Vụ án liên quan đến dạy thêm tại Trường THCS Ba Đình (Hà Nội) dưới góc nhìn Luật sư

Như đã thông tin, tháng 3/2026, tại Bản án Hình sự sơ thẩm số 206/2026/HS-ST ngày 27/3/2026, TAND khu vực 1 - Hà Nội đã tuyên phạt bà Nguyễn Thị Bình - cựu Hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình 3 năm tù, bà Phạm Thị Minh Nguyệt - cựu kế toán nhà trường 2 năm tù về tội “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ”.

Sau khi tiếp nhận đơn kháng cáo kêu oan của bà Bình và kế toán Nguyệt, trong 2 ngày 10 - 11/9/2026, TAND TP Hà Nội đã mở phiên toà xét xử phúc thẩm vụ án liên quan đến dạy thêm tại trường THCS Ba Đình. Phiên toà đã và đang nhận được nhiều sự tham gia, quan tâm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trên cả nước.

Theo Luật sư (LS) Phùng Thị Huyền - người bào chữa cho bị cáo Bình, vụ án có nhiều “nút thắt” pháp lý cần cơ quan tố tụng, những người liên quan và dư luận đánh giá khách quan, toàn diện để đảm bảo công lý được thực thi, pháp luật được thượng tôn.

LS phân tích, ngọn nguồn vụ án xuất phát từ đơn tố cáo của một cá nhân từ hơn 10 năm trước, nhưng đến năm 2023 cơ quan chức năng bất ngờ khởi tố, và phải sau nhiều lần trả hồ sơ điều tra bổ sung, Viện Kiểm sát mới ban hành cáo trạng.

Cụ thể, đơn có những nội dung tố cáo bà Bình trong thời gian làm Hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình đã có dấu hiệu vi phạm trong công tác tổ chức dạy thêm, thu chi. Trước nội dung tố cáo nêu trên, UBND quận Ba Đình đã lập đoàn thanh tra, kiểm tra và ban hành Kết luận thanh tra với nội dung đúng, đủ, toàn diện.

Tại Kết luận số 140/KL-UBND ngày 28/7/2016, UBND quận Ba Đình đã kết luận: “Việc quản lý chi nguồn dạy thêm, học thêm về cơ bản đơn vị thực hiện theo quy dịnh tại theo quy định tại Quy định ban hành kèm theo Quyết định số 22/2013/QĐ-UBND ngày 25/06/2013 của UBND TP Hà Nội ban hành quy định về dạy thêm, không phát hiện dấu hiệu cá nhân tham ô, vụ lợi.” (Bút lục số 761).

Tại Kết luận số 143/KL-UBND ngày 01/8/2016, UBND quận Ba Đình đã kết luận:

Về công tác dạy thêm học thêm: “Tổ chức dạy thêm, học thêm được thực hiện theo đúng các văn bản hướng dẫn: Thông tư 17/2012/TT-BGDĐT ngày 16/5/2012 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Quyết định 22/2013/QĐ-UBND ngày 25/6/2013 của UBND TP Hà Nội, Hướng dẫn 5898/HD-SGDĐT ngày 17/7/2013 của Sở Giáo dục, Hướng dẫn 04 ngày 27/8/2013 của Phòng GD&ĐT Quận Ba Đình. Các văn bản trên nhà trường cũng đã công khai đến giáo viên toàn trường và phố biến tới phụ huynh học sinh. Trường đã được Phòng GD&ĐT Ba Đinh cấp giấy phép dạy thêm, học thêm (thời hạn đến tháng 11/2015).” (Bút lục số 723).

Về công tác tài chính, kết luận này cũng nêu rõ: “Qua kiểm tra cho thấy việc chi từ nguồn học thêm cơ bản chi đúng theo quy định, Quy chế chi tiêu nội bộ và thỏa thuận với phụ huynh học sinh. Không phát hiện dấu hiệu việc lập quỹ dễ chi sai quy định hoặc chi tiêu cho mục đích cá nhân.” (Bút lục số 728).

