Vì sao doanh nghiệp chưa mặn mà với thủ tục hải quan điện tử?

Bên cạnh những điều kiện thuận lợi thu hút doanh nghiệp khai hải quan theo loại hình mới, còn không ít vướng mắc từ phía hải quan, doanh nghiệp và nhà cung cấp dịch vụ.

Theo ông Trần Đình Đức, Phó chi cục trưởng Chi cục HQĐT thì có thể xếp những vướng mắc trong quá trình thực hiện thủ tục HQĐT vào 3 nhóm:  Nhóm liên quan đến phần mềm, nhóm quy trình nghiệp vụ và nhóm chuẩn hoá thông tin. Về phần mềm, khi thiết kế chương trình, đơn vị chịu trách nhiệm  tính đến mức tiện ích cao nhất, nhưng hệ thống khai điện tử mới chỉ hoạt động được ở mức độ xử lý tự động thấp, chưa đáp ứng yêu cầu làm thủ tục theo đúng quy định. Anh Nguyễn Bá Huy, người trực tiếp làm công tác xuất nhập khẩu của Công ty cổ phần ắc quy Tia Sáng Hải Phòng cho rằng, việc khai  HQĐT có nhiều tiện lợi nhưng thực tế nhiều khi doanh nghiệp gặp “trục trặc” do chất lượng đường truyền chưa tốt và ổn định. Thường xảy ra trường hợp doanh nghiệp khai báo dữ liệu, hệ thống cấp số tờ khai và thể hiện trên màn hình theo dõi của hải quan, nhưng thông báo lỗi đường truyền tại doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp khai báo lại thì hệ thống chấp nhận cấp số tờ khai khác, hoặc thông báo khai báo dữ liệu không được chấp nhận vì trùng với tờ khai đã được cấp. Nhiều khi, do đường truyền gặp trục trặc, doanh nghiệp không thể khai báo đến hải quan và lại phải làm tại quy trình thủ công. Bởi vậy một số doanh nghiệp dù đủ điều kiện tham gia thủ tục HQĐT vẫn ngại ngần.

Liên quan đến quy trình nghiệp vụ, nhiều doanh nghiệp tham gia thủ tục HQĐT còn băn khoăn vì thiết bị máy tính của HQĐT được trang bị rất hiện đại phục vụ việc làm thủ tục nhưng chưa đồng bộ, nhất là ở những kho bãi nhỏ, cửa khẩu xa. Thời gian khai báo, truyền nhận thông tin tờ khai chưa nhanh, khi khai báo, doanh nghiệp phải làm đi làm lại nhiều lần. Nhiều trường hợp để lấy được thông tin phản hồi cho một tờ khai, cả hải quan và doanh nghiệp phải phối hợp thực hiện trong 3-5 giờ. Tình trạng trên dẫn đến việc khi doanh nghiệp xuống bãi nhận hàng thì thông tin vẫn chưa được truyền đến kho đến nơi, buộc doanh nghiệp phải chờ. Đấy là chưa kể nhiều kho, bãi chứa hàng chưa được kết nối với hệ thống khai HQĐT, nên nhiều trường hợp tờ khai  được hải quan chấp nhận thông quan, nhưng khi ra cửa khẩu nhận hàng,  hải quan cửa khẩu không có thông tin để đối chiếu bảo đảm căn cứ thông quan. Một quy trình liên quan đến nghiệp vụ mà nhiều doanh nghiệp còn "kêu" là với những lô hàng được tạm giải phóng cho về bảo quản, khi được thông quan chính thức doanh nghiệp rất vất vả khi xác nhận thực xuất, thực nhập vì phải tìm người ký, đóng dấu thông quan. Đại diện Công ty cổ phần dược phẩm  Trung ương 1 cho rằng, những lô hàng luồng đỏ, khi xuống bộ phận kiểm tra thực tế hàng hóa tại chi cục hải quan cửa khẩu, doanh nghiệp thường phải chờ đợi lâu, có khi phải 3-4 giờ, hoặc hơn do không có cán bộ kiểm hóa.

