Việt Nam – Liên bang Nga tìm 'điểm tựa nội lực': Mở khóa hợp tác kinh tế trong trật tự toàn cầu mới

Sự kiện quy tụ lãnh đạo các bộ, ngành, đại sứ quán, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp hai nước, trở thành không gian đối thoại chính sách và học thuật quan trọng nhằm thúc đẩy hợp tác kinh tế song phương trong bối cảnh địa chính trị và kinh tế toàn cầu nhiều biến động.

Diễn đàn có sự tham dự của đồng chí Nguyễn Minh Vũ, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao; Ngài Gennady Stepanovich Bezdetko, Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Liên bang Nga tại Việt Nam; lãnh đạo Hội Hữu nghị Việt Nam - Liên bang Nga; lãnh đạo Đại học Tài chính, Liên bang Nga; lãnh đạo Đại học Quốc gia Hà Nội và Trường Đại học Kinh tế, ĐHQGHN, cùng đại diện lãnh đạo nhiều bộ, ban, ngành, cơ quan, tổ chức liên quan.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, đồng chí Nguyễn Minh Vũ, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao nhấn mạnh, chủ đề “Phát huy nội lực trong bối cảnh mới” có ý nghĩa thời sự và chiến lược sâu sắc trong bối cảnh kinh tế và địa chính trị toàn cầu đang biến động nhanh chóng.

Theo Thứ trưởng, trên nền tảng quan hệ hữu nghị truyền thống và đối tác chiến lược toàn diện đã được vun đắp qua nhiều thế hệ, cùng với những kết quả tích cực từ các chuyến thăm cấp cao gần đây, hợp tác Việt Nam - Liên bang Nga đang đứng trước nhiều cơ hội mới trên các lĩnh vực như kinh tế, thương mại, đầu tư, năng lượng, giáo dục đào tạo và giao lưu nhân dân.

Đánh giá cao vai trò của Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội trong việc chủ trì tổ chức Diễn đàn, Thứ trưởng khẳng định các cơ sở giáo dục đại học không chỉ là trung tâm đào tạo, nghiên cứu mà còn là cầu nối quan trọng giữa tri thức, chính sách và thực tiễn phát triển.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc, tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng khắt khe và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và kinh tế số, Thứ trưởng cho rằng việc phát huy nội lực là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực tự chủ và bảo đảm tăng trưởng bền vững.

“Diễn đàn hôm nay là cơ hội quan trọng để các nhà hoạch định chính sách, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp hai nước cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hợp tác kinh tế song phương trong thời gian tới”, Thứ trưởng Nguyễn Minh Vũ nhấn mạnh.

Khẳng định cam kết của Việt Nam trong việc tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi và thúc đẩy hợp tác với Liên bang Nga, đặc biệt trong các lĩnh vực trọng tâm như thương mại, đầu tư, khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo và năng lượng, Thứ trưởng bày tỏ tin tưởng Diễn đàn sẽ đóng góp những khuyến nghị có giá trị, góp phần đưa quan hệ hợp tác Việt Nam - Liên bang Nga ngày càng đi vào chiều sâu, thiết thực và bền vững.

Phát biểu tại Diễn đàn, Ngài Gennady Stepanovich Bezdetko, Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Liên bang Nga tại Việt Nam nhấn mạnh, năm 2026 được xác định là Năm hợp tác trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và giáo dục giữa hai nước, qua đó tạo thêm động lực thúc đẩy các chương trình hợp tác thiết thực, đặc biệt trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và nghiên cứu khoa học.

Đại sứ cho biết, trong bối cảnh hợp tác song phương ngày càng đi vào chiều sâu, việc tăng cường liên kết giữa các cơ sở giáo dục đại học và tổ chức nghiên cứu của hai nước đóng vai trò then chốt. Liên minh các trường đại học kinh tế Việt Nam - Liên bang Nga được thành lập từ năm 2024 đã bước đầu tạo nền tảng thể chế quan trọng cho hợp tác trong lĩnh vực đào tạo và nghiên cứu kinh tế tài chính.

Theo Đại sứ, các hoạt động hợp tác như xây dựng chương trình đào tạo chung, triển khai nghiên cứu khoa học, thúc đẩy giảng dạy ngôn ngữ, cũng như tổ chức các hội thảo chuyên đề và chương trình trao đổi sinh viên đang góp phần mở rộng kết nối, đồng thời hiện thực hóa nhiều sáng kiến trong các lĩnh vực kinh tế, tài chính, chuyển đổi số và phát triển bền vững.

“Liên bang Nga luôn coi việc tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực kinh tế, khoa học và giáo dục, cũng như mở rộng trao đổi giữa các cơ quan nhà nước và cơ sở học thuật là nhiệm vụ trọng tâm nhằm củng cố quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với Việt Nam”, Đại sứ Gennady Stepanovich Bezdetko khẳng định, đồng thời nhấn mạnh phía Nga sẵn sàng ủng hộ và tạo điều kiện thuận lợi cho các sáng kiến hợp tác trong thời gian tới.