Thời gian sau đó, UBND quận Ba Đình tiếp tục ban hành nhiều văn bản để thông báo, trả lời đơn, báo cáo gửi lãnh đạo địa phương liên quan đến nội dung tố cáo của công dân (thể hiện tại các bút lục 5243, 5244, 5252, 5256…

Về phía TP Hà Nội, ngày 12/5/2017, UBND TP ban hành Thông báo số 412/TB-UBND về việc không thụ lý giải quyết lại tố cáo của 1 công dân do nội dung tố cáo đã được Chủ tịch UBND quận Ba Đình giải quyết đúng quy định của pháp luật (Bút lục số 5735).

Ngày 27/9/2018, UBND TP Hà Nội ban hành  Công văn số 4582/UBND-BTCD trả lời người tố cáo với nội dung: Kể từ nay, UBND TP từ chối tiếp, nhận và giải quyết đơn liên quan đến nội dung trên (Bút lục số 5734).

Đến ngày 22/01/2021, UBND TP Hà Nội ban hành Kết luận số 09/KL-UBND có nội dung: “...qua kiểm tra cho thấy việc chi từ nguồn học thêm cơ bản chi đúng theo quy định, Quy chế chi tiêu nội bộ và thỏa thuận với phụ huynh học sinh, không phát hiện dấu hiệu việc lập quỹ để chi sai quy định hoặc chỉ tiêu cho mục đích cá nhân”.

Cũng liên quan đến nội dung tố cáo và các kết luận nêu trên, ngày 27/8/2016, bà Bình đã kiểm điểm trách nhiệm cá nhân trước Hội đồng sư phạm Trường THCS Ba Đình.

Ngày 1/9/2016, UBND quận Ba Đình đã ban hành Quyết định số 2212/QĐ-UBND điều động bà Bình đang là Hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình về làm chuyên viên của phòng Giáo dục và đào tạo quận….

“Đến nay, các kiến nghị xử lý sau thanh tra đã được tổ chức thực hiện xong, vì vậy, UBND quận Ba Đình không tiếp tục xem xét xử lý trách nhiệm cá nhân đối với bà Nguyễn Thị Bình” - trích văn bản của UBND quận Ba Đình.

“Từ những dẫn chứng nêu trên có thể thấy: các cơ quan chức năng đã “hình sự hoá quan hệ hành chính, quan hệ dân sự” và việc tuyên hình phạt cho bà Bình là không đúng, không công bằng đối với vị cựu hiệu trưởng này bởi bản thân cô Bình đã phải chịu trách nhiệm, phải tự kiểm điểm, chuyển công tác, thôi làm Hiệu trưởng từ 10 năm trước rồi” – Luật sư Huyền nêu ý kiến.

Cùng quan điểm, LS Trần Hồng Phúc nhận định: Tại các văn bản, công văn, báo cáo, kết luận thanh tra của UBND quận Ba Đình và của UBND thành phố Hà Nội đều kết luận không lập quỹ trái phép, không chi sai quy định, không chi vụ lợi cá nhân.

Qua công tác thanh tra, kiểm tra, giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo đều không có dấu hiệu hình sự nên mới không chuyển cơ quan điều tra có thẩm quyền, nhưng vẫn tình tiết ấy, nội dung ấy, không có gì thay đổi mà khi đơn tố gửi đến Cơ quan Công an quận Ba Đình thì sự việc lại được khởi tố.

“Bản thân bà Bình đã bị xử lý kỷ luật điều chuyển công tác, thôi chức Hiệu trưởng là đã chịu chế tài kỷ luật nhưng sau khi cơ quan tố tụng cấp sơ thẩm hình sự hóa công tác dạy thêm học thêm dẫn đến việc kết án sơ thẩm có dấu hiệu oan đối với vị cựu hiệu trưởng này” – LS Phúc nêu tại luận cứ bào chữa.