Một trong những nguyên nhân khiến doanh nghiệp chưa mặn mà với làm thủ tục HQĐT là chính sách chưa đồng bộ. Hiện nay, việc hướng dẫn, công bố danh mục hàng hóa chuyên ngành của nhiều bộ, ngành chức năng chưa kịp thời, chuẩn hóa thống nhất về thông tin hàng hóa, đặc biệt về bộ quy chuẩn mã số hàng hóa, đơn vị tính từng mặt hàng theo đúng biểu thuế xuất, nhập khẩu để hải quan có điều kiện chuyển hóa , đưa vào cơ sở dữ liệu bảo đảm việc xử lý tự động của chương trình. Các dữ liệu đưa ra thông tin cảnh báo (hàng nộp thuế ngay, hàng phải có giấy phép, kiểm dịch…) chưa cập nhật đầy đủ vào hệ thống, do vậy không kiểm tra được kết quả hoạt động của hệ thống, một số danh mục đã đưa vào không chính xác, không được sửa đổi kịp thời. Một lý do nữa là tới thời điểm hiện tại, chưa có bộ tiêu chí rủi ro cấp toàn ngành áp dụng cho thông quan điện tử. Do vậy, việc kiểm tra số liệu tờ khai, các thông tin về chấp hành pháp luật hải quan của doanh nghiệp để phân luồng còn thực hiện bằng phương pháp thủ công.

Dẫu có nhiều tiện ích trong khâu làm thủ tục HQĐT thì hiện nay, các doanh nghiệp chưa thể "làm một lèo" tất cả các thủ tục với chi cục HQĐT, bởi các khâu khác như thủ tục giao nhận, vận chuyển, với những lô hàng cần kiểm tra về chất lượng hàng hóa, vệ sinh an toàn thực phẩm còn, làm thủ tục bằng phương pháp thủ công. Hiệu quả của cải cách thủ tục hành chính trong hải quan đã rõ, nhưng sự phối hợp cải cách giữa các ngành, các đơn vị liên quan chưa đồng bộ  đang là trở ngại để thu hút doanh nghiệp.

Thông quan điện tử là xu hướng tất yếu thể hiện tính hiện đại, vươn tới hội nhập cùng kinh tế quốc tế. Muốn thu hút nhiều doanh nghiệp làm thủ tục hải quan điện tử, thực hiện có hiệu quả công tác cải cách hành chính trong lĩnh vực hải quan, nhất thiết các bộ, ngành, các đơn vị liên quan phải phối hợp chặt chẽ, cùng thực hiện, tạo điều kiện tốt nhất cho doanh nghiệp. Trước hết, quy trình thủ tục hải quan điện tử cần sửa đổi theo hướng mở rộng các loại hình xuất nhập khẩu như hàng gia công, sản xuất xuất khẩu, tạm nhập tái xuất. Đề nghị các bộ, ngành chức năng khi ban hành các quy định quản lý chuyên ngành, khi cấp giấy phép cho hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu có sự chuẩn hóa, thống nhất về thông tin hàng hóa. Thứ nữa là, hệ thống dữ liệu thông quan điện tử của hải quan tiếp tục hoàn thiện và nâng cấp để xử lý tờ khai một cách tự động, tạo điều kiện cho việc tiếp nhận và xử lý tờ khai khi số lượng doanh nghiệp tham gia và số tờ khai tăng lên. Thêm đó, hệ thống thiết bị máy móc, đường truyền được nâng cấp, bố trí đến các điểm tiếp nhận và làm thủ tục tại các chi cục hải quan cửa khẩu để có thể xử lý công việc một cách dễ dàng, nhanh chóng, liên tục, thông quan hàng hóa cho doanh nghiệp một cách nhanh nhất. Đối với thành phố Hải Phòng, nơi tập trung nhiều doanh nghiệp với sự phát triển kinh tế sôi động, thành phố cần có cơ chế động viên, khuyến khích, doanh nghiệp tham gia loại hình này bởi hiện nay, số doanh nghiệp ở khu vực Hải Phòng  tham gia thủ tục HQĐT chưa phản ánh đúng tiềm năng của các doanh nghiệp trên địa bàn. Nhà cung cấp dịch vụ viễn thông nên nâng cấp tốt hơn chất lượng đường truyền, bảo đảm sự kết nối  qua mạng giữa hải quan và doanh nghiệp luôn thông suốt.                               

Phương Nam