Vụ án liên quan việc dạy thêm tại Trường THCS Ba Đình (Hà Nội): Cần chứng minh rõ ràng các yếu tố “vụ lợi”, “thiệt hại”

Theo cáo trạng, trong năm học 2013 - 2014, thực hiện tổ chức dạy thêm, học thêm (DTHT) trong trường theo Quyết định (QĐ) 22/2013/QĐ/UBND ngày 25/6/2013 của UBND TP, bà Bình chỉ đạo kế toán và các giáo viên chủ nhiệm các khối lớp 7, 8, 9 thu tiền DTHT theo một mức chung với số tiền 15.000 đồng/1 tiết/1 học sinh (HS), cao hơn mức tối đa quy định trong QĐ 22 (kèm theo Văn bản hướng dẫn 5898/HD-SGD&ĐT này 17/7/2013 của Sở GD&ĐT).

Theo QĐ 22 và HD 5898, việc thu học phí tại Hà Nội được tính theo sĩ số. Với các lớp học thêm có 10 - 20 HS/lớp, mức thu tối đa 13.000 đồng/1 tiết/1 HS; lớp 20 - 30 HS mức thu tối đa 9.000 đồng; từ 30 - 40 HS, mức thu tối đa 7.000 đồng, lớp từ 40 HS trở lên mức thu tối đa 6.000 đồng.

Từ tháng 12/2013 - 5/2014, Trường THCS Ba Đình đã thu của 24 lớp khối 7, 8, 9 số tiền 2.167.665.000 đồng, trong đó mức thu tối đa theo QĐ 22 được thu là 1.073.553.000 đồng, số tiền thu cao hơn mức thu tối đa quy định là 1.093.796.000 đồng. Cáo trạng cho rằng việc thu tiền DTHT của trường cao hơn mức thu tối đa quy định đã gây thiệt hại cho PHHS 24 lớp 1,093 tỷ đồng, trách nhiệm thuộc về bà Bình. Bà Bình bị khởi tố, truy tố theo khoản 3 Điều 356 BLHS và bị cấp sơ thẩm tuyên 3 năm tù.

Nhận xét về vụ án, Luật sư (LS) Lê Hiếu (Đoàn LS TP Hà Nội) cho rằng, trong tội “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ”, vụ lợi là yếu tố then chốt để cấu thành tội. “Vụ lợi là khi trên cương vị công tác được giao, người có chức vụ, quyền hạn thực hiện hành vi nhằm mục đích khai thác vị thế của mình nhằm hướng tới những lợi ích trái pháp luật; đích đến là đạt được một mục đích cụ thể, có thể là về kinh tế, quyền lợi nhất định. Một yếu tố khác cũng rất quan trọng trong cấu thành tội này, là hành vi vụ lợi gây ra thiệt hại. Đối chiếu vào vụ án xét xử bị cáo Bình, tôi cho rằng các yếu tố này chưa rõ ràng”, LS Hiếu nhận định.

Trong vụ án này, hồ sơ cho thấy số tiền hơn 1 tỷ đồng, được phân bổ 70% cho giáo viên trực tiếp giảng dạy và phần còn lại nộp vào quỹ trường. Có ý kiến cho rằng vậy có việc “vụ lợi phi vật chất” nếu bà Bình muốn nâng cao uy tín thông qua việc tăng thu nhập cho giáo viên hay không? LS cho rằng “hiệu trưởng thực hiện chính sách tăng thu nhập cho người lao động với sự đồng thuận của tập thể giáo viên, ở một góc nhìn nào đó có thể coi là dám nghĩ, dám làm, năng động, sáng tạo; chứ không nên cho rằng đó là “vụ lợi phi vật chất””.

Một trong những điểm khác gây tranh cãi trong vụ án là cơ quan tố tụng xác định hành vi của bà Bình đã gây thiệt hại hơn 1 tỷ đồng cho phụ huynh, nhưng chưa thấy bị hại nào. Quá trình điều tra, cơ quan chức năng đã tìm kiếm bị hại nhưng không có phụ huynh nào khiếu nại hay yêu cầu bồi hoàn. Quá trình điều tra bổ sung, CQĐT gửi giấy mời tới 15 phụ huynh và 3 người lên làm việc, đều khẳng định không có ý kiến gì về việc trường thu theo mức này; không ai đề nghị xử lý cá nhân nào. Thậm chí, một số phụ huynh còn có đơn kêu oan cho bà Bình.

Về vấn đề này, LS Nguyễn Văn Sơn (Đoàn LS Hà Nội) cho rằng: “Hậu quả của tội phạm là dấu hiệu bắt buộc của tội “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ”. Vụ án này nếu chưa xác định được bị hại nào, chưa có phụ huynh nào thừa nhận bị thiệt hại, thì khó có thể cho rằng hành vi của bà Bình là tội phạm”.

Đồng quan điểm, Thạc sĩ Tội phạm học Phùng Đức Hiếu Anh nêu quan điểm “trong tội danh này, việc xác định thiệt hại là căn cứ quan trọng, vì vậy không nên áp đặt khái niệm “thiệt hại” một cách chung chung”.