Vụ án Trần Đình Quân và đồng phạm: Cần một phán quyết công tâm, thấu tình đạt lý

Tại phiên tòa xét xử vụ án hình sự Trần Đình Quân và đồng phạm, đại diện Viện kiểm sát nhân dân TP. Đà Nẵng đã đọc Cáo trạng số 86/CT-VKSĐN-P2, trong đó quyết định truy tố ra trước Tòa án nhân dân thành phố Đà nẵng để xét xử các bị can: Trần Đình Quân về tội “Cưỡng đoạt tài sản” theo điểm a khoản 4 Điều 170 BLHS, tội “Cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự” theo khoản 2 Điều 201 BLHS và tội “ Giữ người trái pháp luật” theo điểm a, d, đ khoản 2 Điều 157 BLHS; Trương Việt Hoàng về tội “Cưỡng đoạt tài sản” theo điểm a khoản 4 Điều 170 BLHS, tội “Cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự” theo khoản 1 Điều 201 BLHS và tội “ Giữ người trái pháp luật” theo điểm a, d, đ khoản 2 Điều 157 BLHS; Trương Quang Hiệp về tội “Cưỡng đoạt tài sản” theo điểm a khoản 4 Điều 170 BLHS và tội “Giữ người trái pháp luật" theo điểm a khoản 2 Điều 157 BLHS; Đinh Viết Nam, Cao Hồng Hải, Trần Hoàng Phúc, Nguyễn Quốc Đức, Võ Văn Linh về tội “Cưỡng đoạt tài sản” theo điểm a, đ khoản 2 Điều 170 BLHS ; Hàn Thị Thủy về tội “Cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự” theo khoản 1 Điều 201 BLHS.

Luật sư bào chữa cho rằng bản Cáo trạng được xây dựng dựa trên kết quả điều tra mà chứng cứ ban đầu được ngụy tạo để luận tội các bị cáo (?!)

Trong ngày làm việc thứ ba của phiên xét xử, cho rằng VKSND TP. Đà Nẵng chỉ dựa vào Cáo trạng đã ban hành ngày 28/04/2025 để luận tội các bị cáo trong vụ án, cho nên trong phần bào chữa cho bị cáo Trần Đình Quân, luật sư Mai Bích Ngân đã nêu quan điểm: Thứ nhất là VKSND TP Đà Nẵng chưa thực sự quan tâm xem xét đến các tài liệu, hồ sơ do CQĐT VKSND Tối cao cung cấp, bởi vì trong các tài liệu này có Biên bản ghi lời khai của cựu điều tra viên Võ Xuân Vinh, nguyên là Điều tra viên chính được phân công nhiệm vụ khám xét khẩn cấp nơi ở của bị can Trần Đình Quân vào ngày 18/01/2024 và cũng là người được giao nhiệm vụ tiến hành điều tra vụ án nêu trên ở giai đoạn đầu (từ 23/01/2024 đến trước thời điểm ông Vinh bị khởi tố bắt tạm giam trong một vụ án khác). Biên bản này thể hiện ông Vinh đã thừa nhận chính ông là người hợp thức hóa Biên bản tiếp nhận nguồn tin sau khi bắt tạm giam nhóm Trần Đình Quân. Việc nguồn tin tố giác được ngụy tạo dẫn đến hậu quả là việc bắt giữ, khởi tố và điều tra đối với các bị cáo trong vụ án đều không đảm bảo tính khách quan;

Thứ hai là tại phiên tòa, VKS cũng chưa xem xét đến các lời khai của các bị cáo, bị hại. Cụ thể là tại phiên xét xử, bị hại Nguyễn Như Quân khẳng định rằng: “Do bản thân mình chậm nợ, lại còn gian dối nên Đình Quân mới bực tức đánh mình một cái chứ không phải đánh để uy hiếp buộc phải trả tiền. Việc lập Giấy vay tiền cũng là Như Quân và Hồ Ái Phương thống nhất cùng nhau tự nguyện lập chứ không bị ai ép buộc. Việc bản thân phải xoay sở trả nợ Đình Quân là do giữ lời hứa vì biết Đình Quân cũng vay tiền của người khác cho mình nên việc chậm trả nợ sẽ làm ảnh hưởng đến người giúp mình”. Bị hại Nguyễn Như Quân cho rằng bản thân vẫn đi lại bình thường, không bị ai bắt giam và đồng tình với việc có một số người như bị cáo Trần Hoàng Phúc, bị cáo Nguyễn Quốc Đức đến nhà mình ở trong những ngày xoay sở để trả nợ. Nguyễn Như Quân cũng khẳng định trước tòa là chưa bao giờ viết Đơn tố giác tội phạm đề ngày 18/01/2024 và cho rằng đây là đơn giả nên đã trao đổi với bị hại Hồ Ái Phượng để nhờ luật sư giúp soạn thảo đơn xin cứu xét để gửi đến VKSND Tối cao.

