Việc làm cho người dân thuộc diện thu hồi đất- Còn nhiều trở ngại
Mặc dù thành phố có nhiều nỗ lực trong việc bố trí, sắp xếp chỗ ở, đào tạo nghề, hỗ trợ vốn, giải quyết việc làm cho người dân thuộc vùng dự án phải di dời nhưng khó khăn vẫn chồng chất…Người dân đang phải đối mặt với nhiều vấn đề cần giải quyết để ổn định cuộc sống, nhất là việc làm, thu nhập và học tập của con em.
Việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp theo hướng công nghiệp, sản xuất dịch vụ, mở rộng đô thị, xây dựng kết cấu hạ tầng, phục vụ dự án phát triển kinh tế -xã hội là tất yếu, phù hợp với chuyển dịch cơ cấu kinh tế, lao động trong quá trình công nghiệp hoá-hiện đại hoá thành phố, đất nước. Nhưng bên cạnh mặt tích cực cũng tồn tại nhiều vấn đề, nhất là giải quyết việc làm, ổn định cuộc sống cho người dân trong diện bị thu hồi đất.
Hiện nay, phần lớn các giải pháp hỗ trợ người dân di dời phục vụ các dự án mới dừng ở việc tạo chỗ ở mới mà chưa tạo ra cuộc sống mới cho họ. Gia đình ông Lại Văn Tài, đội 6, thôn Đoan, xã Tam Hưng (huyện Thuỷ Nguyên) có 5 khẩu, thu nhập của cả gia đình trông vào 6 sào ruộng cấy. Khi dự án Nhà máy nhiệt điện Hải Phòng 1, 2 triển khai, 5 sào ruộng của ông lần lượt bị thu hồi, còn một sào bị kẹt giữa các dự án không thể canh tác. Sau khi trang trải hết nợ nần bằng số tiền được đền bù từ 5 sào ruộng bị thu hồi, gia đình ông Tài loay hoay không biết trông vào đâu để sinh nhai. Ông Tài tâm sự: “Tôi ngoài 60 tuổi rồi, giờ chẳng biết làm gì, dạo trước xin đi làm bảo vệ, người ta chê già, ba đứa con đi làm thuê chẳng đủ ăn, bà nhà tôi sức khoẻ yếu, chỉ ở nhà trông cháu. Gia đình lâm vào cảnh túng bấn. Còn một sào ruộng bị nhiễm mặn, chẳng cày cấy được gì, gạo thóc ăn đong từng ngày. Khó khăn quá mà chẳng biết kêu ai”…
Gia đình ông Nguyễn Văn Quang, ở phường Hoà Nghĩa (quận Dương Kinh) cũng trong hoàn cảnh tương tự. Nhà có 5 miệng ăn trông vào gần 6 sào ruộng cấy. Phục vụ dự án đường ô tô cao tốc Hà Nội-Hải Phòng, số ruộng đất của gia đình ông Quang bị thu hồi gần hết, không còn ruộng cấy, bà vợ chuyển sang buôn hoa quả, còn ông khăn gói đi làm phu hồ kiếm tiền nuôi ba đứa con đang tuổi ăn học.
Không chỉ đối mặt với thu nhập bấp bênh, con cháu người dân sau khi chuyển đến khu tái định cư cũng gặp không ít khó khăn trong học tập. Hầu hết học sinh vẫn học ở trường cũ, chỉ có cố ít học sinh may mắn chuyển đến trường gần nơi ở. Số học sinh quay lại trường cũ học tập cũng nhiều trở ngại. Đơn cử như các cháu đang ở khu tái định cư 2, xã Tam Hưng (huyện Thuỷ Nguyên), cứ ngày mưa phải nghỉ học vì con đường duy nhất đến trường đã nằm trong dự án. Con đường mới chưa làm xong, hễ trời mưa là lầy thụt bùn đất, ổ voi, ổ gà ngập nước mênh mông chẳng phân biệt được đâu là đường, đâu là ao hồ…
Khó tuyển dụng lao động tại chỗ
Theo báo cáo của Sở Lao động -Thương binh và Xã hội, năm 2008, 1630 lao động nông thôn được đào tạo nghề tương ứng với 1,5 tỷ đồng hỗ trợ. Mặc dù đạt 100% kế hoạch nhưng con số người lao động qua đào tạo nghề tìm được việc làm còn “khiêm tốn”. Trong số lao động mất việc, nhóm bị ảnh hưởng nhiều nhất là lao động từ 35 tuổi trở lên. Hầu hết các địa phương đều khuyến khích doanh nghiệp đóng trên địa bàn, nhất là những doanh nghiệp sử dụng đất thu hồi ưu tiên tuyển dụng lao động tại chỗ. Nhưng việc tuyển dụng lao động tại chỗ không dễ bởi người nông dân không đáp ứng được yêu cầu về tay nghề.
Trên thực tế, có nơi hàng nghìn nông dân bị thu hồi đất nhưng chỉ vài chục người được đào tạo nghề. Ví dụ như xã Tam Hưng (huyện Thuỷ Nguyên), phục vụ dự án Nhà máy nhiệt điện Hải Phòng 2, hơn 300 hộ dân bị thu hồi đất, nhưng sau khi chọn lọc kỹ chỉ có 25 người được học nghề. Số lao động đã qua đào tạo này chưa được nhận vào làm việc ngay mà vẫn phải chờ nhà máy đi vào hoạt động và phải trải qua sát hạch, nếu đáp ứng đủ yêu cầu của chủ sử dụng lao động thì họ mới có cơ hội làm việc. Nhiều người do tuổi cao, không còn tư liệu sản xuất trong khi nhu cầu cuộc sống bức bách phải xoay sở kiếm việc làm ngay, nên chỉ sau một thời gian ngắn, lại rơi vào cảnh thất nghiệp, hoặc thu nhập bấp bênh, không đủ trang trải cuộc sống.
Để xử lý những tồn tại trong giải quyết việc làm cho người nông dân thuộc diện thu hồi đất, quan trọng nhất là gắn chiến lược phát triển kinh tế- xã hội với việc bố trí lực lượng sản xuất hợp lý giữa các địa phương, đồng thời có quy hoạch sử dụng đất trên cơ sở đó địa phương chủ động đề ra các kế hoạch giải quyết việc làm cho người nông dân. Khi xây dựng phương án đền bù, giải phóng mặt bằng, việc tái định cư và giải quyết việc làm cho người lao động phải được coi là bộ phận cấu thành quan trọng và phải được nghiêm túc thực hiện trên cơ sở bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân.
Thanh Thuỷ