“Vòi bạch tuộc” vươn xa
Bài và ảnh: Hồ Hương
Bán hàng đa cấp hiện không còn xa lạ với người dân đất Cảng. Vì vậy, các mặt hàng được chào bán theo kiểu đa cấp ở thành phố không phải là những đồ dùng thông thường như nồi cơm điện, đệm mát xa, bàn là, ti vi, tủ lạnh... mà là những mặt hàng “dễ thuyết phục” như thuốc, máy chữa bệnh. Hình thức bán hàng này đang len lỏi đến nhiều ngõ, ngách, xóm thôn với các chiêu mềm dẻo, kín đáo…mà các ban, ngành chức năng khó phát hiện cũng như có biện pháp xử lý.
Thiệt vì cả tin
Được một người quen giới thiệu, chúng tôi đến nhà ông bà Vũ Văn Nghê và Phạm Thị Trâm ở khu dân cư số 5 phường Nam Sơn, quận Kiến An. Vừa gặp chúng tôi, ông Nghê trút hết nỗi bực dọc:
- Có cần thì tôi bán rẻ lại cho chiếc máy tĩnh điện i-on hoặc có thể cho luôn để không phải nhìn thấy của “nợ” ấy. Vừa dứt lời, ông Nghê vừa lôi chiếc máy tĩnh điện nằm “án binh bất động”ở góc nhà ra cho tôi xem. Chung quanh mạng nhện bám đầy, nhưng chiếc máy tĩnh điện i- on vẫn còn khá mới và nguyên tem mác. Có lẽ chủ nhân của nó chỉ dùng vài lần rồi “bỏ xó” như vậy. Ông Nghê cho biết: Ông bà vốn có bệnh đau xương khớp. Một hôm anh y sĩ ở gần nhà, chuyên chăm sóc sức khỏe cho ông bà rỉ tai: “Chiếc máy tĩnh điện i – on tốt lắm, nếu có điều kiện, ông bà nên mua một cái dùng thử, chỉ có 2 triệu đồng mà hiệu quả thiết thực”. Ông bà tin lời và nhờ mua chiếc máy. Qua thời gian sử dụng chiếc máy này, ông bà Nghê thấy tiếc tiền vì chiếc máy không có tác dụng, hiệu quả như lời quảng cáo.
Chị Nguyễn Thị Hoa, số nhà 37 lô 20B/297 phố Tô Hiệu không dại dột “rước” của nợ là chiếc máy “thông minh rởm” ấy mà lại mua chai thuốc với công dụng chữa cho da mặt mịn màng. Chị cho biết: “Có thời gian, mặt tôi bỗng nổi đầy mụn, tôi được một người quen giới thiệu mua chai thuốc của Công ty Lô Hội hơn 400 nghìn đồng, nhưng bôi hết lọ thuốc vẫn chẳng thấy da mặt khá hơn nên sau đó tôi quyết định dừng hẳn.
Ngoài ông bà Nghê, chị Hoa… đi sâu tìm hiểu, chúng tôi được biết: Do quan niệm:”Có bệnh thì vái tứ phương” nên nhiều người không tiếc tiền chăm sóc sức khỏe cho mình bằng cách tìm mua máy chữa bệnh hay các loại dược phẩm của một số công ty bán hàng đa cấp. Nhưng sau khi sử dụng đều thất vọng vì những sản phẩm đó không có tác dụng thiết thực như những lời quảng cáo. Vì vậy chỉ còn cách bỏ lãng phí các sản phẩm đó.
Thiết lập “mạng lưới nhền nhện”
Làm thế nào để các mặt hàng ấy len lỏi được vào các ngõ phố? Đó là nhờ công nghệ thiết lập “mạng lưới nhền nhện” với các chiêu khá siêu. Chị Phạm Thị Nhung ở phường Nam Sơn, quận Kiến An kể: Hơn 1 năm trước, tôi được giới thiệu về chiếc máy tĩnh điện ion qua một người hàng xóm. Tôi được, dùng thử và nghe tư vấn về chiếc máy đó. Người hàng xóm mách nhỏ:“Nếu chị dùng máy thấy bệnh thuyên giảm, hãy giới thiệu để những người khác cùng sử dụng chị sẽ được hưởng lợi nhuận đáng kể. Tiền hoa hồng sẽ tăng theo cấp số nhân nếu chị trực tiếp bán được nhiều hàng hoặc vận động được nhiều người khác cùng tham gia bán hàng với mình. Lúc đầu tôi chỉ giới thiệu cho người thân trong gia đình biết về chiếc máy này. Sau đó, tôi còn giới thiệu, vận động bạn bè, hàng xóm cùng tham gia bán hàng. Thời gian đầu, tôi phấn khởi vì thu nhập hàng tháng cũng khá”.
