Vụ người dân khởi kiện Chủ tịch UBND huyện Đông Anh (cũ): Đại diện Viện kiểm sát đề nghị huỷ một phần các quyết định, HĐXX nghị án kéo dài

Phiên tòa xét xử sơ thẩm do Thẩm phán Nguyễn Thị Ngọc Yên là Chủ tọa. Các Hội thẩm nhân dân là bà Hồ Xuân Hương và bà Bùi Thị Việt Nga. Bà Trần Tuyết Nhung là Thư ký phiên tòa. Đại diện Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội có Kiểm sát viên Nguyễn Thị Huyền Trang. Người khởi kiện là ông Hoàng Văn Hùng, ông Nguyễn Văn Thảo và bà Vũ Thị Cúc (cùng trú tại thôn Đìa, xã Phúc Thịnh, TP.Hà Nội). Về phía người bị kiện trong vụ án này là Chủ tịch UBND huyện Đông Anh, nay kế thừa nghĩa vụ là Chủ tịch UBND xã Phúc Thịnh đã được tòa triệu tập nhưng có đơn xin xét xử vắng mặt.

Tại phiên tòa, ông Hoàng Văn Hùng, ông Nguyễn Văn Thảo và bà Vũ Thị Cúc đã trình bày về nội dung vụ việc và giữ nguyên yêu cầu khởi kiện.

Về nguồn gốc và quá trình sử dụng đất, ông Hoàng Văn Hùng cho biết, diện tích đất bị cưỡng chế do các gia đình sử dụng từ những năm 1996. Trong thời gian đó, các hộ gia đình được địa phương khuyến khích ra sản xuất kinh doanh tại khu đất thuộc xóm Chùa, thôn Đìa, xã Nam Hồng. Mỗi gia đình phải đóng góp số tiền 534.000 đồng để san lấp mặt bằng, tôn tạo lại khu đất. Sau khi phân lô đất các hộ  tiến hành xây nhà, dựng ki ốt để kinh doanh buôn bán theo đúng chủ trương, chính sách phát triển kinh tế của địa phương lúc bấy giờ.

Cụ thể, tại Bản đồ địa chính năm 1996, thể hiện các thửa đất số 6 là đất ao, thửa đất số 7 thể hiện là đất chuyên dùng khác. Phần người sử dụng vẫn để trống, hoàn toàn không thể hiện là đất do UBND xã quản lý như ý kiến của người bị kiện trình bày trong Công văn phúc đáp số 1050 ngày 24/6/2024. Cùng với đó, một phần bản đồ được photo từ bản đồ số 29 thôn Đìa, xã Nam Hồng (dựa trên hồ sơ địa chính của địa phương qua các giai đoạn) do UBND xã Nam Hồng cung cấp đã thể hiện vị trí, ô, thửa của các hộ dân.

Hội nghị xác minh nguồn gốc đất chưa khách quan, minh bạch?

Về quá trình UBND xã xác minh, xem xét về nguồn gốc đất, ông Hùng cho biết, ngày 13/11/2023, UBND xã Nam Hồng đã tổ chức Hội nghị lấy ý kiến khu dân cư về nguồn gốc, quá trình sử dụng đất đối với phần diện tích ông Hoàng Văn Hùng, Nguyễn Văn Thảo, bà Vũ Thị Cúc đang sử dụng. Hội nghị có ông Hoàng Hải Đăng – PCT UBND huyện Đông Anh dự và khi đó đã xác định diện tích đất ki-ốt các hộ dân đang sử dụng có nguồn gốc là đất công do UBND xã quản lý.

Tuy nhiên, ông Hùng cho rằng một số người tham gia Hội nghị này thì ở thời điểm các gia đình nhận đất (năm 1996) đều không sinh sống tại địa phương hoặc vẫn còn nhỏ, như trường hợp của ông Ngô Văn Chung khi đó mới chỉ 7 tuổi, hay ông Ngô Văn Dũng mới 12 tuổi. Trong khi đó, Bí thư của thôn qua các thời kỳ và Trưởng thôn đã đứng ra giao đất thời điểm đó là ông Phạm Văn Quyết vẫn còn sinh sống tại địa phương lại không được mời ra làm việc.