Theo Luật sư Nguyễn Thị Trang (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), trong vụ án này, văn bản được viện dẫn làm căn cứ xác định hành vi “trái công vụ” là Quyết định số 22/2013/QĐ-UBND của UBND TP Hà Nội (Quyết định 22) đã bị Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật thuộc Bộ Tư pháp kết luận là chưa phù hợp với Thông tư số 17/2012/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Sau 1 ngày (5/5/2026), chính UBND TP Hà Nội đã ra quyết định bãi bỏ Quyết định 22.

“Cần lưu ý, theo nguyên tắc thứ bậc hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật, tính không phù hợp này tồn tại ngay từ thời điểm Quyết định 22 được ban hành, chứ không phải kể từ thời điểm có kết luận của Bộ Tư pháp hay quyết định bãi bỏ. 

Khi căn cứ pháp lý xác định dấu hiệu “trái công vụ” không bảo đảm tính hợp pháp ngay tại thời điểm thực hiện hành vi, thì một trong những dấu hiệu cốt lõi của cấu thành tội phạm theo Điều 356 BLHS không được thỏa mãn. Theo nguyên tắc suy đoán vô tội được quy định tại Điều 13 Bộ luật Tố tụng Hình sự và nguyên tắc áp dụng pháp luật có lợi cho người bị buộc tội, việc “thiếu vắng” dấu hiệu cấu thành tội phạm phải được giải thích theo hướng có lợi cho bị cáo.

Trong trường hợp này, toàn bộ tài liệu hiện có trong hồ sơ vụ án – bao gồm Thông tư số 17/2012/TT-BGDĐT, kết luận của Bộ Tư pháp và quyết định bãi bỏ của UBND TP. Hà Nội đã đủ để Hội đồng xét xử phúc thẩm kết luận hành vi bị quy kết không cấu thành tội phạm, mà không cần thiết phải trả hồ sơ điều tra bổ sung. 

Khi đó, theo quy định của BLTTHS, Hội đồng xét xử phúc thẩm có thẩm quyền hủy bản án sơ thẩm, đình chỉ vụ án và tuyên bố bị cáo không phạm tội. Hướng giải quyết này không chỉ bảo đảm quyền lợi hợp pháp của bị cáo mà còn thể hiện sự nghiêm minh và đúng đắn trong việc áp dụng pháp luật hình sự, tránh việc kéo dài vụ án trong khi cơ sở pháp lý để buộc tội không còn vững chắc” – Luật sư Trang nói.

Vị LS này phân tích thêm, trường hợp Hội đồng xét xử phúc thẩm xét thấy chưa đủ cơ sở để tuyên bố bị cáo không phạm tội ngay tại phiên tòa phúc thẩm, thì việc hủy bản án sơ thẩm để điều tra lại cũng có thể được cân nhắc.

Tuy nhiên, trong bối cảnh cơ quan của Bộ Tư pháp đã có kết luận chính thức về việc Quyết định 22 không phù hợp với Thông tư số 17/2012/TT-BGDĐT và UBND TP Hà Nội đã ban hành quyết định bãi bỏ thì căn cứ pháp lý chủ yếu để buộc tội bị cáo trong bản án sơ thẩm đã không còn đủ, dấu hiệu “trái công vụ” - yếu tố cốt lõi trong cấu thành tội phạm theo Điều 356 BLHS không được thỏa mãn, việc tiếp tục duy trì hoặc kéo dài quá trình tố tụng thông qua điều tra lại là không cần thiết và không phù hợp với nguyên tắc suy đoán vô tội.

Do đó, hướng hủy bản án sơ thẩm, đình chỉ vụ án và tuyên bố bị cáo không phạm tội là phù hợp với quy định, phù hợp với thực tiễn, đồng thời thể hiện sự nghiêm minh và đúng đắn của pháp luật hình sự trong việc xử lý các vụ án có liên quan.

Diễn tiến phiên toà, sau 2 ngày xét xử liên tục, TAND TP Hà Nội đã quyết định nghị án kéo dài và mở lại phiên toà vào 8h30 ngày 14/9/2026.

Báo PLVN sẽ tiếp tục thông tin về vụ án.