Cũng như Nguyễn Như Quân, bị hại Hồ Ái Phượng cũng khẳng định trước HĐXX là mặc dù không trực tiếp vay tiền từ Trần Đình Quân nhưng do đã giúp Như Quân vay được tiền nên bản thân cảm thấy cần có trách nhiệm cùng trả nợ với Như Quân. Việc trả nợ này đã khiến cho bản thân bị áp lực tiền bạc nên đã chủ động xin nghỉ phép chứ không bị ai ép buộc, uy hiếp phải nghỉ làm. Đối với bị hại tên là Võ Văn Tiến cũng trình bày: Mặc dù có quan hệ vay mượn tiền bạc với cả Như Quân và Đình Quân nhưng cũng không đồng ý khi Hiệp (bị cáo Nguyễn Hoàng Hiệp) đến nhà mình ở vào ngày 17/01/2024. Trong ngày Hiệp đến ở cùng, Tiến cũng xác nhận có tác động để tìm nguồn trả nợ nhưng không bị đe dọa gì.

Theo Luật sư Ngân, các tài liệu do CQĐT VKSND Tối cao thu thập được và chuyển đến VKSND TP. Đà Nẵng là những tài liệu rất quan trọng để đánh giá sự thật khách quan trong vụ án Trần Đình Quân. Nếu bỏ qua những tài liệu này hoặc xem nhẹ chúng thì rất có thể sẽ có nhiều người vô tội bị kết án oan.

Trong phần đối đáp giữa các luật sư tham gia bào chữa với bên luận tội. Nhiều vấn đề được các luật sư bào chữa nêu ra với mong muốn tranh luận đến cùng nhằm làm sáng tỏ sự việc. Tuy nhiên, đại diện VKS lại không đưa ra lập luận đáp lại thỏa đáng mà chỉ bảo vệ quan điểm luận tội một cách máy móc là dựa trên Cáo trạng. Luật sư Ngô Đức Đạt bào chữa cho bị cáo Trương Việt Hoàng cho biết: Đối với tội danh “Giữ người trái pháp luật”, đại diện VKS có bày tỏ quan điểm tại tòa là tội bắt, giữ người trái pháp luật được thể hiện bởi hành vi không cho người bị bắt đi đâu vượt ngoài tầm kiểm soát của người phạm tội trong một khoảng thời gian nhất định. Với quan điểm này thì có nghĩa là phải có hành vi bắt thì sau đó mới có hành vi giữ; trong khi đó trong hồ sơ vụ án cũng như các lời khai của bị cáo, bị hại trong phiên tòa hôm nay thì không có ai nhận mình bị bắt cả. Vậy không có ai bị bắt thì làm sao có hành vi giữ người để cấu thành tội như quan điểm luận tội của VKS được?

Luật sư Đạt cũng chỉ ra vấn đề là khi tiếp cận hồ sơ vụ án, luật sư chưa được tiếp cận với các dữ liệu điện tử là các file ghi âm, ghi hình được thực hiện trong quá trình hỏi cung các bị can ở giai đoạn điều tra và khởi tố. Trường hợp thực hiện hỏi cung bị can mà không được ghi âm, ghi hình thì buổi làm việc được coi là vi phạm pháp luật về tố tụng hình sự và không có giá trị pháp lý (căn cứ theo khoản 6 Điều 183 quy định khi hỏi cung bị can tại cơ sở giam giữ hoặc tại trụ sở CQĐT phải được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh). Luật sư Đạt cũng cho rằng trong phần đối đáp lại nội dung này, đại diện VKS tuy xác nhận có những lời khai của bị can, bị cáo trong quá trình điều tra vụ án vì lý do này, lý do kia nên không được ghi âm, ghi hình, nhưng VKS vẫn công nhận những lời khai này hợp pháp thì chưa thỏa đáng.

