WB cảnh báo nợ nước ngoài của các nước đang phát triển lên mức kỷ lục

Theo Báo cáo Nợ quốc tế 2026 của WB, nợ nước ngoài của các nước đang phát triển đã tăng 5,5% trong năm 2025. Đây là tốc độ tăng nhanh nhất kể từ năm 2021 và cao gấp 4 lần mức trung bình của 3 năm trước đó. Điều đáng lo ngại là dù thị trường vốn đã dễ tiếp cận hơn, chi phí để vay mượn lại không hề rẻ đi.

WB cảnh báo tình trạng vay mượn từ các chủ nợ tư nhân đang là nguyên nhân chính khiến khối nợ phình to. Lượng phát hành trái phiếu của các tổ chức nhà nước đã tăng vọt gần 35%, đạt 251 tỷ USD, đánh dấu mức cao nhất trong vòng 5 năm qua.

Đáng chú ý, nhóm các quốc gia nghèo nhất dễ bị tổn thương, vốn phụ thuộc vào nguồn vốn vay ưu đãi, lại có tốc độ tăng nợ nhanh nhất thế giới ở mức 8,1%, chạm mốc 1.300 tỷ USD.

Bà Haishan Fu, Giám đốc Dữ liệu Phát triển của WB, nhận định sự quay trở lại của dòng vốn tư nhân đối với các nước thu nhập thấp và trung bình là một tín hiệu đáng mừng. Tuy nhiên, bà cũng cảnh báo mạnh mẽ rằng các quốc gia này đang phải vay nhiều hơn, trả lãi cao hơn và hệ quả tất yếu là nguồn lực dành cho phát triển dài hạn bị thu hẹp đáng kể. Việc quản lý nợ thiếu trách nhiệm có thể sẽ tước đi cơ hội phát triển của các thế hệ tương lai.

Thực tế cho thấy, nhiều chính phủ đang rơi vào vòng xoáy phải phát hành trái phiếu mới chỉ để mua lại các khoản nợ cũ sắp đến hạn. Cách làm này giúp họ kéo dài thời gian trả nợ nhưng lại không làm giảm được tổng nợ, thậm chí còn phải gánh thêm mức lãi suất đắt đỏ hơn. Bất chấp chi phí cao, dữ liệu đầu năm 2026 cho thấy nhu cầu huy động vốn quốc tế vẫn tiếp tục bùng nổ.

Sự chênh lệch về chi phí vay mượn cũng là một điểm nghẽn lớn. Các quốc gia nghèo nhất phải chịu mức lãi suất trung bình lên tới 8,2% cho các khoản vay từ tư nhân trong năm 2025, mức cao kỷ lục kể từ năm 1989. Nếu phát hành trái phiếu mới, mức lãi này thậm chí lên tới 9,4%. Trong khi đó, các quốc gia vay vốn thông thường của WB chỉ phải trả mức lãi trung bình 5,5%, cải thiện hơn so với năm trước đó.

Áp lực trả nợ đang tiếp tục đè nặng lên các nền kinh tế khi lãi suất toàn cầu vẫn chưa hạ nhiệt. Chỉ tính riêng trong năm 2025, các nước đang phát triển đã phải dốc hầu bao tới 1.400 tỷ USD để trả nợ gốc và lãi, đánh dấu năm thứ năm liên tiếp chi phí này gia tăng.

Báo cáo của WB cũng chỉ ra từ năm 2022 đến 2025, các quốc gia này đã trả nợ nhiều hơn 436 tỷ USD so với số vốn mới nhận được. Dù vậy, điểm sáng nhỏ trong năm 2025 là dòng vốn vay dài hạn đã đảo chiều, ghi nhận mức thặng dư 45 tỷ USD thay vì thâm hụt như năm 2024.

Bên cạnh đó, WB cảnh báo biến động tỷ giá cũng là tác nhân đẩy nợ tăng cao. Sự suy yếu của đồng USD chiếm tới hơn 1/4 tổng mức tăng 303 tỷ USD của nợ công và nợ bảo lãnh.

Hiện tượng này làm tăng giá trị quy đổi của các khoản nợ bằng ngoại tệ khác, khiến số nợ trên giấy tờ của nhiều quốc gia tiếp tục tăng mạnh dù họ vẫn đang phải gồng mình trả nợ gốc đều đặn.