Vườn quốc gia Tam Đảo: Nỗ lực giữ vững "lá phổi xanh", bảo tồn đa dạng sinh học

Lực lượng kiểm lâm - nòng cốt bảo vệ rừng

Với 88 cán bộ, viên chức và người lao động, Vườn quốc gia (VQG) Tam Đảo xác định công tác quản lý, bảo vệ rừng là nhiệm vụ hàng đầu. Ranh giới rừng được giao cụ thể đến từng trạm, từng kiểm lâm viên theo dõi địa bàn; hệ thống bản đồ quản lý rừng được chuẩn hóa, hỗ trợ hiệu quả cho tuần tra, kiểm soát.

Trong năm 2025, lực lượng kiểm lâm đã tổ chức 337 lượt tuần tra, kết hợp thiết bị bay hiện đại, kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi xâm hại tài nguyên rừng như khai thác quặng, gỗ, củi, nhựa thông, săn bắt động vật và lấn chiếm đất rừng trái phép.

Đặc biệt, Vườn đã giao khoán bảo vệ 7.000 ha rừng cho 278 hộ dân vùng đệm theo Nghị định 168/2016/NĐ-CP. Nhờ đó, tình trạng phá rừng, khai thác lâm sản trái phép cơ bản được kiểm soát, góp phần giữ gìn hệ sinh thái đặc thù của VQG Tam Đảo.

Chủ động phòng cháy, chữa cháy rừng

VQG Tam Đảo có hơn 4.300 ha diện tích rừng có nguy cơ cháy cao, năm 2025 vườn xảy ra 7 vụ cháy với tổng diện tích 12,45 ha. Tuy nhiên, nhờ triển khai đồng bộ phương án phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR), các vụ cháy được phát hiện sớm, xử lý kịp thời, không gây thiệt hại lớn.

Song song, vườn phối hợp chính quyền địa phương tổ chức 10 lớp tập huấn PCCCR, thu hút hơn 800 lượt người dân tham gia, nâng cao ý thức cộng đồng trong bảo vệ rừng.

Bảo tồn đa dạng sinh học gắn với hoạt động trải nghiệm và hợp tác quốc tế

Tam Đảo không chỉ là nơi lưu giữ nguồn gen quý hiếm mà còn là điểm sáng hợp tác quốc tế. Hoạt động cứu hộ gấu phối hợp với Tổ chức Động vật Châu Á tiếp tục được duy trì, hiện VQG đang tiến hành chăm sóc 189 cá thể gấu. Các chương trình giáo dục môi trường rừng thu hút hơn 23.000 lượt học sinh, sinh viên, góp phần lan tỏa thông điệp bảo vệ thiên nhiên.

Ngoài ra, Vườn còn phối hợp với các viện nghiên cứu, trường đại học trong và ngoài nước, tạo điều kiện cho sinh viên, nhà khoa học đến học tập, nghiên cứu.

Bên cạnh các hoạt động nghiên cứu và hợp tác quốc tế, Vườn quốc gia Tam Đảo đặc biệt chú trọng công tác giáo dục môi trường, giáo dục trải nghiệm cho học sinh, sinh viên thông qua các chương trình tham quan, học tập thực tế tại rừng. Các hoạt động khám phá hệ sinh thái, tìm hiểu công tác quản lý, bảo vệ rừng, cứu hộ động vật hoang dã không chỉ giúp thế hệ trẻ hình thành ý thức, trách nhiệm trong giữ gìn tài nguyên thiên nhiên, mà còn góp phần lan tỏa thông điệp bảo tồn đa dạng sinh học một cách trực quan, sinh động.

Thông qua các chương trình trải nghiệm thực tế, học sinh, sinh viên được tiếp cận kiến thức về rừng đặc dụng, vai trò của rừng đối với môi trường sống và phát triển bền vững, từ đó trở thành những “đại sứ xanh” trong cộng đồng.

Đồng thời, các hoạt động tham quan, khám phá cũng góp phần quảng bá hình ảnh, giá trị cảnh quan và đa dạng sinh học của Vườn quốc gia Tam Đảo, tạo sức lan tỏa tích cực, thúc đẩy phát triển du lịch sinh thái, du lịch giáo dục gắn với bảo tồn, đúng với định hướng phát triển bền vững.

“Nút thắt” pháp lý cần tháo gỡ

Khó khăn lớn nhất hiện nay đối với VQG Tam Đảo là tình trạng chồng lấn đất đai. Nhiều hộ dân đã sinh sống, canh tác ổn định trong phạm vi quy hoạch từ trước khi Vườn thành lập, thậm chí đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Trong khi đó, nhiều diện tích quy hoạch cho VQG nhưng chưa được thu hồi, bồi thường, bàn giao, khiến lực lượng kiểm lâm gặp khó trong xử lý vi phạm.

Theo Khoản 1, Điều 87 Luật xử phạt vi phạm hành chính, thẩm quyền xử lý thuộc Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, dẫn đến kéo dài thời gian, giảm hiệu lực quản lý. Nguyên nhân bắt nguồn từ việc quy hoạch theo Quyết định 136/TTg năm 1996 trên nền bản đồ tỷ lệ 1:25.000, chưa thực hiện đầy đủ công tác thu hồi đất, bồi thường, di dân.

Theo lãnh đạo Vườn quốc gia Tam Đảo chia sẻ: “Trong bối cảnh còn nhiều vướng mắc về đất đai và quy hoạch, lực lượng kiểm lâm của Vườn vẫn kiên trì bám rừng, giữ rừng. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả quản lý, chúng tôi rất cần sự phối hợp chặt chẽ của các cấp chính quyền địa phương và sự hỗ trợ từ các cơ quan trung ương trong việc tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý.”

Từ thực tiễn, năm 2025, VQG Tam Đảo đã kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền sớm hoàn thiện việc điều chỉnh quy hoạch rừng theo Quyết định 895/QĐ-TTg, đồng thời giải quyết dứt điểm các diện tích chồng lấn mà người dân đã sinh sống, canh tác ổn định từ trước.

Việc tháo gỡ “điểm nghẽn” pháp lý này không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý rừng đặc dụng, mà còn tạo điều kiện để VQG Tam Đảo phát triển du lịch sinh thái bền vững, đúng với mục tiêu Chính phủ và Bộ NN&MT giao phó.