Hơn nữa, những gia đình đang trực tiếp sống trên đất cũng không được mời ra làm việc để lấy ý kiến, cũng như cung cấp hồ sơ bảo vệ quyền lợi của mình. Ông Hùng cho rằng, UBND xã Nam Hồng chỉ căn cứ vào Hội nghị này để xác định về nguồn gốc và quá trình sử dụng đất là chưa khách quan, minh bạch.

Từ đó, các đương sự là ông Hoàng Văn Hùng, ông Nguyễn Văn Thảo và bà Vũ Thị Cúc khởi kiện các quyết định về việc buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả, quyết định cưỡng chế, quyết định về việc giải quyết khiếu nại của UBND huyện Đông Anh (nay người kế thừa nghĩa vụ là UBND xã Phúc Thịnh) khi triển khai thực hiện Dự án "Xây dựng tiểu công viên, điểm sinh hoạt cộng đồng bao gồm sân bóng, sân TDTT, bãi đỗ xe tĩnh” tại thôn Đìa, xã Nam Hồng. Các đương sự ý kiến cho rằng, UBND huyện Đông Anh (khi đó) đã không xây dựng và thực hiện kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm theo quy định. Cùng với đó là việc không lập, thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo quy định. Không ra quyết định thu hồi đất, phê duyệt và tổ chức thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo quy định của pháp luật.

Tại phiên tòa, Thẩm phán Nguyễn Thị Ngọc Yên đã yêu cầu các đương sự trình bày cụ thể về nguồn gốc sử dụng đất, mục đích sử dụng, diện tích sử dụng, yêu cầu khởi kiện các quyết định hành chính của từng người khởi kiện cụ thể.

Ông Hoàng Văn Hùng trình bày, khi có chủ trương của địa phương cấp đất dịch vụ cho người dân để phát triển nông nghiệp, chăn nuôi và kinh doanh ngành nghề. Năm 1996, ông Hùng đã tham gia và đăng kí được một suất với diện tích 15m2, sau đó có mua thêm một suất của ông Ngô Văn Sáng. Thời gian sau đó, tiếp tục mua thêm được hai suất với diện tích 30m2 và sử dụng theo hợp đồng cho thuê có nêu "chính quyền cho thuê, mượn đất không thời hạn làm dịch vụ".

Sau đó, vào ngày 8/8/1996 ông Hùng đã xây dựng nhà xây dựng 01 căn nhà hai tầng và một tầng tum có diện tích 72m2, ước tính giá trị là 1 tỷ đồng để kinh doanh phân bón nông nghiệp, đến năm 1998 thì chuyển sang kinh doanh vật liệu xây dựng. Ông Hùng là người trực tiếp đi thu khoản tiền thuế đất dịch vụ này của các hộ kinh doanh từ năm 1996 đến 2019.

Ông Hùng cũng cho biết, theo hợp đồng thuê ki-ốt năm 2003 thì trên thực tế diện tích sử dụng của mình là 69m2 và đã sử dụng diện tích đất này liên tục, ổn định không lấn chiếm, không có tranh chấp từ năm 1996 đến thời điểm bị cưỡng chế. Vào năm 2014, các hộ ki-ốt cũng đã được cấp số nhà, đồng thời không nhận được bất cứ thông báo xử phạt vi phạm hành chính nào của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Sau đó đến năm 2021, ông Hùng và các hộ mới biết được là khu đất dịch vụ được quy hoạch để làm dự án làm tiểu công viên. Năm 2022, UBND xã Nam Hồng ban hành Thông báo số 207/TB-UBND yêu cầu các hộ kinh doanh dỡ bỏ công trình xây dựng, thu dọn tài sản, hoàn trả mặt bằng tại khu vực đất dịch vụ thôn Đìa, xã Nam Hồng, huyện Đông Anh, TP.Hà Nội nhưng không được bồi thường, hỗ trợ.

