Việt Nam cần hàng chục nghìn nhân lực cho phát triển năng lượng nguyên tử đến năm 2035

Bài toán nhân lực cho chương trình điện hạt nhân

Đây là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh chương trình điện hạt nhân được tái khởi động và nhiều dự án đang được đẩy nhanh tiến độ. Đó là nội dung được các chuyên gia nhấn mạnh tại Hội thảo định hướng đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực năng lượng nguyên tử giai đoạn 2026-2035 do Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (VARANS) tổ chức mới đây tại Hà Nội.

Phát biểu tại hội thảo, TS. Nguyễn Hoàng Linh, Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, cho biết nhu cầu phát triển nguồn nhân lực đang trở nên cấp thiết khi Đảng, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm khôi phục và triển khai Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận.

Theo Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050, điện hạt nhân dự kiến chiếm khoảng 6-8% tổng sản lượng điện quốc gia với 4 tổ máy công suất lớn và từ 10-15 lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR).

Riêng hai nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 dự kiến cần khoảng 3.900 nhân lực trực tiếp vận hành vào năm 2030, trong đó có khoảng 670 người được đào tạo trình độ đại học ở nước ngoài.

Theo ông Linh, Chính phủ đã phê duyệt Đề án đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035; đồng thời ban hành các đề án phát triển nguồn nhân lực quản lý nhà nước, nghiên cứu, ứng dụng và hỗ trợ kỹ thuật trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử cũng như tăng cường năng lực cho Cục An toàn bức xạ và hạt nhân.

Tuy nhiên, nhu cầu nhân lực không chỉ dừng ở vận hành nhà máy điện hạt nhân mà còn trải rộng trên nhiều lĩnh vực như quản lý nhà nước, cơ quan pháp quy, an toàn và an ninh hạt nhân, nghiên cứu - phát triển, hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo, y học hạt nhân, công nghệ bức xạ, quản lý chất thải phóng xạ, ứng phó sự cố, quan trắc môi trường, công nghiệp và nông nghiệp.

Đào tạo theo chuẩn quốc tế để đáp ứng nhu cầu nhân lực điện hạt nhân

Tại hội thảo, các chuyên gia tập trung đánh giá thực trạng nguồn nhân lực, xác định nhu cầu theo từng lĩnh vực và từng giai đoạn; đồng thời đề xuất xây dựng khung năng lực, chuẩn đầu ra, chương trình đào tạo và cơ chế phát triển đội ngũ giảng viên, chuyên gia.

Các ý kiến thống nhất rằng phát triển nguồn nhân lực là điều kiện tiên quyết để triển khai thành công chương trình năng lượng nguyên tử. Theo đó, cần hình thành hệ sinh thái đào tạo liên ngành với sự tham gia của cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và các đối tác quốc tế.

Một trong những đề xuất đáng chú ý là tập trung nguồn lực cho khoảng 5-6 cơ sở đào tạo nòng cốt thay vì đào tạo dàn trải, qua đó tối ưu chi phí, nâng cao chất lượng và năng lực tự chủ. Chương trình đào tạo cần được cập nhật theo hướng dẫn của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), đồng thời phát triển các chương trình kỹ sư chuyên sâu đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Theo GS.VS. Nguyễn Quốc Sỹ, Đại học Năng lượng quốc gia Moskva (Liên bang Nga), mô hình “khoa liên kết” với các trường đại học và đối tác quốc tế sẽ tạo nền tảng đào tạo thống nhất, góp phần phát triển đội ngũ giảng viên và tăng cường trao đổi học thuật. Bên cạnh đó, cần kết hợp đào tạo ở nước ngoài với xây dựng năng lực trong nước để hạn chế tình trạng chảy máu chất xám.

Các chuyên gia cũng kiến nghị xây dựng cơ chế đặc thù về tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ và giữ chân nhân lực chất lượng cao; tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp; mở rộng các chương trình hợp tác quốc tế, chuyển giao tri thức, đào tạo tại chỗ và đào tạo theo vị trí việc làm.

Theo Ban tổ chức, hội thảo là hoạt động mở đầu cho chuỗi diễn đàn chuyên môn về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực năng lượng nguyên tử trong thời gian tới, hướng tới xây dựng đội ngũ nhân lực đạt chuẩn quốc tế, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước.