Vì sao đập Đại Độ chưa được nâng cấp?

Trưởng thôn Nguyễn Văn Hiệp cho biết: “Khi có lũ lên cao là nước tràn qua con đường 191 (đi qua trước cửa nhà) vào nhà dân, do mặt đường cao hơn nền nhà 40-50 cm. Những năm gần đây, để chống lũ vào nhà dân, xã và thôn phải huy động lực lượng tương đối lớn để chuyển bao cát chặn dọc phía bên kia đường. Riêng cơn bão số 7- 2005, xã phải vận chuyển 2000 bao cát, với khối lượng 400 m3 cát để chống lũ. Sau mỗi trận lũ như vậy bao cát bung ra ngập đầy đường, bụi mù; người dân gặp khó khăn trong việc tham gia giao thông, ổn định cuộc sống”.

Đang là những tháng trọng điểm của mùa mưa bão, việc nâng cấp đoạn đường trục chính này để phòng, chống bão lụt, giúp dân ổn định cuộc sống là rất cấp thiết. Tuy vậy, nhiều năm qua việc triển khai nâng cấp con đường này gặp không ít khó khăn. Từ năm 2002 có một dự án xây dựng tuyến đường này thành đập chắn nước hiện đại nhưng không thể triển khai thực hiện. Vậy lý do tại sao?

Theo Chi cục quản lý đê điều-  PCLB thành phố, trước năm 1978, đoạn đường dài 650 m (nằm trên đường 191 từ điểm tiếp giáp với tỉnh Hải Dương về đến điểm giao giữa đường 191 với quốc lộ 10 gần bến phà Quý Cao) là trục chính qua thôn Đại Độ do tỉnh Hải Dương quản lý. Nhưng sau một số lần nâng cấp tu sửa, tuyến đường trở thành đập Đại Độ. Thành phố xác định đây là điểm đầu của tuyến đê sông Thái Bình có tác dụng phòng, chống lũ cho khu vực 3 xã đường 10. Năm 2002, trong quá trình thi công quốc lộ 10, đơn vị thi công  mượn con đập này để vận chuyển vật liệu xây dựng cầu Quý Cao, khiến đập bị xuống cấp nghiêm trọng. Để nâng cao hiệu quả PCLB cho con đập này, thành phố đề nghị Bộ Giao thông- Vận tải sử dụng nguồn vốn giải phóng mặt bằng quốc lộ 10 để nâng cấp với mục đích bảo đảm giao thông và phòng, chống lụt bão.

Tại quyết định số 1768 ngày 20 – 9 - 2001, Cục Giám định và quản lý chất  lượng công trình giao thông (Bộ Giao thông- Vận tải) chấp nhận thiết kế công trình gồm: tôn cao mặt đường hiện tại đến cao trình +3,5 m, mặt đường rộng 5 m; xây tường chắn lũ cách mép đường phía nam 1,5 m, phía bắc 3,5 m, cao trình đỉnh tường +4,5 m…Công trình đập Đại Độ có dự toán 2,5 tỷ đồng,  UBND thành phố Hải Phòng  được giao thực hiện việc giải phóng mặt bằng để thi công công trình. Tuy nhiên, dự án này không thể triển khai thực hiện dù việc nâng cấp đập Đại Độ phục vụ phòng chống lụt bão là rất cấp thiết. Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết nguyên nhân do các hộ dân ở đây cho rằng việc triển khai nâng cấp công trình chưa dân chủ, công khai và đề nghị: nếu tuyến đường là đê, cần di chuyển các hộ nằm trong chỉ giới bảo vệ đê, tiến hành đền bù giải phóng mặt bằng cho phù hợp với chỉ giới này; phương án thiết kế tường chắn lũ như ban đầu sẽ ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt của người dân, đề nghị Bộ Giao thông- Vận tải đưa tường chắn lũ ra giữa đường và làm hệ thống thoát nước 2 bên…Thậm chí không ít hộ dân hiểu lầm số kinh phí 2,5 tỷ đồng (dành cho thi công công trình) là kinh phí giải phóng mặt bằng, nên tiếp tục yêu cầu Ban quản lý dự án phải triển khai đền bù, giải phóng mặt bằng một cách công khai, dân chủ…

Theo ông Lê Văn Min- Chủ tịch UBND xã Tiên Cường, một số kiến nghị của người dân là chưa xác đáng, vì thực tế, sau khi hoàn thành phương án thiết kế, đơn vị thi công, UBND huyện và xã  họp bàn với dân theo đúng quy trình. Sau khi người dân có ý kiến về việc đưa tường chắn lũ ra giữa đường, các cơ quan chức năng đã chỉnh sửa phương án thiết kế với 2 điểm đổi mới là xây tường chắn lũ ở giữa đường đến cao trình +4,5 m, chia đôi đường thành 2 làn đường 1 chiều, mỗi bên rộng 3,5 m; nâng cấp mặt đường cũ cao trình +3 m. Do nâng cấp đập để vừa bảo đảm giao thông vừa phòng chống lụt bão, xét thấy việc thi công tuyến đường không ảnh hưởng nhiều đến dân cư hai bên (thực tế, chỉ vào một số diện tích nhỏ) nên thành phố đề xuất phương án đền bù giải phóng mặt bằng là đường mở rộng đến đâu thì đền bù, giải phóng mặt bằng đến đấy, người dân vẫn được sử dụng các công trình xây dựng hai bên đập. Khi họp bàn với dân, phần lớn các ý kiến đều đồng tình với phương án thi công và biện pháp giải quyết của thành phố và cơ quan chức năng. Ngày 11- 4- 2002,UBND thành phố có công văn 1423/CV-UB yêu cầu Ban quản lý dự án khu vực các công trình giao thông công chính phải hoàn thành việc xây tường chắn lũ xong trước ngày 31-5-2002. Thực hiện công văn của UBND thành phố, ngày 12-4-2002, chủ đầu tư, nhà thầu thi công tổ chức cắm mốc giới để giải phóng mặt bằng, nhưng một số hộ dân ở đây tiếp tục ngăn cản không cho triển khai thực hiện. Sau rất nhiều lần họp bàn giải thích cho dân không thành, địa phương không thể giải phóng được mặt bằng. Do vậy, cuối năm 2005, Bộ Giao thông- Vận tải phải bỏ dở dự án nâng cấp đập Đại Độ với kinh phí 2,5 tỷ đồng.         

Đến thời điểm này, người dân ở hai bên đập Đại Độ vẫn sống chung với những nguy hiểm rình rập trong mùa mưa bão và cả những băn khoăn chung quanh việc nâng cấp đập Đại Độ quy mô lớn từ năm 2002. Trong khi đó, thực tế dự án đã hoàn toàn “phá sản” và thành phố không thể có kinh phí lớn để nâng cấp đập và giải phóng mặt bằng theo kiến nghị của nhân dân. Để giải quyết tình trạng này, các ngành chức năng cần tiếp tục khai thác nguồn vốn khác từ Trung ương để nâng cấp con đập này trong thời gian tới và nhân dân địa phương phải tích cực ủng hộ, hợp tác vì lợi ích chung, cũng là bảo đảm an toàn cho chính cuộc sống của mình trong mùa mưa bão./.