Đến giữa năm 2024 thì ông Hùng mới được biết UBND huyện đã ban hành quyết định cưỡng chế do được niêm yết công khai tại trụ sở xã. Ông Hùng sau đó không đồng ý với các quyết định trên và gửi đơn khiếu nại, kiến nghị đến các cơ quan có thẩm quyền vì cho rằng bản thân không lấn chiếm đất, không xây dựng vi phạm để phải thực hiện khắc phục hậu quả.

Tuy nhiên, tại phiên tòa ông Hùng chưa đưa ra được căn cứ về việc mua thêm các suất ki-ốt do thời điểm đó mua bán bằng giấy tờ viết tay và không thông báo đến chính quyền địa phương. Cùng với đó, tại thỏa thuận thuê đất làm ki-ốt của ông Hùng chỉ thể hiện diện tích đất thuê mà không có công trình xây dựng trên đất.

Cũng tại phiên tòa, HĐXX đã yêu cầu ông Nguyễn Văn Thảo và bà Vũ Thị Cúc trình bày và trả lời các nội dung liên quan đến vụ việc. Cả 2 đương sự đều giữ nguyên yêu cầu khởi kiện với tính chất và nội dung tương tự tính chất của ông Hoàng Văn Hùng, riêng trường hợp của bà Vũ Thị Cúc có nguồn gốc sử dụng là mua lại ki-ốt từ 2 hộ kinh doanh vào năm 2017.

Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khởi kiện, Luật sư Tạ Phương – Văn phòng Luật sư Trung Hòa đưa ra quan điểm cho rằng: “Dựa vào các tài liệu chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, có thể khẳng định rằng diện tích, công trình trên đất của gia đình ông Hoàng Văn Hùng, ông Nguyễn Văn Thảo, bà Vũ Thị Cúc là hợp pháp, có nguồn gốc rõ ràng, sử dụng ổn định, liên tục, không tranh chấp và đủ điều kiện được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do đó khi nhà nước thực hiện các dự án thì phải lên phương án thu hồi, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo quy định".

Từ đó, Luật sư Tạ Phương đề nghị HĐXX xem xét hủy các quyết định buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả, các quyết định về việc cưỡng chế buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả, hủy các quyết định giải quyết khiếu nại. Đồng thời, tuyên buộc UBND huyện Đông Anh, kế thừa là UBND xã Phúc Thịnh lên phương án bồi thường về đất, tài sản trên đất theo theo đúng quy định pháp luật.

Quan điểm của đại diện Viện kiểm sát

Trên cơ sở xem xét các tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ vụ án và kết quả hỏi công khai tại phiên toà, vị Đại diện Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội đã đưa ra quan điểm, đối với Quyết định số 2529 ngày 28/3/2024 của Chủ tịch UBND huyện Đông Anh về việc buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả là đúng thẩm quyền; Việc UBND xã lập biên bản xử phạt hành chính, sau đó hết thời hạn xử phạt hành chính đã ban hành quyết định buộc khắc phục hậu quả là đúng quy định pháp luật.

Về nguồn gốc đất thửa của ông Hoàng Văn Hùng bị cưỡng chế là đất ao và đất chuyên dùng khác, theo hồ do Sở Địa chính Hà Nội (trước đây) xác lập ngày 26/11/1996 thì thửa đất do UBND xã Nam Hồng quản lý. Ông Hùng sử dụng diện tích đất này dựa trên biên bản thoả thuận về việc thuê, mượn đất làm dịch vụ với ban lãnh đạo thôn Đìa ngày 11/12/1996 với diện tích là 15m2, vào ngày 1/3/2003 với diện tích 69m2, phần diện tích còn lại do ông Hùng tự ý sử dụng thêm như vậy đây là đất công, không phải đất nhà nước giao cho ông Hùng.

