Vì sao Viện kiểm sát né tham gia phiên tòa?

Hình minh họa

Năm 1994, ông Nguyễn Văn Giỏi (Việt kiều Pháp - anh họ ông Nở) mua nhà 128B của ông Lê Văn Nở giá 50 lượng vàng. Nhưng ông Giỏi không có quốc tịch Việt Nam nên nhờ bà Lê Thị Hồng Nhung (em vợ ông Giỏi - thường trú 242/109/18 Nguyễn Thiện Thuật) đứng tên. 

Theo thỏa thuận, sau ký và nhận hợp đồng mua bán nhà tại Phòng Công chứng, bên mua sẽ giao tiền (một lần) cho bên bán. Khi nhận đủ tiền, bên bán sẽ giao nhà. Nhưng khi ký xong hợp đồng, ông Nở chuyển giấy tờ nhà cho bên mua nhưng không nhận được tiền, nên ông Nở không giao nhà. Vì vậy, 1 năm sau bà Nhung khởi kiện ông Nở “đòi nhà cho ở nhờ” vì cho rằng “bị đơn đã bán nhà nhưng không chịu chuyển đi” và xuất trình chứng cứ là tờ giấy “cho ông Nở tạm sử dụng ngôi nhà”.

Ngoài việc khẳng định chứng cứ trên bị giải mạo chữ ký, ông Nở còn bí mật ghi âm cuộc nói chuyện với bà Nhung và với ông Giỏi với nội dung: “Bà Nhung chỉ đứng tên giùm ông Giỏi mua căn nhà, còn việc liên quan đến tiền bạc bà không hề biết. Ông Nở cần liên hệ với ông Giỏi để đòi tiền bán nhà”; Còn ông Giỏi nói: “Mọi chuyện liên quan đến căn nhà, kể cả chuyện tiền bạc ông Nở phải liên hệ với bà Nhung”.

Có thể thấy, chứng cứ về việc nguyên đơn đã giao tiền mua nhà là rất mâu thuẫn; Nhưng TAND TP HCM và Tòa Phúc thẩm TANDTC tại TP. HCM đều công nhận bà Nhung đã mua nhà và xử cho nguyên đơn thắng kiện, mặc cho ông Nở liên tục đề nghị giám định nội dung ghi âm nhưng đều bị từ chối và căn nhà 128B bị cưỡng chế giao cho bà Nhung, để rồi sau đó bà này bán cho người khác.

Ông Nở liên tục khiếu nại. Cùng với sự lên tiếng của nhiều cơ quan chức năng, báo chí nên năm 2005, Chánh án TANDTC Quyết định kháng nghị tái thẩm vụ án. Trên cơ sở trưng cầu giám định nội dung ghi âm thể hiện vợ chồng ông Nở chưa hề nhận được khoản tiền nào từ ông Giỏi, bà Nhung và lời khai của bà Nhung có nhiều mâu thuẫn về việc trả tiền mua nhà, Hội đồng Thẩm phán TANDTC đã hủy Quyết định giám đốc thẩm và các bản án trước đó, giao hồ sơ cho TAND TP. HCM xét xử lại.

TAND TP. HCM mở phiên sơ thẩm lần 2 mà vắng mặt cả nguyên đơn lẫn bị đơn và một lần nữa chấp nhận đơn khởi kiện của nguyên đơn, không chấp nhận yêu cầu của ông Nở về việc hủy hợp đồng mua bán nhà với bà Nhung. Xử phúc thẩm lần 2, Toà Phúc thẩm TANDTC tại TP. HCM trả hồ sơ vụ cho toà cấp dưới vì “hồ sơ thiếu biên bản tống đạt hoặc niêm yết bản án sơ thẩm cho ông Giỏi tại Pháp”.

Không đồng ý, ông Hoàng Hữu Hiệp (người được ông Nở ủy quyền) đã liên tục khiếu nại và ngày 22/11/2010,  Tòa Phúc thẩm – TANDTC tại TP.HCM có quyết định đưa vụ án ra xét xử phúc thẩm vào ngày 13/5/2011. 

Viện kiểm sát né tham gia phiên tòa

Nhằm đảm bảo tính khách quan, ngày 4/4/2011, ông Hiệp đã có đơn gửi Viện Thực hành quyền công tố và Kiểm sát xét xử Phúc thẩm tại TP HCM (Viện Phúc thẩm 3) đề nghị cử KSV tham gia phiên tòa phúc thẩm. Tuy nhiên, ngày 14/4/2011, Viện trưởng Lê Thành Dương ký thông báo trả lời: Căn cứ Điều 21, Khoản 2, Bộ luật Tố tụng Dân sự ( BLTTDS) thì vụ kiện này không thuộc quyền tham gia của Viện Phúc thẩm…

Đã vậy, Thẩm phán Tùng lại lấy chính việc thật – giả chữ ký của ông Nở ở tờ giấy này để khẳng định: Mặc dù việc giao nhận tiền mua bán nhà giữa ông Nở và bà Nhung không được thể hiện bằng văn bản, nhưng căn cứ tài liệu vừa phân tích ông Tùng xác định bà Nhung đã thực hiện xong việc giao tiền mua nhà cho ông Nở, để rồi tuyên cho bà Nhung thắng kiện. Bởi vậy tôi đã khiếu nại việc thu thập chứng cứ của ông Tùng. Vì vậy, theo Khoản 2, Điều 21, BLTTDS như ông Dương viện dẫn thì VKS  phải tham gia phiên tòa”, ông Hiệp nói.

Liên quan đến vụ án này, ngay từ năm 1997 khi lần đầu tiên được xét xử sơ thẩm, trải qua các phiên tòa khác và các quyết định tố tụng đều có sự tham gia của đại diện VKS. Nhưng không hiểu vì sao đến phiên sơ thẩm lần 2 ngày 13/3/2009 do TAND TP HCM tiến hành (Thẩm phán Phan Thanh Tùng chủ tọa) thì VKS không cử người tham gia; mặc dù thời điểm đó cả ông Hiệp lẫn Luật sư Phạm Hồng Hải, Luật sư Trần Quốc Khánh, Luật sư Nguyễn Sơn Hải với tư cách là người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho ông Nở đã có đơn đề nghị VKSND TP HCM cử kiểm sát viên tham gia.

Việc làm của VKSND TP. HCM không chỉ vi phạm Khoản 2, Điều 21, BLTTDS mà còn trái với Thông tư liên tịch số 03/2005 ngày 1/9/2005 của VKSNDTC và TANDTC hướng dẫn thi hành một số quy định của BLTTDS về kiểm soát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự và sự tham gia của VKSND trong giải quyết vụ việc dân sự.

Để chuẩn bị cho phiên phúc thẩm dự kiến vào ngày 13/5/2011, Luật sư Trần Ngọc Bích và Trần Anh Tuấn (Văn phòng Luật sư Trần Hữu Bích) cũng căn cứ Khoản 2, Điều 21, BLTTDS yêu cầu Viện trưởng Viện Phúc thẩm 3 cử KSV tham gia phiên tòa, nhưng đến nay vẫn chưa nhận được hồi âm.

Thiết nghĩ, nguyện vọng của đương sự về việc KSV tham gia phiên tòa là chính đáng. Bởi ngoài việc quyền và lợi ích hợp pháp của họ được đảm bảo, thì việc tham gia phiên tòa của KSV còn góp phần mang lại tính công bằng, minh bạch trong việc thực thi pháp luật – một trong những nội dung mà công cuộc cải cách tư pháp mà Nhà nước ta đang hướng tới.