Để thiết lập các mạng lưới bán hàng đa cấp, người trưởng nhóm có vai trò chủ chốt và được hưởng mức lương hàng tháng “khá hậu”. Hàng tuần, trưởng nhóm tổ chức các buổi tập huấn, giới thiệu và chào đón các thành viên mới. Do hàng chào bán là thuốc chữa bệnh, máy chữa bệnh, các sản phẩm bổ sung chất dinh dưỡng, kháng bệnh cho cơ thể… nên các trưởng chi nhánh bán hàng đa cấp của một số công ty tại Hải Phòng như Công ty cổ phần Việt AM, Công ty cổ phần cuộc sống, Công ty Lô Hội… thường là y, bác sĩ. Họ vừa đóng vai trò là những người “trợ giảng đắc lực” giới thiệu hình thức kinh doanh và các loại dược phẩm được chào bán vừa có nhiệm vụ bao quát việc bán hàng của các thành viên tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp. Dưới sự hướng dẫn của trưởng nhóm, các nhánh bán hàng mọc lên tua tủa ở nội thành và ngoại thành. Có những nhánh phát triển được số thành viên hàng chục, hàng trăm người. Đặc biệt, trong mạng lưới bán hàng đa cấp đó, có khá đông người làm công tác trong các ngành y, dược tham gia như một nghề tay trái để có thêm thu nhập.
Không ai quản lý?
Rõ ràng, hình thức kinh doanh đa cấp vẫn len lỏi, vươn “vòi bạch tuộc” đến Hải Phòng. Nó đánh trúng tâm lý những người cần việc, thậm chí cả những người mơ tưởng hão huyền hình thức kinh doanh này giúp họ giàu lên nhanh chóng.
Sản phẩm của Công ty Lô Hội và Công ty cổ phần cuộc sống.
Tuy nhiên, điều đáng nói là không ít người mua thuốc, máy chữa bệnh theo kiểu bán hàng đa cấp thường đắt gấp nhiều lần giá trị thực của chúng. Trong khi người bán được hàng thì thu lợi nhuận, còn người mua chịu thiệt, tiền mất, bệnh tật vẫn mang mà chẳng biết kêu ai. Những người tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp, do hoạt động theo kiểu rỉ tai nhau, người nọ giới thiệu người kia nên có người thì doanh thu lớn, hàng tháng có thể thu nhập 5 – 6 triệu đồng, nhưng cũng có những người khi trở thành thành viên của mạng lưới bán hàng kiểu này cũng bị thất thiệt về tài chính. Anh Phạm Anh Thắng ở phường Văn Đẩu, quận Kiến An đưa cho tôi xem 3 lọ thuốc dinh dưỡng của Công ty Lô Hội mà anh không bán được rồi phàn nàn: 2 năm trước, để trở thành thành viên của Công ty Lô Hội, anh phải đóng 6,5 triệu đồng mua sản phẩm của công ty. Tuy nhiên, đến nay, việc chào bán sản phẩm và lương tháng của anh vẫn chưa đủ để bù số tiền nộp mua sản phẩm của công ty ban đầu.
Việc thành lập các chi nhánh của các công ty bán hàng đa cấp ở Hải Phòng đến nay không rõ ràng. Chính vì vậy các cơ quan, ban, ngành chức năng rất khó phát hiện thông tin về các đầu mối hoạt động kinh doanh đa cấp. Ông Đỗ Huy Số, Chủ tịch Hội Đo lường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cho biết: Thực tế ở Hải Phòng khó xác định hình thức kinh doanh đa cấp có bất hợp pháp hay không vì chủ yếu là các chi nhánh, các nhóm thành viên của các công ty đa cấp chính ở Hà Nội hoặc thành phố Hồ Chí Minh. Hiện, một số trường hợp mua sản phẩm của các công ty bán hàng đa cấp nhưng hiệu quả của chúng không đúng như lời quảng cáo nhưng các cơ quan, ban, ngành chức năng rất khó có biện pháp xử lý. Vì vậy, để tránh mua nhầm sản phẩm của các công ty bán hàng đa cấp bất hợp pháp, tốt nhất, người sử dụng phải cân nhắc kỹ trước khi muahàng ; đồng thời nên tìm hiểu rõ nguồn gốc cũng như sản phẩm của các công ty bán hàng đa cấp đó. Thời gian tới, các ban, ngành, chức năng của thành phố như công an, y tế… cần có sự phối hợp để rà soát, kiểm tra hoạt động kinh doanh đa cấp ở Hải Phòng bảo đảm việc kinh doanh lành mạnh, đúng quy định pháp luật./.