Tiếp đó, Ban Tổ chức cho biết, do điều kiện công tác, Ngài Đặng Minh Khôi, Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tại Liên bang Nga, không thể trực tiếp tham dự Diễn đàn và đã gửi Thư chúc mừng.

Trong thư, Đại sứ đánh giá cao ý nghĩa của Diễn đàn, coi đây là không gian quan trọng thúc đẩy đối thoại, kết nối và mở rộng hợp tác giữa hai nước. Đại sứ bày tỏ tin tưởng Diễn đàn sẽ góp phần tạo thêm động lực cho hợp tác Việt Nam - Liên bang Nga trên các lĩnh vực kinh tế, khoa học và giáo dục, đồng thời gửi lời chúc Diễn đàn thành công tốt đẹp.

Tiếp nối chương trình, các đại biểu, chuyên gia và nhà hoạch định chính sách đã tập trung thảo luận, làm rõ ý nghĩa và tầm vóc của Diễn đàn Kinh tế Việt Nam - Liên bang Nga 2026 trong bối cảnh mới.

Phát biểu tại Diễn đàn, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Hữu nghị Việt - Nga, Thiếu tướng, PGS.TS Trịnh Quốc Khánh nhấn mạnh, quan hệ hữu nghị truyền thống và đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Liên bang Nga đã được vun đắp qua nhiều thế hệ, trở thành tài sản quý báu của hai quốc gia. Trong giai đoạn hiện nay, hai nước cần tiếp tục phát huy nội lực, đồng thời đẩy mạnh hợp tác trong các lĩnh vực then chốt như năng lượng, khoa học công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực.

Đại diện Đại học Quốc gia Hà Nội, PGS.TS Đào Thanh Trường khẳng định, Diễn đàn là minh chứng rõ nét cho vai trò của các cơ sở giáo dục đại học trong việc kết nối tri thức, chính sách và thực tiễn phát triển. Theo đó, việc phát huy nội lực cần được tiếp cận một cách toàn diện, gắn với đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng cường năng lực hội nhập kinh tế quốc tế.

Ở góc độ đơn vị tổ chức, đại diện Trường Đại học Kinh tế - ĐHQGHN cho rằng hợp tác Việt Nam - Liên bang Nga đang bước sang giai đoạn phát triển sâu hơn, có cấu trúc rõ ràng và định hướng cụ thể. Trên cơ sở đó, ông đề xuất 5 trụ cột hợp tác trọng tâm gồm: thương mại đầu tư chất lượng cao; năng lượng; logistics; khoa học công nghệ và chuyển đổi số; giáo dục đào tạo và phát triển nguồn nhân lực.

Đáng chú ý, từ phía các chuyên gia Liên bang Nga, nhiều ý kiến cũng nhấn mạnh vai trò ngày càng nổi bật của hợp tác du lịch và giao lưu văn hóa như một trụ cột bổ trợ quan trọng trong quan hệ song phương. Theo đó, lượng khách du lịch hai chiều đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt là khách Nga đến Việt Nam và khách Việt Nam sang Nga trong những năm gần đây.

Các chuyên gia nhận định, với tiềm năng phát triển và tốc độ tăng trưởng hiện nay, Việt Nam hoàn toàn có khả năng trở thành một trong những điểm đến du lịch hàng đầu thế giới trong thời gian tới. Đồng thời, sự gia tăng trao đổi trong lĩnh vực du lịch, văn hóa và giáo dục không chỉ thúc đẩy kinh tế dịch vụ mà còn góp phần củng cố hiểu biết lẫn nhau, tạo nền tảng xã hội bền vững cho quan hệ hợp tác giữa hai quốc gia.

Trong khuôn khổ chương trình, Ban Tổ chức đã tiến hành trao kỷ niệm chương và thư cảm ơn tới các đối tác, chuyên gia và đại biểu có đóng góp tích cực, đồng thời công bố Kỷ yếu khoa học quốc tế của Diễn đàn - sản phẩm học thuật quan trọng, tập hợp các nghiên cứu và khuyến nghị chính sách xoay quanh chủ đề “Phát huy nội lực trong bối cảnh mới”.

Nhìn từ tham luận: Những “điểm nghẽn” và hướng mở cho hợp tác song phương

Tại phiên thảo luận khoa học, các chuyên gia đã đưa ra nhiều phân tích sâu sắc về bối cảnh kinh tế toàn cầu và triển vọng hợp tác Việt Nam - Liên bang Nga.

