Vì sao Việt Nam cấm nhập khẩu điện thoại, máy tính cũ?

Ngăn nguy cơ trở thành điểm tiếp nhận rác thải điện tử

Tại buổi Họp báo thường kỳ tháng 10/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) ngày 4/11, ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, đã làm rõ mục tiêu và phạm vi áp dụng quy định mới về cấm nhập khẩu sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng.

Theo ông Nguyễn Khắc Lịch, việc ban hành Thông tư số 63/2026/TT-BKHCN về danh mục sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng cấm nhập khẩu không phải là một chính sách hoàn toàn mới. Việc quản lý nhóm hàng hóa này đã được thực hiện ổn định từ năm 2007, gần nhất là theo Thông tư số 11/2018/TT-BTTTT của Bộ Thông tin và Truyền thông.

Thông tư số 63 được ban hành nhằm thay thế quy định cũ, đáp ứng yêu cầu hoàn thiện, đồng bộ hệ thống pháp luật về công nghiệp công nghệ số và quản lý ngoại thương. Một trong những nội dung quan trọng là cập nhật, chuẩn hóa mã số hàng hóa (mã HS) theo Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam ban hành kèm Thông tư số 31/2022/TT-BTC của Bộ Tài chính, tạo thuận lợi cho cơ quan hải quan và doanh nghiệp trong tra cứu, xác định hàng hóa thuộc diện cấm.

Lý giải về mục tiêu của chính sách, Cục trưởng Nguyễn Khắc Lịch cho biết, trước hết, việc kiểm soát nhập khẩu điện thoại thông minh, máy tính và các thiết bị công nghệ số đã qua sử dụng nhằm bảo vệ người tiêu dùng, môi trường và thúc đẩy thị trường công nghệ trong nước phát triển lành mạnh.

Theo đó, Việt Nam cần ngăn chặn nguy cơ trở thành điểm tiếp nhận thiết bị điện tử cũ, chất lượng thấp, thậm chí là rác thải điện tử từ nước ngoài. Những thiết bị đã qua thời gian dài sử dụng có thể không còn bảo đảm chất lượng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn khi đưa vào lưu thông.

Đáng chú ý, phần cứng không rõ nguồn gốc hoặc đã bị can thiệp kỹ thuật có thể dẫn đến nguy cơ mất an toàn thông tin, lộ lọt dữ liệu cá nhân. Pin và linh kiện xuống cấp cũng làm gia tăng nguy cơ cháy, nổ. Một số thiết bị không còn đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, quy chuẩn quốc gia hoặc quy định về tần số vô tuyến điện.

Bên cạnh bảo vệ người tiêu dùng, việc kiểm soát hàng công nghệ cũ còn góp phần hạn chế cạnh tranh không lành mạnh, tạo điều kiện cho thị trường và doanh nghiệp công nghệ trong nước phát triển bền vững.

Không đóng cửa với thiết bị phục vụ sản xuất, nghiên cứu

Một nội dung được doanh nghiệp quan tâm là liệu quy định mới có ảnh hưởng đến hoạt động nhập khẩu máy móc, thiết bị đã qua sử dụng phục vụ sản xuất hay không.

Làm rõ vấn đề này, ông Nguyễn Khắc Lịch nhấn mạnh, Thông tư số 63 không nhằm hạn chế hoạt động sản xuất, kinh doanh. Những dây chuyền công nghệ, máy móc, thiết bị và công cụ đã qua sử dụng vẫn được phép nhập khẩu nếu đáp ứng các tiêu chí theo quy định của pháp luật về công nghiệp công nghệ số và phục vụ trực tiếp cho những mục đích được phép.

Trong đó có các dự án đầu tư sản xuất, đóng gói, kiểm thử sản phẩm vi mạch bán dẫn; hoạt động đào tạo, nghiên cứu và phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số.

Cơ chế này có ý nghĩa đối với doanh nghiệp công nghệ cao và doanh nghiệp bán dẫn, bởi máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất, thử nghiệm hoặc nghiên cứu thường có giá trị lớn. Việc cho phép nhập khẩu thiết bị đã qua sử dụng đáp ứng điều kiện giúp doanh nghiệp giảm áp lực chi phí đầu tư ban đầu, tận dụng nguồn lực công nghệ phù hợp mà vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý.

Ngoài ra, theo quy định tại Thông tư số 26 của Bộ KH&CN, doanh nghiệp còn được phép nhập khẩu hàng hóa thuộc danh mục sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng cấm nhập khẩu trong một số trường hợp đặc thù như phục vụ mục đích đặc dụng, nghiên cứu khoa học hoặc thực hiện hoạt động gia công cho thương nhân nước ngoài để tiêu thụ tại nước ngoài.

Như vậy, việc xác định hàng hóa có được phép nhập khẩu hay không không chỉ căn cứ vào tình trạng đã qua sử dụng mà còn phải xem xét mã hàng, mục đích sử dụng và các điều kiện pháp lý liên quan.

Những sản phẩm nào thuộc diện cấm nhập khẩu?

Trước đó, ngày 27/10, Bộ KH&CN ban hành Thông tư số 63/2026/TT-BKHCN, công bố chi tiết danh mục sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng cấm nhập khẩu kèm mã số hàng hóa.

Danh mục bao gồm điện thoại thông minh, máy tính và nhiều nhóm thiết bị công nghệ số đã qua sử dụng thuộc các nhóm mã HS 8517, 8470, 8471 cùng các nhóm hàng liên quan.

Đáng chú ý, phạm vi quản lý không chỉ dừng ở sản phẩm hoàn chỉnh mà còn bao gồm bộ phận, phụ kiện, cụm linh kiện và linh kiện điện tử đã qua sử dụng của các sản phẩm thuộc danh mục cấm. Các sản phẩm công nghệ số tân trang có mã HS thuộc danh mục này cũng không được phép nhập khẩu. Đây là những thiết bị đã qua sử dụng, được sửa chữa hoặc thay thế linh kiện nhằm khôi phục chức năng, chất lượng và hình thức tương đương sản phẩm mới.

Thông tư quy định cụ thể cách áp dụng danh mục theo mã HS. Trường hợp danh mục xác định đến nhóm 4 chữ số hoặc phân nhóm 6 chữ số, lệnh cấm được áp dụng đối với toàn bộ mã HS 8 chữ số thuộc nhóm hoặc phân nhóm tương ứng. Nếu quy định cụ thể đến mã HS 8 chữ số, phạm vi cấm chỉ áp dụng đối với mã hàng đó.

Theo Bộ KH&CN, doanh nghiệp cần căn cứ vào mã hàng hóa cụ thể và các quy định liên quan để xác định mặt hàng thuộc diện cấm hay được phép nhập khẩu, tránh chỉ dựa vào tên gọi thông thường của thiết bị.

Thông tư số 63/2026/TT-BKHCN có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, thay thế Thông tư số 11/2018/TT-BTTTT. Đối với hàng hóa đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép nhập khẩu trước thời điểm quy định mới có hiệu lực, doanh nghiệp tiếp tục thực hiện theo nội dung và thời hạn của văn bản chấp thuận.