Vui được mùa, lo tiêu thụ
Thời tiết thuận lợi nên mới vào vụ cá Bắc gần 2 tháng, bà con ngư dân Hải Phòng đã bội thu. Niềm vui nhân lên khi giá giá xăng dầu giảm,dần, nhất là được sự hỗ trợ kịp thời của Chính phủ...
Được mùa, nhiều loại cá giá trị kinh tế cao
Ngư trường khai thác vụ cá Bắc hằng năm thường từ phía đông đảo Cồn Cỏ (Quảng Trị) đến phía nam đảo Bạch Long Vĩ (Hải Phòng). Anh Đoàn Văn Trọng, chủ tàu HP 90268 TS vừa trở về bến Cát Bà với chuyến ra khơi bội thu cho biết: Chúng tôi chi phí gần 30 triệu đồng, gồm 1.500 lít dầu (hơn 20 triệu đồng), 200 cây đá, 10 thùng mì tôm, 2 bình ga lớn, hơn 2 triệu đồng tiền gạo và thực phẩm...tương đương những chuyến đi biển khác. Nhưng lần này thu hoạch hơn 5 tấn cá, lãi 120 triệu đồng”. Tàu anh Trọng có 10 lao động, những chuyến vừa qua, ngoài khấu hao tàu và ngư cụ, mỗi thuyền viên thu nhập trung bình 6 triệu đồng/người. Anh Nguyễn Văn Quang, thị trấn Cát Hảitâm sự: “ Lâu lắm mới có chuyến đi thu nhập lớn như vừa qua. Có tiền, nhiều người đã sắm ti vi, xe máy và vật dụng cần thiết cho gia đình. Mong trời yên, biển lặng đến cuối vụ!”. Đội tàu khai thác khơi xa của huyện Cát Bà giải quyết việc làm cho khoảng 500 lao động (của cả Cát Bà, Cát Hải, Hoàng Châu, Phù Long...) trực tiếp tham gia đánh bắt trên biển... được mùa cá, hàng trăm lao động trên bờ cũng có việc làm: vận chuyển, thu mua, sơ chế cá, vá lưới, làm đá..., thu nhập 2 - 6 triệu đồng/ người/ tháng.
Ngư dân Hải Phòng thường gặp khó khăn trong đầu tư sửa chữa, mua sắm ngư cụ vươn khơi, phần vì thiếu vốn, thời tiết không thuận lợi trong khi số tàu có thể vươn khơi không nhiều. Anh Nguyễn Văn Hồng, chủ tàu 350 CV tại Phù Long, tâm sự: Đợt đầu năm, giá xăng dầu tăng quá cao, nhiều tàu ở đây “cắm neo” không ra khơi. Cũng may giá xăng dầu gần đây giảm ngư dân yên tâm đi biển. Trưởng Phòng nông nghiệp – Phát triển nông thôn huyện Cát Hải Nguyễn Đức Khượng cho biết, đợt này, hàng trăm tàu đánh bắt xa bờ ở Đồ Sơn, Cát Hải, Thuỷ Nguyên đồng loạt ra khơi. Thời điểm này thời tiết vùng biển phía Bắc tương đối thuận lợi nên ngư dân tại các địa phương như: Hải Phòng, Quảng Ninh, Thanh Hóa... trúng vụ cá. Sản phẩm chủ yếu là cá lưỡng chỉ vàng, cá hố, cá hồng mắt đỏ, cá thu, cá mú, cá dưa…có giá trị kinh tế cao, được giá so với nhiều loại cá khác, trung bình khoảng 35.000- 40.000đồng /kg cá.
Theo một số ngư dân Đồ Sơn, 4-5 chuyến đi gần đây, cá nhiều chưa từng thấy... Trưởng Phòng Kinh tế quận Đồ Sơn Hoàng Đình Dũng cho biết, từ đầu vụ cá Bắc đến nay, ngư dân của hơn 80 tàu, trong đó có 37 tàu vươn khơi của quận đánh bắt được 980 tấn hải sản các loại trên các ngư trường nam Bạch Long Vĩ, Long Châu, Hòn Tre... Tại cảng cá Ngọc Hải, Đồ Sơn, nhiều tàu cập bến sớm hơn so với dự định. Những chuyến đi vừa qua, nhiều tàu mới đi 3 – 4 ngày, cá đã đầy khoang. Các vụ cá trước, trung bình mỗi tàu khai thác một chuyến 2- 4 tấn, vừa qua nhiều tàu ở đây khai thác 7 – 8 tấn / chuyến. Ông Đinh Khắc Hoàn và một số ngư dân có kinh nghiệm đánh bắt xa bờ ở phường Ngọc Hải, quận Đồ Sơn cho biết: Mỗi tháng có 2, 3 ngày “nước sinh” (nước đứng im, ít chảy) nếu có tiến hành khai thác cũng thất thu. Vì thế, trước mỗi đợt “nước sinh”, các tàu đều về và đồng loạt ra khơi vào những ngày “nước ròng”. Sau chuyến ra khơi thắng lợi đầu tháng 12, ngư dân hơn 30 tàu đánh bắt xa bờ của quận đang khẩn trương chuẩn bị cho chuyến đi mới.
