Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long: Tập trung chọn tạo các giống lúa mới năng suất, chất lượng cao

Báo cáo tại cuộc làm việc, TS Trần Ngọc Thạch, Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL cho biết, Viện có chức năng nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, dịch vụ và sản xuất kinh doanh về cây lúa và hệ thống nông nghiệp phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội vùng ĐBSCL.

Giai đoạn 2021 - 2025, Viện đã được giao triển khai thực hiện nhiều nhiệm vụ khoa học công nghệ (KHCN) cấp quốc gia, cấp bộ, hợp tác với các tổ chức/cá nhân/quốc tế; đã chọn tạo giống lúa và chuyển giao giống lúa vào trong sản xuất với số lượng giống công nhận lưu hành là 18, số lượng giống bảo hộ là 29.

Các giống lúa OM do Viện lai tạo đang được trồng phổ biến (trên 65%) và chiếm tỉ lệ lớn trong cơ cấu gạo xuất khẩu. Giống OM18 được gieo trồng trên 1 triệu ha và OM5451 trên 600.000 ha hằng năm, đóng góp hơn 65 - 70% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam hiện nay.

Trong phát triển các tiến bộ kỹ thuật canh tác lúa, Viện đã xây dựng quy trình canh tác lúa cho 4 tiểu vùng sinh thái và đang đưa vào áp dụng rộng rãi trong sản xuất ở ĐBSCL; xây dựng quy trình canh tác lúa theo hướng hữu cơ trong hệ thống canh tác tôm lúa vùng ven biển Tây, ĐBSCL.

Viện cũng xây dựng các mô hình ứng dụng máy cấy tích hợp bón phân với quy mô 30ha ở Cần Thơ (Sóc Trăng, Hậu Giang và TP Cần Thơ cũ), tiết kiệm từ 40 - 100kg giống/ha, 20 - 30kg đạm/ha và giảm ít nhất 3 lần bón phân/vụ (tương đương chi phí cho lao động là 600.000 đồng/ha).

Viện đã thử nghiệm, xây dựng mô hình ứng dụng đồng bộ máy bay không người lái (drone) trong canh tác lúa (gieo hạt, bón phân và phun thuốc) cho thấy tiềm năng tiết kiệm gần 30% chi phí vật tư, gần 10% chi phí lao động so với phương pháp canh tác truyền thống. Biện pháp phòng trừ sinh học, thuốc trừ sâu sinh học Ometar/Biovip và chế phẩm 3M đang thử nghiệm có hiệu quả tốt trong phóng trừ rầy nâu và sâu cuốn lúa đã được thử nghiệm diện rộng ở Sóc Trăng cũ và Bạc Liêu cũ.

Hằng năm, Viện tổ chức sản xuất tại chỗ 220ha và liên kết sản xuất trên 1.000ha với các đơn vị trong vùng ĐBSCL để cung ứng hàng năm 50 - 60 tấn giống siêu nguyên chủng, 800 - 900 tấn giống nguyên chủng, 4.000 - 7.000 tấn xác nhận cho các địa phương, góp phần đưa tổng diện tích sản xuất lúa ở ĐBSCL sử dụng hạt giống đạt tiêu chuẩn các cấp từ dưới 10% năm 1999 lên trên 80 - 90% như hiện nay.

Theo định hướng, Viện sẽ nghiên cứu ứng dụng về chọn tạo giống lúa theo hướng nâng cao chất lượng gạo (phẩm chất cơm, chất lượng xay chà, giá trị dinh dưỡng và sử dụng), phù hợp biến đổi khí hậu cho vùng ĐBSCL (chống chịu được sâu hại chính và các điều kiện bất lợi như mặn, hạn, ngập, nóng, phèn…); và nhu cầu của thị trường trong nước cũng như xuất khẩu (gạo thơm, gạo chất lượng cao, gạo phục vụ chế biến, gạo nếp và đặc sản…).

Viện sẽ đẩy mạnh các nghiên cứu theo hướng ứng dụng các công nghệ tiên tiến, công nghệ cao, ứng dụng các chế phẩm vi sinh và hữu cơ để tiết kiệm vật tư đầu vào, giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu, gia tăng hiệu quả sản xuất. Nghiên cứu phát triển các mô hình lúa luân canh với các đối tượng cây trồng và thủy sản, thích ứng biến đổi khí hậu đặc biệt điều kiện ngập nước, hạn mặn…

Kết luận cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị Viện Lúa ĐBSCL tập trung thực hiện 3 nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới.

Thứ nhất, tiếp tục ứng dụng, phát triển công nghệ, tập trung chọn tạo các bộ giống lúa thế hệ mới có năng suất, chất lượng cao, chống chịu sâu bệnh, thích ứng với biến đổi khí hậu; hướng tới mục tiêu nâng cao năng suất, chất lượng giống lú.

Thứ hai, nghiên cứu, hoàn thiện các quy trình canh tác hiện đại, giảm phát thải, góp phần nâng tầm thương hiệu hạt gạo Việt Nam, nâng cao giá trị sản phẩm trên thị trường quốc tế. Việc phát triển giống lúa chất lượng cao cần được đặt trong mối liên kết chặt chẽ với đổi mới quy trình sản xuất, ứng dụng tiến bộ KHCN và tổ chức sản xuất phù hợp.

Thứ ba, mở rộng nghiên cứu, phát triển công nghệ chế biến sâu, nhằm nâng cao giá trị hạt gạo và tận dụng tối đa các phụ phẩm nông nghiệp. Đây là hướng nghiên cứu cần thiết để hình thành chuỗi sản xuất khép kín, từ giống, canh tác, chế biến đến thị trường. Các khâu phải được kết nối đồng bộ, bổ trợ cho nhau, thay vì chỉ tập trung vào nghiên cứu giống hoặc sản xuất lúa nguyên liệu.