàu mất kết nối VMS, song các trường hợp đều được theo dõi, xác minh và quản lý chặt chẽ. Hiện còn 8 tàu mất kết nối trong bờ nhưng đều có báo cáo vị trí neo đậu đúng quy định, không phát sinh trường hợp vi phạm phải xử lý.

Kết quả này cho thấy hiệu quả bước đầu trong công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của ngư dân cũng như sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác chống khai thác IUU tại địa phương vẫn còn không ít khó khăn.

Theo ông Huỳnh Thanh Đảm, tình trạng tàu cá mất kết nối giám sát hành trình chưa rõ nguyên nhân vẫn còn xảy ra, ảnh hưởng đến công tác theo dõi hoạt động trên biển.

Một khó khăn lớn khác là công tác đăng kiểm tàu cá còn chậm. Nguyên nhân chủ yếu do chi phí đưa tàu lên ụ kiểm định cao, trong khi phần lớn ngư dân còn gặp khó khăn về kinh tế nên chậm thực hiện kiểm định theo quy chuẩn kỹ thuật hiện hành.

Ngoài ra, vẫn còn tình trạng mua bán tàu cá bằng giấy tay, không thực hiện đầy đủ thủ tục sang tên đổi chủ, dẫn đến khó khăn trong truy vết, xác minh và quản lý phương tiện.

Để nâng cao hiệu quả chống khai thác IUU trong thời gian tới, UBND xã Phan Ngọc Hiển kiến nghị tỉnh Cà Mau và các ngành chức năng tiếp tục hỗ trợ địa phương trong quản lý đội tàu và hoàn thiện hệ thống giám sát hành trình.

Trong đó, địa phương đề nghị phối hợp với các đơn vị cung cấp dịch vụ VMS để nâng cao chất lượng thiết bị, đường truyền tín hiệu, đảm bảo hệ thống hoạt động ổn định, liên tục và chính xác.

Đồng thời, tăng cường phối hợp với các địa phương ngoài tỉnh – nơi có tàu cá của xã thường xuyên neo đậu, nhằm hỗ trợ truy tìm, xác minh và cập nhật đầy đủ thông tin phương tiện, phục vụ tốt hơn công tác quản lý, kiểm soát hoạt động khai thác thủy sản.