Nỗi lo thị trường tiêu thụ
Mặc dù có đội tàu thu mua cá trên biển, song do lượng cá đánh bắt tăng đột biến, cung vượt quá cầu nên trong những ngày đầu vụ, có một số chủ tàu không mang đủ đá ướp nên cá bị thối, rữa, hỏng khi vào tới bờ. Anh Hoàng Đình Minh, một chủ đầu mối thu mua, nhận bao tiêu sản phẩm cho 7 tàu cá trong quận Đồ Sơn cho biết: Trung bình một chuyến đi của 7 tàu kia, gia đình anh thu mua được 30 tấn cá, những ngày như thế cá chất đầy tùng xe tải, 8 lao động phải thức tới 2-3 giờ sáng để ướp cá, đóng thùng chuyển đi nơi tiêu thụ. Nhiều ngư dân chọn cách bán nhanh cho các đại lý với giá thấp hơn giá thị trường, tránh lượng cá tồn nhiều không tiêu thụ được. Thông tin từ Phòng Nông nghiệp và PTNT Cát Hải, tháng 10 và 11 vừa qua, ngư dân trong huyện khai thác được hơn 500 tấn cá biển. Ngoài ra, ngư dân Đồ Sơn, Thuỷ Nguyên đánh bắt hàng nghìn tấn cá, trong đó nhiều loại cá có giá trị kinh tế cao có thể xuất khẩu như cá lưỡng chỉ, cá hồng mắt đỏ, cá thu, cá mú, cá sòng, cá đao (cá hố), ... Đặc biệt năm nay xuất hiện loại cá dưa da vàng, theo các ngư dân ở đây, từ 4-5 năm nay, loại cá này rất ít gặp, năm nay lại xuất hiện rất nhiều. Đây là loại cá có giá trị kinh tế cao, được ưa chuộng trên thị trường châu Âu.
Tuy nhiên, niềm vui được mùa lại đi kèm nỗi lo về giá trị sản phẩm không được như mong muốn khi thị trường tiêu thụ manh mún, chủ yếu bán cho các tiểu thương, giá trị không cao. Phó Trưởng phòng Kinh tế quận Đồ Sơn cho biết: "Việc bán sản phẩm trực tiếp sang Trung Quốc và châu Âu nằm ngoài tầm tay của các đại lý thu mua ở bến cá Ngọc Hải cũng như các bến cá ở Hải Phòng. Các đại lý thu mua cũng chỉ là "lính đánh thuê" khi làm trung chuyển cho các thương gia Trung Quốc". Cá ở các bến Ngọc Hải, Cát Bà, Bạch Long Vĩ được các đại lý thu mua, sơ chế, một phần tiêu thụ, đáp ứng thị trường tại chỗ, phần lớn được chở đi Móng Cái, Lạng Sơn nhập cho các thương lái Trung Quốc mang đi châu Âu.
Chờ cơ quan chức năng tiếp sức
Ông Hoàng Gia Bình, cũng như nhiều ngư dân phường Ngọc Hải băn khoăn: "Ngư dân chủ yếu bán cá cho các tiểu thương chuyên thu mua từ trước đến nay, thậm chí có sự độc quyền mà không tạo ra sức cạnh tranh trong tiêu thụ sản phẩm. Các doanh nghiệp thu mua mới rất ít có khả năng xâm nhập "nguồn cung", ngay cả khi sản phẩm dồi dào như thời gian gần đây. Mặt khác, ngư dân hầu như không có điều kiện tiếp cận thị trường tiêu thụ lớn trong nước, do vậy việc tiếp cận thị trường nước ngoài là điều quá xa vời với họ, nhất là thị trường châu Âu vốn nổi tiếng "khó tính". Điều đó cũng lý giải phần nào việc ngư dân chưa nhận được nhiều sự giúp sức của các cơ quan chức năng nên việc họ chịu thiệt thòi là điều dễ hiểu".
Được mùa cá, song cũng cần suy nghĩ thêm về thị trường tiêu thụ. Hiện nay, cá có xuất xứ từ ngư trường Bạch Long Vĩ, Long Châu do ngư dân Đồ Sơn, Cát Bà, Thuỷ Nguyên đánh bắt đã xuất bán sang Trung Quốc và các nước châu Âu. Các đại lý cũng muốn xuất bán đến tận thị trường các nước không qua trung gian là các thương gia Trung Quốc, nhưng họ chưa thể làm được điều đó. Nếu các cơ quan chức năng, trong đó chủ đạo là Ngành Nông nghiệp và PTNT, Công Thương "tiếp sức", giúp đỡ các doanh nghiệp thu mua hải sản của thành phố cũng như các đại lý, việc liên hệ thị trường trực tiếp sang châu Âu sẽ mang lại lợi nhuận gấp bội. Nguồn hải sản xuất khẩu sẽ có giá trị kinh tế cao hơn ngay từ trong nội địa.
Mặt khác, cần phát huy công suất và giá trị của các cơ sở chế biến hải sản để làm ra sản phẩm có giá trị kinh tế cao hơn thay vì bán hải sản sơ chế như hiện nay. Ngành Nông ngiệp và PTNT cần chủ động trong liên kết với các ngành lập kế hoạch bao tiêu sản phẩm cho ngư dân, thiết lập mạng lưới các cơ sở chế biến hải sản ký hợp đồng tiêu thụ sản phẩm cho ngư dân, bảo đảm giá sản phẩm sát với thị trường, dù đó là thời điểm ngư dân được mùa. Việc tạo ra sự cạnh tranh ngay tại thị trường nội địa là điều cần thiết, giá trị sản phẩm vì thế mà ổn định, sát với giá trị thực của sản phẩm. Ngoài việc tạo thêm việc làm, thu nhập và lợi nhuận cho ngư dân đi biển cũng như trên bờ, hoạt động thu mua, chế biến thuỷ sản tạo nguồn thu cho địa phương và thành phố. Hy vọng với thời tiết thuận lợi và mức giá có lời sẽ khuyến khích được ngư dân bám biển vươn khơi, làm giàu cho gia đình và xã hội./.
Văn Lượng