“Việt Cẩm Y Văn”: Bản sắc Việt trong cổ phục thời Lê Trung Hưng

Giải mã những “lầm tưởng” về trang phục cổ

Tối ngày 4/2, tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG Hà Nội) buổi họa đàm “Việt Cẩm Y Văn”. Điểm nhấn của họa đàm là phần tọa đàm với diễn giả Bình Phan – quản trị viên các cộng đồng nghiên cứu như Sử quán Cổ Phong, Việt Nam Cổ phục Hội, Giáp trụ Việt Nam, đồng thời là đại diện nhóm nghiên cứu phi lợi nhuận Đại Việt Phong Hoa, chuyên phục dựng và đối chiếu tư liệu về văn hóa – trang phục các thời kỳ Đại Việt.

Tại buổi tọa đàm, diễn giả Bình Phan đã mang đến cái nhìn sắc sảo về sự chuyển biến của y phục. Sau chiến thắng quân Minh, Đại Việt bước vào thời kỳ tự chủ mạnh mẽ, định hình hệ thống trang phục riêng biệt. Điểm nhấn lớn nhất là sự lên ngôi của áo giao lĩnh và các loại mũ đặc trưng như mũ bình đính, thay thế dần cho áo viên lĩnh.

Mặc dù xã hội tồn tại sự chia cắt giữa Đàng Ngoài (chúa Trịnh) và Đàng Trong (chúa Nguyễn), trước cải cách trang phục của Nguyễn Phúc Khoát, y phục hai miền vẫn duy trì nhiều nét tương đồng.

Diễn giả cũng chỉ ra rằng, trước thời Lê Trung Hưng, Việt Nam đã xuất hiện các dạng trang phục cổ có thân trong và xòe giữa. Ghi chép của học giả Chu Khứ Phi thời Tống trong tác phẩm “Lĩnh ngoại đại đáp” cho thấy trang phục người Việt có nét tương đồng với áo bối tử Trung Hoa, không xẻ sống lưng, được người Việt gọi là áo tứ điên.

Một trong những thông tin gây bất ngờ cho khán giả là sự khác biệt tinh tế của chiếc bức cân (khăn đội đầu). Dù cùng chịu ảnh hưởng văn hóa Á Đông, nhưng do thói quen búi tóc đặc thù, chóp bức cân của người Việt thường ngả về phía sau, tạo nên nhận diện độc nhất so với Trung Quốc hay Hàn Quốc.

Đặc biệt, theo diễn giả Bình Phan, trong bối cảnh hiện đại, việc cách điệu cổ phục để phù hợp thị hiếu đã dẫn đến nhiều cách hiểu chưa chính xác. Chẳng hạn, áo tấc thời Nguyễn mặc định có tay thụng, trong khi khái niệm “áo tấc tay trẽn” thực chất là sự nhầm lẫn với áo lập lĩnh tay trẽn.

Bên cạnh đó, quan điểm cho rằng áo giao lĩnh là tiền thân trực tiếp của áo dài cũng chưa hoàn toàn chính xác. Nhiều hình ảnh minh họa thực tế là áo ngũ thân lập lĩnh thời Nguyễn, được phụ nữ Việt Nam, đặc biệt là phụ nữ miền Bắc, mặc theo lối buộc thả vạt, khiến dáng áo mềm và dễ gây nhầm lẫn.

Lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống

Không để những kiến thức lịch sử trở nên khô khan, “Việt Cẩm Y Văn” đã khéo léo đan cài các yếu tố nghệ thuật hiện đại. Chương trình mở màn đầy trẻ trung với tiết mục từ CLB Guitar Nhân Văn, và sau đó là vở kịch Táo Quân đầy trào phúng. Những nhân vật như “Táo AI”, “Táo Deadline” hay “Táo Trending” đã mang đến những tiếng cười sảng khoái, phản ánh hơi thở thời đại ngay trong một không gian đậm chất truyền thống.

Y quan tiền triều, bức cân của người Việt

Phần mong chờ nhất là màn trình diễn Việt phục, tái hiện sinh động các mẫu áo giao lĩnh, viên lĩnh từ cung đình đến dân gian. Những tà áo không chỉ nằm trên trang giấy tư liệu mà bước ra đời thực, minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa Việt qua thăng trầm lịch sử.

Áo ngũ thân lập lĩnh.

Thông qua họa đàm, lịch sử không còn là những con số hay sự kiện cứng nhắc. “Việt Cẩm Y Văn” đã thành công trong việc giúp người trẻ hiểu rõ hơn về chiều sâu văn hóa và bản sắc dân tộc Việt Nam.