Về việc lập biên bản xử phạt vi phạm hành chính, mặc dù ban lãnh đạo thôn Đìa cho ông Hùng thuê đất từ năm 1996 là không đúng thẩm quyền, vi phạm quy định của Luật Đất đai, nhưng trong nội dung thỏa thuận của hợp đồng cũng thể hiện rõ khi nhà nước cần thì phải trả lại đất mà không được bồi thường, ông Hùng phải nhận thức được quyền và lợi ích của mình khi ký vào các biên bản thoả thuận.

Quá trình sử dụng đất đã tự ý sử dụng diện tích lên đến 83,7m2 và mặc dù chính quyền địa phương đã nhiều lần tổ chức họp thông báo yêu cầu ông Hùng trả lại diện tích đất sử dụng nhưng ông Hùng không chấp hành, do đó theo Khoản 2, Điều 3 của Nghị định số 91 năm 2019 của Chính phủ xác định ông Hùng có hành vi lấn chiếm là phù hợp.

Ngày 16/11/2023, UBND xã thiết lập biên bản vi phạm hành chính nhưng không kèm theo tài liệu về diện tích vi phạm cũng như không nêu rõ thời điểm vi phạm là chưa đảm bảo theo quy định của Điều 58, Luật Xử lý vi phạm hành chính. Việc xác định ông Hùng chiếm đất nhưng Chủ tịch UBND huyện Đông Anh không ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính mà chỉ ra quyết định về áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là không đảm bảo quyền và nghĩa vụ của ông Hùng nên cần rút kinh nghiệm.

Đối với Quyết định số 2529, tại Mục 5 của Điều 1 có 2 nội dung, thứ nhất là khôi phục lại hiện trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm, buộc trả lại đất đã lấn chiếm là đúng quy định của Nghị định số 91, thứ hai là buộc nộp lại số lợi bất chính có được do việc thực hiện hành vi vi phạm với số tiền 7.095.000 đồng đối với nội dung này do biên bản không có thời gian vi phạm nên không có căn cứ tính số tiền trên. Tại phiên toà cũng không có người bị khởi kiện để làm rõ, do đó không đủ căn cứ để xác định ông Hùng có hành vi thu lợi bất chính số tiền trên và cần huỷ một phần quyết định này.

Đối với Quyết định số 3859 về việc buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả là đúng thẩm quyền, trình tự và thủ tục thực hiện, nhưng cũng cần huỷ bỏ một phần nội dung liên quan đế số tiền thu lợi bất chính do không đủ căn cứ như đã nêu trên.

Đối với Quyết định số 7603 ngày 16/7/2024 của UBND huyện Đông Anh về việc giải quyết khiếu nại lần đầu đối với ông Hoàng Văn Hùng, về thẩm quyền, trình tự và thủ tục ban hành theo quy định là đúng thẩm quyền, đảm bảo đúng quy định của Luật Khiếu nại. Tại quyết định này giữ nguyên nội dung buộc khắc phục hậu quả là khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất, còn đối với nội dung nộp lại số tiền thu lợi bất chính không đủ căn cứ do đó Quyết định khiếu nại số 7603 yêu cầu giữ nguyên nội dung của Quyết định số 2529 là chưa phù hợp vì vậy cần huỷ quyết định khiếu nại này.

Từ các căn cứ nêu trên, đại diện Viện kiểm sát đề nghị HĐXX căn cứ vào Khoản 1 và 2, Điều 193 của Luật Tố tụng hành chính, Nghị quyết số 326 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của ông Hùng, huỷ một phần các Quyết định số 2529, 3859, 7603 (nêu trên), và người khởi kiện là ông Hùng không phải chịu án phí sơ thẩm.

Sau khi đại diện Viện Kiểm sát đưa ra quan điểm, Thẩm phán - Chủ toạ phiên toà Nguyễn Thị Ngọc Yên đã quyết định nghị án kéo dài, dự kiến phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hành chính trên sẽ tiếp tục diễn ra vào sáng ngày 9/1/2026.