Một chuyên gia đến từ Đại học Tài chính trực thuộc Chính phủ Liên bang Nga cho rằng, mặc dù xu hướng chuyển đổi năng lượng và “cách mạng xanh” đang diễn ra mạnh mẽ, nhưng trên thực tế khoảng 85% nhu cầu năng lượng toàn cầu vẫn phụ thuộc vào các nguồn truyền thống. Trong bối cảnh đó, Liên bang Nga tiếp tục đóng vai trò là nhà cung cấp năng lượng quan trọng, đồng thời thị trường năng lượng toàn cầu đang tái cấu trúc theo hướng đa cực, với sự dịch chuyển rõ nét từ châu Âu sang châu Á. Điều này mở ra cơ hội cho Việt Nam trong việc bảo đảm an ninh năng lượng và đa dạng hóa nguồn cung.

Liên quan đến hợp tác kinh tế, PGS.TS Nguyễn Chiến Thắng phân tích quan hệ thương mại và đầu tư giữa Việt Nam và Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU). Sau gần 10 năm thực thi FTA, kim ngạch thương mại hai bên đã tăng hơn 2 lần, tuy nhiên vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng. Đáng chú ý, Nga chiếm tới khoảng 90% tổng kim ngạch thương mại Việt Nam - EAEU. Trong khi đó, đầu tư song phương còn hạn chế, tỷ lệ tận dụng ưu đãi FTA mới đạt khoảng 40%, thấp hơn nhiều so với các FTA khác của Việt Nam. Từ đó, ông đề xuất cần nâng cấp FTA, cải thiện logistics và đổi mới cơ chế thanh toán để tháo gỡ các “điểm nghẽn”.

Ở góc độ kinh tế vĩ mô, giảng viên Kinh tế chính trị thuộc Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc lớn vào vốn đầu tư, trong khi đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) còn hạn chế. Chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) mới đạt khoảng 0,4–0,5% GDP, thấp hơn đáng kể so với các nền kinh tế thành công trong khu vực. Bên cạnh đó, tiêu dùng chiếm khoảng 60% GDP nhưng có dấu hiệu chững lại sau đại dịch, trong khi khu vực kinh tế tư nhân đang dần trở thành động lực mới của tăng trưởng.

Các ý kiến tại Diễn đàn cũng thống nhất rằng, trong bối cảnh thế giới biến động và tái cấu trúc mạnh mẽ, hợp tác Việt Nam - Liên bang Nga cần được thúc đẩy theo hướng thực chất hơn, tập trung vào các lĩnh vực chiến lược như năng lượng, công nghệ, logistics và phát triển nguồn nhân lực, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả hợp tác song phương và bảo đảm tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

Tổng thể các tham luận tại phiên thảo luận cho thấy một điểm chung: quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Liên bang Nga đang đứng trước cơ hội lớn, nhưng cũng đòi hỏi cách tiếp cận mới mang tính thực chất và hiệu quả hơn.

Các ý kiến đều thống nhất rằng, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang có nhiều biến động, cần ưu tiên tập trung vào ba yếu tố mang tính quyết định. Trước hết là bảo đảm an ninh năng lượng, trong đó các nguồn năng lượng truyền thống vẫn giữ vai trò quan trọng song song với quá trình chuyển đổi xanh.

Bên cạnh đó, cần nâng cao hiệu quả thực thi các hiệp định thương mại, đặc biệt là việc tận dụng tốt hơn Hiệp định FTA giữa Việt Nam và Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU). Đồng thời, việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao năng suất và thúc đẩy đổi mới sáng tạo được xác định là yếu tố then chốt, góp phần tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết trong việc tháo gỡ các “điểm nghẽn” hiện nay, bao gồm logistics, cơ chế thanh toán quốc tế và rào cản kỹ thuật, nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp hai nước mở rộng hợp tác.

Đặc biệt, trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam được nhìn nhận là cầu nối quan trọng giữa ASEAN và Liên minh Kinh tế Á – Âu (EAEU), mở ra dư địa hợp tác mới không chỉ trong thương mại, mà còn trong đầu tư, công nghệ và phát triển nguồn nhân lực.

Các ý kiến tại Diễn đàn cũng cho rằng, để hiện thực hóa các cơ hội này, cần sớm chuyển hóa các khuyến nghị học thuật thành chính sách cụ thể và các dự án hợp tác thực tiễn, qua đó nâng cao hiệu quả và tính bền vững của quan hệ hợp tác song phương trong giai đoạn tới.

Phát biểu tổng kết, Hiệu trưởng Trường đại học Kinh tế, PGS.TS Lê Trung Thành nhấn mạnh, diễn đàn đã ghi nhận nhiều ý kiến sâu sắc, tâm huyết từ các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia, học giả và cộng đồng doanh nghiệp, qua đó làm rõ các vấn đề quan trọng trong hợp tác giữa Việt Nam và Liên bang Nga trong bối cảnh mới. Dù thời gian có hạn, không khí thảo luận sôi nổi và sự theo dõi đến cuối chương trình đã cho thấy ý nghĩa thiết thực của Diễn đàn.

Diễn đàn khép lại, mở ra kỳ vọng về một giai đoạn hợp tác sâu sắc, thực chất và hiệu quả hơn giữa hai quốc gia Việt Nam và Liên Bang Nga