Cũng theo luật sư Đạt thì ngay cả đối với file ghi âm khi CQĐT lấy lời khai của Trương Việt Hoàng được công bố tại tòa cũng không đảm bảo trình tự tố tụng vì không có thời gian bắt đầu, không có thời gian kết thúc, thì không chắn chắn rằng file này có bị cắt, gọt để nhằm mục đích buộc tội hay không? Nếu một file ghi âm được thực hiện trong quá trình lấy lời khai của bị can trong vụ án mà không được thực hiện đầy đủ theo trình tự pháp luật quy định thì cũng không thể coi đó là chứng cứ buộc tội được. Hơn thế, nếu nghe kỹ file ghi âm này thì luật sư còn thấy dấu hiệu của hành vi mớm cung, là vi phạm pháp luật tố tụng. Tuy đại diện VKS phủ nhận điều này và cho rằng ĐTV chỉ là đang hỏi mang tính chất xác nhận lại nội dung này với bị cáo Hoàng trong quá trình hỏi cung, nhưng bị cáo Hoàng đã lập tức đối đáp lại và nêu ý kiến là trong buổi lấy cung đó, bị cáo có bị thúc giục ép buộc phải ghi lời khai theo ý của ĐTV.

Trao đổi với phóng viên, bà Hồ Thị Hằng, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan, đồng thời là vợ của bị cáo Trần Đình Quân cho biết: “Tại phiên xét xử, tôi đã đề nghị HĐXX cần phải khởi tố hành vi của những cán bộ công an TP. Đà Nẵng đã xông vào nhà tôi vào chiều ngày 18/01/2024 để lấy đi tài sản và tiền bán hàng (khoảng gần 100 triệu đồng) trước sự chứng kiến của chồng con tôi mà không có bất kỳ một thứ giấy tờ gì. Đây là hành vi vi phạm pháp luật cần bị xử lý. Ngoài ra gia đình tôi còn đề nghị Tòa cần xem xét đến trách nhiệm của Kiểm sát viên được giao nhiệm vụ kiểm sát việc giải quyết vụ án này vì đã thiếu trách nhiệm trong việc xem xét, đánh giá những chứng cứ khách quan trong vụ án”.

Ông Trần Văn Bình là người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan cũng cho rằng bản Cáo trạng của VKSND TP. Đà Nẵng trong vụ án này là chưa khách quan và có phần không đúng với thực tế, điều này thể hiện tại các diễn biến hỏi đáp, khai nhận trong phiên xét xử. Không nói đến trường hợp của con trai ông là Trần Đình Quân bị bắt giam thì còn có cả 2 bị cáo là Cao Hồng Hải và Trần Hoàng Phúc cũng bị cáo buộc tội danh “Cưỡng đoạt tài sản” và “Giữ người trái pháp luật”. Hai bị cáo này đều bị VKS nêu trong Cáo trạng là có mặt tại nhà Trần Đình Quân vào ngày 13/12/2023 để đe dọa Nguyễn Như Quân phải trả tiền cho Trần Đình Quân. Nhưng ngay tại phiên tòa, thì nhiều bị cáo, bị hại đã xác nhận vào ngày 13/12/2023 không có mặt Phúc và Hải tại nhà Đình Quân. Bản thân Phúc thì khẳng định là ngày 13/12/2023 còn chưa có mặt tại TP. Đà Nẵng; còn Hải thì cho biết bị cáo này không có mặt ở nhà Đình Quân vào ngày 13/12/2023, không nắm cổ áo đe dọa Như Quân như Cáo trạng đã thể hiện!.

Từ những dấu hiệu xâm phạm hoạt động tư pháp có trong hồ sơ vụ án đến những mâu thuẫn trong Cáo trạng chưa được làm rõ, cùng với diễn biến trong 03 ngày xét xử, các luật sư bào chữa bị cáo Trần Đình Quân và luật sư bào chữa cho Trương Việt Hoàng đều cho rằng: dựa trên nguyên tắc suy đoán vô tội: “Khi không đủ và không thể làm sáng tỏ căn cứ để buộc tội, kết tội theo trình tự, thủ tục thì cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải kết luận người bị buộc tội không có tội - căn cứ Điều 13 Bộ luật tố tụng hình sự”.

Vì thế, Luật sư Bích Ngân đã đề nghị HĐXX, căn cứ những tài liệu, chứng cứ do Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã điều tra, xác minh, căn cứ những chứng cứ, lời khai đã được thẩm tra làm rõ tại phiên tòa sơ thẩm tuyên vô tội đối với bị cáo Trần Đình Quân; đồng thời căn cứ Điều 375, 377 Bộ luật Hình sự, kiến nghị khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can đối với những người đã cố tình ngụy tạo hồ sơ vụ án Trần Đình Quân; đề nghị HĐXX xem xét, đánh giá đúng mức về trách nhiệm của những người giữ quyền công tố trong vụ án và những chứng cứ, lời khai, luận cứ tại phiên tòa để phán quyết một bản án công tâm nhằm đảm bảo thượng tôn pháp luật, tránh để oan sai người vô tội.